Bændablaðið - 28.02.2019, Side 43

Bændablaðið | Fimmtudagur 28. febrúar 2019 43
Vegg- og þakklæðningar
| S t r ú k t ú r e h f | w w w . s t r u k t u r . i s | s t r u k t u r @ s t r u k t u r . i s |
| S t a n g a r h y l 7 | s í m i : 5 8 8 6 6 4 0 |
Við finnum lausn sem hentar Þér!
Aflvélar ehf. • Vesturhrauni 3 • 210 Garðabær
Sími: 480 0000 • aflvelar.is • sala@aflvelar.is
Gluggar og hurðir fyrir
íslenskar aðstæður
Í yfir 20 ár hefur Viking Window AS selt tréglugga og hurðir á Íslandi
Gluggar og hurðir með eða
án álkápu, allir RAL litir í
boði að innan og utaverðu
Afhendist glerjað og tilbúið
til uppsetningar
Afgreiðslutími 5-8 vikur
Sjá nánar á: viking.ee

Nánari upplýsingar gefur
Ólafur í síma 480 0009
Gólfhitakerfi
Ekkert brot ekkert flot
• Þægilegur hiti góð hitadreifing
• Hitasveiflur / Stuttur svörunartími
• Aðeins 12mm þykkar hitadreifiplötur
• Fljótlegt að leggja
• Ekkert brot ekkert flot
• Dreifiplötur límdar beint á gólfið
• Gólfefni lagt beint á dreifiplötur (flísar, parket)
• Hentar vel í eldra húsnæði jafnt sem ný hús og
sumarhús
• Flooré gólfhitakerfi er einfalt, fljótlegt og
þægilegt
Skemmuvegur 10 (blá gata) 200 Kópavogur
Sími 567 1330 Fax 567 1345 www.hringas.is
LESENDABÁS
Á þröskuldi nýrra tíma
Þriðjudaginn 19. febrúar sl.
voru liðin þrjú ár frá undirritun
núgildandi samnings um starfs­
skilyrði nautgriparæktar. Segja
má að undirbúningur samninga­
gerðarinnar hafi byrjað með
framlengingu búvöru samninga
í september 2012 en þar var að
frumkvæði LK sett inn svofelld
bókun:
„Samningsaðilar eru sammála
um, á grundvelli greinar 8.2
samningsins, að hefja vinnu
við stefnumótun fyrir greinina
með því markmiði að efla
samkeppnishæfni og treysta
afkomu hennar til lengri tíma. Til
undirbúnings þessu verði skipaður
starfshópur samningsaðila til
að meta þá reynslu sem komin
er af framkvæmd samningsins,
þ.á m. kostnaðarþróun í
greininni, áhrif kvótakerfisins
og stöðu verðlagningar og
tolla. Starfshópurinn skal skila
niðurstöðu sinni í síðasta lagi 31.
desember 2013.“
Þrátt fyrir margítrekaða áeggjan
samtaka bænda varð lítið úr þessari
vinnu, enda stjórnvöld þess tíma
með hugann við umsókn Íslands
um aðild að Evrópusambandinu;
aðildarumsóknin sú geispaði
golunni fáum misserum síðar.
Megin veganesti samtaka bænda í
samningagerðinni voru þó ályktanir
Búnaðarþings og aðalfundar LK
2015 um búvörusamninga. Helstu
atriði ályktunar aðalfundar LK
kváðu á um 10 ára samningstíma,
tollvernd yrði endurskoðuð og
tryggt að hún héldi verðgildi
sínu, horfið yrði frá kvótakerfi og
opinberri verðlagningu til bænda
og sótt yrði á um aukin framlög
svo nautakjötsframleiðsla njóti
stuðnings.
Breytingar forsenda
samningstíma
Áherslur ríkisins vegna samninga­
gerðarinnar birtust í ræðu Sigurðar
Inga Jóhannssonar sjávarútvegs­
og landbúnaðarráðherra, á
búnaðarþingi þetta sama ár,
2015. Í máli sínu lagði ráðherra
áherslu á lengri samningstíma
en áður og voru 10­15 ár nefnd í
því samhengi. Einnig að dregið
yrði úr vægi greiðslumarkseignar
og hámark yrði sett á stuðning
sem einstaka bú getur fengið úr
samningnum. Þá yrði stuðningur í
auknum mæli greiddur út á nytjað
ræktarland, án sérstakra afskipta
ríkisins af því hvað nákvæmlega
væri ræktað. Markmiðið væri að
stuðningurinn skilaði sér betur til
frumframleiðenda en hann gerir
í dag og tryggði að samningarnir
styddu við landbúnað sem víðast um
landið. Þær breytingar sem lagt væri
til að gera, yrðu landbúnaðinum
til góða, án þess að leiða af sér
kollsteypur.
Áherslur ríkisins birtust síðan
strax í upphafi samningaferilsins
haustið 2015, en þar var lagt upp með
að gerður yrði einn heildarsamningur
um landbúnað, kaflaskiptur
eftir einstökum búgreinum.
Stuðningurinn yrði meira óháður
búgeinum, áhersla yrði á aukna
hagkvæmni búvöruframleiðslunnar,
byggðafestu, sjálfbæra nýtingu,
fæðu­ og matvælaöryggi, nýliðun
og uppbyggingu. Þá var sérstök
áhersla lögð á að horfið yrði
frá núverandi fyrirkomulagi
stuðnings með framseljanlegum
heimildum. Enda leiði það af sér
að stuðningur ríkisins renni í of
ríkum mæli til fyrrverandi bænda og
torveldi þannig nýliðun. Breytingar
væru forsenda þess að semja til
lengri tíma en áður.
