Hugur - 01.01.2019, Page 65

Íslömsk heimspeki og vestræn hugmyndasaga 65
veitt meiri athygli, en að hluta stafaði það af íranskri þjóðernisstefnu og viðleitni
til að hampa írönskum séreinkennum í verkum persneskra höfunda.74
Seyyed Hossein Nasr (f. 1933) hefur skipt alþjóðlegum rannsóknum á sviði ís-
lamskrar heimspeki í sex flokka: 1) Kristin skólaspekihefð sem einkum kaþólskir
sagnfræðingar tilheyra. Hér er á ferðinni nýtómískur75 lestur á latneskum þýð-
ingum á íslömskum heimspekitextum sem hefur að meginmarkmiði að kanna
hvaða máli íslömsk heimspeki skipti fyrir latneska skólaspeki. Af þeim sökum
hafa þeir ekki haft áhuga á uppljómunarhefðinni.76 2) Af sambærilegum skóla-
spekistofni greinir Nasr rannsóknarhefð gyðinga sem hlotið hafa menntun í
rabbínafræðum. Þessi hópur var umfram allt leiðandi á 19. öld og snemma á þeirri
20. Uppljómunarheimspekin hefur haft meiri áhrif á gyðingdóm, einkum þó
kabbal isma, en einnig fyrir tilstilli Ibns Kammunah (d. 1284), eins af mikilvægum
uppljómunarheimspekingum á seinni hluta 13. aldar, sem var gyðingur og vakti
athygli trúbræðra sinna innan fræðanna, svo sem Leos Hirschfeld, Leons Nemoy
(1901–1997) og Moshes Perlmann (1905–2001).77 Þá rannsakendur sem Nasr skil-
greinir sem kristna og gyðinglega segir hann hafa hlotið trúarlega menntun og að
fyrir vikið glími þeir við ýmsar af sömu spurningum og íslamska heimspekihefðin
gerir.
Vestrænu textafræðihefðinni tilheyra 3) Austurlandafræðingar en þeir lögðu
ríkan skerf til fræðanna með útgáfustarfi sínu og þýðingum og bættu þannig að-
gengið að íslömskum heimspekitextum. Þó höfðu þeir ekki hlotið teljandi heim-
spekimenntun og þá skorti oft jafnvel þekkingu og áhuga til að skilja heimspeki-
legar og guðfræðilegar hliðar textanna. Til hliðar við Austurlandafræðingana voru
svo 4) þeir sem nálguðust viðfangsefnið út frá samtímasjónarhóli vestrænna hug-
og félagsvísinda. Meðal eldri fulltrúa þessa hóps var áðurnefndur Ernest Renan.
Þeir sem Nasr telur til þessa flokks eiga það allir sameiginlegt að skoða íslamska
heimspeki utan frá, þ.e. út frá eigin fræðilegu forsendum. Það hefur oft orðið til
þess að túlkanir þeirra urðu nokkuð einhliða og neikvæðar. Undir þennan hatt
falla allir marxískir rannsakendur, en einnig að sumu leyti Henry Corbin (1903–
1978), sem Nasr átti í samstarfi við í upphafi ferils síns. Corbin nálgaðist íslamska
heimspeki út frá sjónarhóli þýskrar heimspeki, einkum Heideggers (1889–1976).
Corbin var einnig mjög vel lesinn í kristinni miðaldaheimspeki og átti af þeirri
ástæðu eftir að eiga stóran þátt í tilkomu 5) samanburðarrannsókna á hugmynda-
kerfum ólíkra hefða. Corbin, Louis Gardet (1904–1986) og Nasr sjálfur hafa birt
samanburðarrannsóknir á vestrænni og íslamskri hugsun. Einnig er Toshihiko
Izutsu (1914–1993) mjög mikilvægur fræðimaður á þessu sviði en hann hefur skrif-
74 Mehdi Aminrazavi, „Persia“, í History of Islamic Philosophy, ritstj. Seyyed Hossein Nasr og Oliver
Leaman; einnig John Walbridge, The Wisdom of the Mystic East: Suhrawardi and Platonic Oriental-
ism (Albany: SUNY Press, 2001), 105 o.áfr.
75 [Nýtómismi er stefna sem sækir í kenningar Tómasar af Aquino og hefur verið opinber guðfræði
kaþólsku kirkjunnar frá 1907. Hún beinist einkum gegn „módernisma“ í hugsun sem sagður er
hefjast með René Descartes og samræmast illa kristinni trú. – Þýð.]
76 Seyyed Hossein Nasr, Islamic philosophy, 14 o.áfr.
77 Ibid., 15. Einnig Hossein Ziai, „The Illuminationist tradition“, í History of Islamic Philosophy, ritstj.
Seyyed Hossein Nasr og Oliver Leaman, 484 o.áfr. Hirschfeld birti verk sitt um Ibn Kammunah
árið 1893, Nemoy 1944 og Perlmann 1967.
Hugur 2019-Overrides.indd 65 21-Oct-19 10:47:05