Múlaþing: byggðasögurit Austurlands - 01.01.2010, Page 72

Múlaþing: byggðasögurit Austurlands - 01.01.2010, Page 72
Múlaþing Yfirlitsteikning af minjum á Bœjarstœði. Eigandi myndar: Guðný Zoega. Bæjarstæði Bæjarstæðis er getið í þjóðsögunni um Barða landnámsmann. Segir sagan að hann hafi flutt bæ sinn eftir að vættur nokkur gerði tilraun til að hleypa skriðu á bæinn. Með íjölkynngi og rekuspaða tókst Barða að stöðva skriðuna en taldi sér ekki vært á staðnum eftir það. A Barðsnesi norðanverðu, í aflíðandi grasivax- inni brekku innan Rauðubjarga og niður af svokölluðu Skollaskarði má sjá túngarð sem er óreglulegur hringur (að þvermáli frá rúmlega 100 til 120 m). Innan hans má sjá tóftir á a.m.k. 5 stöðum. Lækur rennur ofan brekkuna gegnum garðinn og liggur, líkt og þjóðsagan greinir frá, grjótskriða niður hlíðina ofan við og stoppar um 30 m ofan túngarðs. Austast innan túngarðs voru tóftir seinni tíma beit- arhúss sem þó hefur verið aflagt löngu áður en 1875 - gjóskan féll. Beitarhúsið stendur á nokkurri upphækkun sem bendir til endur- bygginga en þunnt lag af sóti neðarlega í hólnum til að þarna kunni að hafa verið íveru- hús af einhverju tagi. Grafíð var í áðurnefnt beitarhús, túngarð og byggingu sem virðist hafa verið íveruhúss en þar fundust kola- og öskuleifar. Byggingin hefur verið fallin nokkru áður en að gjóska úr Heklu frá 1159 féll á svæðinu en engin merki voru um endurbyggingu hennar. Túngarð- urinn virtist einnig hafa verið fallinn íyrir þann tíma en hinsvegar hefur hann verið gildaður upp, líklega á 12. eða 13. öld, en hann hefur þó verið fallinn endanlega úr notkun nokkru fyrir gjóskufallið 1477. Niðurstöður Með rannsókninni var hár aldur Asmundarstaða og Bæjarstæðis stað- festur því að báðir staðimir virðast byggðir þegar á 10. - 11. öld og á báðum stöðum era vísbendingar um að bæimir hafl verið aflagðir fyrir 1159, þó svo að vísbendingar séu um endurbyggingu Bæjarstæðis eftir það. Minjamar hafa mikið gildi fyrir byggðarsögu Norðfjarðarflóa þar sem þær era einu fulltrúar elstu byggðar sem enn má fmna þar óskadd- aða af seinni tíma framkvæmdum og ekki spillir að þeim fylgja fomar munnmæla- og þjóðsögur. Slíkar sögur hafa vísast orðið til vegna tilrauna manna til að túlka tilvist fomra minja og örnefna í landslaginu en ekki er loku fyrir það skotið að eitthvert sannleikskom leynist í þessum sögnum. Báðum bæjunum fylgir sögusögn um ein- hverskonar flutning. A Asmundarstöðum er það kirkjan sem á að hafa verið flutt en á Bæjarstæði er það bærinn sjálfur. Hvemig sem á því stendur hafa báðir bæimir lagst af snemma á öldum þó svo að ekkert bendi til að þar hafí verið torbýlla en víðast annars- staðar. í ágætri grein Sveins Ólafssonar í Firði í Arbók frá 1931 rekur hann vangaveltur sínar um að Asmundarstaðir hafí verið upphaflegt bæjarstæði Kirkjubóls og það jafnvel borið heitið Kirkjulækur, en það örnefni kemur fyrir í Vilchinsmáldaga. Erfítt er að fullyrða 70
Page 1
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
Page 10
Page 11
Page 12
Page 13
Page 14
Page 15
Page 16
Page 17
Page 18
Page 19
Page 20
Page 21
Page 22
Page 23
Page 24
Page 25
Page 26
Page 27
Page 28
Page 29
Page 30
Page 31
Page 32
Page 33
Page 34
Page 35
Page 36
Page 37
Page 38
Page 39
Page 40
Page 41
Page 42
Page 43
Page 44
Page 45
Page 46
Page 47
Page 48
Page 49
Page 50
Page 51
Page 52
Page 53
Page 54
Page 55
Page 56
Page 57
Page 58
Page 59
Page 60
Page 61
Page 62
Page 63
Page 64
Page 65
Page 66
Page 67
Page 68
Page 69
Page 70
Page 71
Page 72
Page 73
Page 74
Page 75
Page 76
Page 77
Page 78
Page 79
Page 80
Page 81
Page 82
Page 83
Page 84
Page 85
Page 86
Page 87
Page 88
Page 89
Page 90
Page 91
Page 92
Page 93
Page 94
Page 95
Page 96
Page 97
Page 98
Page 99
Page 100
Page 101
Page 102
Page 103
Page 104
Page 105
Page 106
Page 107
Page 108
Page 109
Page 110
Page 111
Page 112
Page 113
Page 114
Page 115
Page 116
Page 117
Page 118
Page 119
Page 120
Page 121
Page 122
Page 123
Page 124
Page 125
Page 126
Page 127
Page 128
Page 129
Page 130
Page 131
Page 132
Page 133
Page 134
Page 135
Page 136
Page 137
Page 138
Page 139
Page 140
Page 141
Page 142
Page 143
Page 144
Page 145
Page 146
Page 147
Page 148
Page 149
Page 150
Page 151
Page 152
Page 153
Page 154
Page 155
Page 156
Page 157
Page 158
Page 159
Page 160
Page 161
Page 162
Page 163
Page 164

x

Múlaþing: byggðasögurit Austurlands

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Múlaþing: byggðasögurit Austurlands
https://timarit.is/publication/1153

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.