Bændablaðið - 28.02.2019, Side 45

Bændablaðið | Fimmtudagur 28. febrúar 2019 45
lárviðarsveigi sem tákn um að
Apollon væri þeim hliðhollur.
Grikkir töldu gott að hengja
lárviðarsveig yfir dyr til að bægja
frá illum öndum og uppvakningum.
Peiton, fyrrum lífvörður
Alexanders mikla, var gerður að
landstjóra í Medíu eftir dauða
Alexanders 323 fyrir Kristsburð.
Árið 311 fyrir upphaf okkar tímatals
lét Peiton slá gullmynt Alexander
til heiðurs. Á framhlið myntarinnar
er mynd af Alexander mikla en á
bakhliðinni er mynd af Aþenu, gyðju
viskunnar og hernaðarkænsku, þar
sem hún heldur á lárviðargrein.
Lárviður var sigurtákn Rómverja
til forna og þeir tengdu hann einnig
við ódauðleika, ríkidæmi og góða
heilsu. Greinar lárviðarins þóttu líka
hreinsandi við helgiathafnir.
Rómverjinn Plini eldri sagði að
ekki mætti brenna lárviðargrein
á fórnaraltari vegna þess að það
stuggaði guðunum frá. Auk þess
sem viðurinn sjálfur brestur og
gneistra frá sér í mótmælaskyni sé
hann brenndur.
Ágústínus, fyrsti rómverski
keisarinn, var með lárvið í potti
hvort sínum megin við innganginn
að húsi sínu á Palatinus-hæð í Róm
og var húsið sambyggt musteri
tileinkað Apollon sem Ágústínus
lét reisa. Með þessu er sagt að
Ágústínus hafi viljað undirstrika
tengsl sín við guðinn og að hann
sjálfur væri sigursæll.
Til er saga sem segir að Livia
Drusilla, eiginkona Ágústínusar
og fyrsta keisaraynjan í Róm, hafi
gróðursett lárvið í garðinum við höll
sína Prima Porta. Sagan segir að
keisaraynjan hafi setið í garðinum
þegar örn á flugi missti fullvaxinn
hana með lárviðargrein í gogginum í
kjöltu hennar. Upp af greininni, sem
Livia gróðursetti, óx tré sem síðar
varð að heilum lárviðarlundi sem
undirstrikaði enn frekar sigursæld
Ágústínusar keisara.
Þar sem lárviður þótti góður
eldingavari bar Tíberíus, annar
Rómarkeisari, ávallt lárviðarsveig
á höfðinu í þrumuveðri til að
forðast eldingar. Hluti af þessari trú
stafaði af því að Rómverjar sögðu
að himneskir elddjöflar sem væru
ónæmir fyrir eldingum ættu sér ból
í lárviðartrjám.
Sagt er að seinni tíma keisarar
hafi látið flétta fyrir sig sveig úr
trénu sem Livia gróðursetti sem
tákn um gæfu. Það þótti einnig tákn
um mikla ógæfu að trjálundurinn
skyldi drepast skömmu eftir að Neró
keisari var ráðinn af dögum.
Rómverjakeisarar báru
lárviðarsveig í sigur- og skrúð-
göngum og enn í dag skreytir
lárviðarsveigur oft höfuð
sigurvegara í kappaksturskeppnum
þegar þeir skjóta tappanum úr
kampavínsflöskunni.
Á miðöldum taldist lárviður
til sólplantna og með tengsl við
stjörnumerki ljónsins og veita vörn
gegn nornum og púkum djöfulsins.
Í frumkristni var sígræna lár-
viðarins til þess að litið var á hann
sem tákn um eilíft líf og voru
látnir lagðir í lárviðarlauf. Þessi
siður gæti einnig átt sér uppruna
í að lárviður er ilmsterkur og því
góður til að halda nálykt í skefjum.
Sagt er að María mey hafi aldrei
verið andfúl þar sem andardráttur
hennar og orð ilmuðu af lárvið.
Frumkristnir litu einnig á lárvið
sem tákn um nýtt líf í Kristi og
skírlífi sem gæti átt rætur í sögunni
um Dafne og Apollon. Allt fram á
síðustu öld voru lárviðarblöð lögð
í götuna sem bera skyldi líkkistu til
greftrunar í Wales.
Í kínverskum goðsögnum um
tunglið segir frá stórum skógi
lárviðartrjáa sem óx upp og dó
milli þess sem tunglið var nýtt og
fullt. Í einni útgáfu sögunnar segir
að skógarhöggsmaðurinn Wu Gang
hafi verið dæmdur vegna glæpa
sinna til að fella trén jafnóðum og
þau uxu upp um alla eilífð.
Til er dönsk farmskrá frá
1434 sem sýnir að kaupskip
flutti þrjú tonn af
l á r v i ð a r l a u f i
sjóleiðina til
Kaupmanna-
hafnar frá
Danzig, sem
er Gdansk í
Póllandi í dag.
L á r v i ð u r
í draumi er
sagður merkja
sigur, gleði og
velgengni. Ógiftu
fólki getur lárviður verið
fyrir giftingu eða barni.
Nytjar
Lárviður einn og sér eða í krydd-
blöndum er mikið notaður til
matargerðar í löndunum allt í
kringum Miðjarðarhafið. Sem dæmi
eru lárviðarlauf notuð til að gefa
ítölskum pastasósum rétta ilminn en
oftast fjarlægð áður en rétturinn er
borinn fram enda ilmur þess yfirleitt
sterkara en bragðið. Ferskt lauf er
fremur rammt á bragðið.
Þurr og mulin lárviðarlauf eru
góð í súpur og algengt að það sé
notað til að bragðstyrkja drykkinn
sem kenndur er við Bloody Mary.