Markmið samningsins
Í 1. grein gildandi samnings um
starfsskilyrði nautgriparæktar segir
svo um markmið hans:
„Meginmarkmið samnings þessa
er að efla íslenska nautgriparækt,
skapa greininni sem fjölbreyttust
sóknarfæri og undirbúa hana undir
áskoranir næstu ára. Samningnum
er ætlað að hvetja til þróunar
og nýsköpunar í greininni með
heilnæmi og gæði afurða, velferð
dýra og samfélagslega ábyrgð að
leiðarljósi“.
Samningurinn stuðli einnig að
áframhaldandi hagræðingu, aukinni
samkeppnishæfni og fjölbreyttu
úrvali gæða afurða á hagstæðu
verði. Tryggt verði að greinin geti
endurnýjað framleiðsluaðstöðu í
samræmi við auknar kröfur um
aðbúnað og velferð gripa.
Í 14. grein samningsins er síðan
kveðið á um endurskoðun tvisvar á
samningstímanum og skal sú fyrri
fara fram á yfirstandandi ári, en um
það segir:
„Fyrst og fremst verði horft
til þess hvernig framleiðslan
hefur þróast, bæði í mjólk og
nautakjöti, hvaða árangur hefur
náðst við útflutning mjólkurafurða
og hvernig markmið samningsins
hafi gengið eftir.“
Flest ógert
Síðastliðið sumar voru haldnir
sex vinnufundir í öllum lands­
fjórðungum á vegum samráðshóps
um endurskoðun búvörusamninga,
í samstarfi við endurskoðunar­
og ráðgjafar fyrirtækið KPMG.
Markmið fundanna voru „að laða
fram skoðanir frá aðilum um land
allt á þeim þáttum sem munu
skipta landbúnaðinn mestu máli á
komandi árum. Þar er horft til þátta
eins og byggðaþróunar, sjálfbærni
og tengsla bænda við neytendur“.
Boðuð var skýrsla um niðurstöðu
fundanna á haustdögum en nú í
byrjun góu er engin skýrsla komin
fram enn. Vonandi birtist hún
fljótlega, þar sem samantekt á megin
viðhorfum innan landbúnaðarins er
mikilvægt innlegg í endurskoðun
samninganna.
Minnt er á að í aðdraganda að
gerð síðasta samnings um starfs­
skilyrði mjólkurframleiðslu, 2004,
var unnin á vegum Rannsókn aráðs
Íslands mjög ítarleg og vönduð
samantekt um stöðu og horfur í
nautgriparæktinni. Grunnur inn
að endurskipulagningu mjólkur­
iðnaðarins, í þá mynd sem hann
er í nú, var til að mynda lagður í
þeirri skýrslu. Ennfremur er minnt
á að núgildandi samningur var
samþykktur á Alþingi með einungis
19 atkvæðum.
Ófullnægjandi undirbúningur er
án vafa skýringin á litlum stuðningi
á þingi. Þá er ótalin skýrsla
endurskoðunarnefndarinnar sjálfrar
sem samkvæmt skipunarbréfi
ráðherra átti að ljúka störfum um
síðustu áramót.
Tillögur nefndarinnar verður að
kynna og ræða áður en hafist er
handa við frekari samningavinnu.
Það er því enn óljóst hver sé stefna
núverandi stjórnvalda varðandi
þá endurskoðunarvinnu sem
framundan er. Er hún sú hin sama
og gilti þegar núgildandi samningur
var gerður, eða einhver allt önnur?
Er hún ef til vill alls ekki nein?
Að taka af skarið
Við þessa endurskoðun er afar
brýnt að horft verði í auknum
mæli til jafnræðis meðal þeirra
sem greinina stunda, auk þátta
sem varða ímynd greinarinnar,
aðfanganotkun og landnýtingu,
byggðafestu og fjölbreytileika
í búskaparháttum, bústærð og
rekstrarformi. Þær breytingar
sem gerðar verða á samningnum
þurfa styðja þessi sjónarmið. Þar
leikur niðurtröppun A­greiðslnanna
lykilhlutverk, að binda þær áfram
fastar í framseljanlegum greiðslum
þjónar ekki framtíðarhagsmunum
greinarinnar, heldur fyrst og fremst
skammtímahagsmunum þeirra
sem rösklegast hafa gengið fram
í kaupum/veðsetningu á kvóta á
liðinum árum og áratugum. Það að
einstakir aðilar hafi gengið óvarlega
fram í sínum rekstrarákvörðunum í
fortíðinni getur á engan hátt talist
réttlæting þess að binda svo mikla
fjármuni áfram við framseljanlegt
greiðslumark til framtíðar. Það væri
að okkar mati óverjandi ráðstöfun
á opinberu fé.
Það skal enn ítrekað hér, að
núverandi samningur býr yfir
fjölmörgum tækifærum til að koma
betur til móts við ný samfélags­
viðhorf og tryggja um leið afkomu
bænda til nýrrar framtíðar. Í því efni
er mikilvægt að samtök bænda taki
af skarið með víðsýni að leiðarljósi.
Ljóst hefur verið um nokkurt
skeið að við stöndum á þröskuldi
nýrra tíma. Við eigum val um að
halla aftur hurðinni, í þeirri vonlitlu
trú að framtíðin nagi ekki niður
dyraumbúnaðinn. En við getum líka
skerpt þau verkfæri sem núverandi
samningur býr yfir og lagt þannig
af stað til móts við nýja tíma. En
meira um það síðar.
Baldur Helgi Benjamínsson
Jóhann Nikulásson
Sigurður Loftsson
Baldur Helgi Benjamínsson.
Jóhann Nikulásson.
Sigurður Loftsson.