Orð og tunga - 2023, Side 63

Orð og tunga - 2023, Side 63
54 Orð og tunga algengt þar, og þá oftast íslensku orðmyndirnar fokka og fokk. Enska lýsingarháttarmyndin fucking er yngri í málinu, eða frá lokum 10. áratugarins og síðar, og þá oftast hin íslenskaða mynd hennar, fokking. Í þeim textum sem athugaðir voru er þessi orð ekki síst að finna í greinum sem skrifaðar eru fyrir ungt fólk, t.d. í helgarblöðum dagblaða og í viðtölum við tónlistarfólk. Þau sjást líka í skáldsögum síðari ára þar sem þau hafa oft það hlutverk að gefa textanum óformlegan blæ, talmálslegt, kæruleysislegt og/eða tilfinningaþrungið yfirbragð. Segir það kannski betur en margt annað hversu miðlæg þau eru orðin í íslensku talmáli. Ekki hefur verið gerð sjálfstæð athugun á notkun þessara orða í talmáli svo mér sé kunnugt en ýmsir sem spurðir hafa verið kannast við notkun a.m.k. upphrópunarinnar fuck (fokk) allt frá miðjum 8. áratug síðustu aldar. Eins og flestir munu geta staðfest út frá eigin máltilfinningu og þekkingu á íslensku máli undanfarinna áratuga eru þessi orð lang­ oftast rituð með ‘o’ og borin fram [fɔhk], [fɔhka] og [fɔhkiŋ]. Leit á Tímarit.is og í Íslensku textasafni staðfestir þetta.14 Margir sem rætt hefur verið við hafa þó heyrt þessi orð borin fram með [œ] og dæmi er að finna um ritmyndina fökk í blöðum og tímaritum, þau elstu frá 1987, en þau eru þó í miklum minnihluta. Þess má geta að leit á netinu skilar nýlegum dæmum um ritmyndir eins og fökkd, fökkt o.fl.15 sem benda til framburðar með [œ]. Þetta kann að vera bundið við þessa tilteknu beygingarmynd ensku sagnarinnar, fucked (lýsingarháttur þátíðar), sem er þá tekin upp sem sérstakt og nýtt tökuorð, eiginlega sem lýsingarorð og án skýrra tengsla við hefðbundnar íslenskar eða íslenskaðar orðmyndir enska orðsins fuck. Hér er framburðurinn sá sem búast má við að stutt enskt [ʌ] eða [ə] fái í íslensku.16 Sagnorðið fellur í 1. flokk veikra sagnorða og beygist því eins 14 Þetta þýðir þó ekki að enskar ritmyndir komi ekki fyrir. Leit að stafastrengnum <fuck> á Tímarit.is (júlí 2022) skilar rúmlega 1.500 síðum og leit að strengnum <fucking> rúmlega 1.300 síðum. Raunveruleg dæmi eru væntanlega a.m.k. jafn­ mörg eða fleiri en síðurnar sem koma upp (sum eru þó e.t.v. eitt og sama dæmi tví­ eða fleirtekið). Ekki var ráðist í að greina þessi dæmi en langflest þau sem skoðuð voru eru úr tilvitnunum á ensku eða eru hluti af enskum eða enskulegum nöfnum og titlum, t.d. á kvikmyndum. 15 Ég þakka ritrýni fyrir að benda á þessi dæmi. 16 Þetta væri áhugavert að skoða nánar og fylgjast þá jafnframt með því hvort framburður sérhljóðsins í hinni íslensku mynd enska orðsins fuck eigi eftir að breytast á komandi árum. Ef hann gerir það (breytist úr [ɔ] í [œ]) væri það – a.m.k. formlega séð – dæmi um að orðið væri tekið upp í annað sinn. tunga25.indb 54 08.06.2023 15:47:15
Side 1
Side 2
Side 3
Side 4
Side 5
Side 6
Side 7
Side 8
Side 9
Side 10
Side 11
Side 12
Side 13
Side 14
Side 15
Side 16
Side 17
Side 18
Side 19
Side 20
Side 21
Side 22
Side 23
Side 24
Side 25
Side 26
Side 27
Side 28
Side 29
Side 30
Side 31
Side 32
Side 33
Side 34
Side 35
Side 36
Side 37
Side 38
Side 39
Side 40
Side 41
Side 42
Side 43
Side 44
Side 45
Side 46
Side 47
Side 48
Side 49
Side 50
Side 51
Side 52
Side 53
Side 54
Side 55
Side 56
Side 57
Side 58
Side 59
Side 60
Side 61
Side 62
Side 63
Side 64
Side 65
Side 66
Side 67
Side 68
Side 69
Side 70
Side 71
Side 72
Side 73
Side 74
Side 75
Side 76
Side 77
Side 78
Side 79
Side 80
Side 81
Side 82
Side 83
Side 84
Side 85
Side 86
Side 87
Side 88
Side 89
Side 90
Side 91
Side 92
Side 93
Side 94
Side 95
Side 96
Side 97
Side 98
Side 99
Side 100
Side 101
Side 102
Side 103
Side 104
Side 105
Side 106
Side 107
Side 108
Side 109
Side 110
Side 111
Side 112
Side 113
Side 114
Side 115
Side 116
Side 117
Side 118
Side 119
Side 120
Side 121
Side 122
Side 123
Side 124
Side 125
Side 126
Side 127
Side 128
Side 129
Side 130
Side 131
Side 132
Side 133
Side 134
Side 135
Side 136
Side 137
Side 138
Side 139
Side 140
Side 141
Side 142
Side 143
Side 144
Side 145
Side 146
Side 147
Side 148
Side 149
Side 150
Side 151
Side 152
Side 153
Side 154
Side 155
Side 156
Side 157
Side 158
Side 159
Side 160
Side 161
Side 162
Side 163
Side 164
Side 165
Side 166
Side 167
Side 168
Side 169
Side 170
Side 171
Side 172
Side 173
Side 174
Side 175
Side 176
Side 177
Side 178
Side 179
Side 180
Side 181
Side 182
Side 183
Side 184
Side 185
Side 186
Side 187
Side 188
Side 189
Side 190
Side 191
Side 192
Side 193
Side 194

x

Orð og tunga

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Orð og tunga
https://timarit.is/publication/1210

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.