Lárviðarlauf var notað til að
bragðbæta bjór og vín bæði í Asíu
og Evrópu.
Laufið geymist vel og er sagt
að hillulíf þess sé um
það bil ár. Úr laufinu
og aldininu er unnin
olía og sé viðurinn
b r e n n d u r
gefur hann frá
sér sterkan
lárviðarilm.
Úr olíu lár-
viðar eru unnin
varnar efni gegn
stungu moskítóflugna
og viðurinn þykir góður
í skrautmuni.
Lárviðarlauf og
skordýrasöfnun
Skordýrasafnarar nota gjarnan
fersk lárviðarlauf til að drepa
skordýr áður en þau eru sett upp.
Laufið er sett í botn krukkunnar
og pappír yfir. Eftir að paddan
hefur verið sett í krukkuna og
henni lokað sjá efni sem gufa upp
af laufinu um að drepa kvikindið
á skömmum tíma.
Alþýðulækningar
Hippókrates sagði að blöð, aldin,
börkur og rætur lárviðar væru
græðandi bæði inn- og útvortis.
Hann segir gott fyrir konur að
anda að sér viðarreyk trjánna
til lækningar á kvensjúkdómum
eins og hann orðaði það, en á
við að reykurinn geti valdið
fósturláti. Í gömlum evrópskum
lækningabókum segir að laufið
gagnist gegn magakveisum,
nýrnaveiki og gigt.
Pliny eldri sagði lárviðarolíu
meðal annars góða gegn lömun,
ósjálfráðum hreyfingum, krampa,
máttleysi, mari, höfuðverk,
bólgum og sýkingu í eyra.
Svíinn Olaus Martini segir í
bók sinni En liten Läriare Book
frá því á 16. öld að karlmenn sem
misst hafi getuna til að sinna konu
sinni eiga að nudda punginn með
lárviðarolíu til að öðlast þrótt að
nýju.
Í dag er lárviðarolía notuð sem
ilmefni í nuddolíu og græðandi
smyrsl grasalækna. Hún er í
sápu sem kennd er við Aleppó
í Sýrlandi eða það sem eftir er
af borginni eftir borgarastyrjöld,
loftárásir hinna viljugu Nató-
þjóða, eiturefnahernað, þurrka og
hungursneyð sem staðið hefur frá
2011 og kostað yfir 350 þúsund
manns lífið.
Lárviðarlauf og
lárviðarlaufslíki til matargerðar
Víða um heim er að finna plöntur
sem notaðar eru á svipaðan hátt
og lárviðarlauf enda með svipaðan
ilm og bragð. Þar á meðal er
lauf Umbellularia californica
sem kallast Kaliforníulárviður,
Oregonmyrta eða piparviður. Á
Indlandi, í Indónesíu, Vestur-
Indíum og Mexíkó eru lauf trjáa
sem kallast Cinnamomum tamala,
Syzygium polyanthum, Pimenta
racemosa og Litsea glaucescens
brúkuð á svipaðan hátt og
lárviðarlauf til matargerðar.
Á Indlandi og í Pakistan eru
lauf plantna sem gefa svipað
bragð og lárviður notuð í alls
kyns hrísgrjónarétti og í kryddið
gara masala, sem margir nota í
kjúklingarétti.
Lárviðarlauf eru höfð í súpur,
sósur, kássur og með fiski og
þau eru ómissandi þegar elda
skal purusteik og sem krydd í
marineraða síld á danska mátann.
Lárviður og lárviðarlauf á
Íslandi
Ekkert er því til fyrirstöðu að
rækta lárvið í gróðurskála eða
sem stofuplöntu á Íslandi sé
vel hugsað um plöntuna. Í
nágrannalöndum er lárviður víða
ræktaður innan dyra, en settur
út í pottunum yfir heitasta tíma
ársins. Yfir vetrartímann þarf
plantan að vera við um 10° á
Celsíus og þarf litla vökvun.
Í Þjóðólfi frá því í maí 1880
segir að þegar kistur Jóns
Sigurðssonar og Ingibjargar
Einarsdóttur komu til landsins
til greftrunar hafi kransinn frá
Norðmönnum verið „listaverk og
dýrgripur; eru blöð hans öðrum
megin eins og lárviðarlauf, en
öðrum megin eins og eikarblöð.“
Aldamótaárið 1900 eru
lárviðarlauf auglýst til sölu
ásamt öðrum nýlenduvörum
H.Th.A Thomsen í Reykjavík.
Samkvæmt hagskýrslu um
utanríkisverslun voru flutt til
landsins 4910 kíló af lárviðarlaufi
árið 1922. Þar af tæplega þrjú
tonn frá Danmörku, 1,3 tonn frá
Noregi og 652 kíló frá Svíþjóð.
Samkvæmt þessu hefur dregið
verulega úr innflutningi og notkun
á lárviðarlaufi hér frá því á öðrum
áratug síðustu aldar. Einnig er
hugsanlegt að mun meira hafi
verið flutt inn af óþurrkuðum
lárviðarlaufum og laufi á greinum
sem eykur talsvert vigt í flutningi.
Sagt er að gott sé að brenna
lárviðarlauf eins og reykelsi til að
róa taugarnar og minnka streitu.
Lárviðarlauf og ber.
Dönsk purusteik með lárviðarlaufi.
Árið
311
fyrir upphaf
okkar tímatals var
slegin gullmynt Alexander
mikla til heiðurs.
Lárviðargræðlingur.
Skál úr lárviði.
Marmarastytta sem sýnir umbreytingu Dafne í lárvið vegna ágengni Apollon.
Styttan er eftir ítalska myndhöggvarann Bernini og gerð á árunum 1622 til 1625.
Sagt er að gott sé að brenna
lárviðarlauf eins og reykelsi til að
róa taugarnar og minnka streitu.