Úrval - 01.10.1972, Blaðsíða 47

ÉG ER NEF ADAMS
45
sópum, bifhárum, til þess aö losa mig
viB gamla sllmlagiö. Þessi örsmáu hár
sópa slimlaginu hratt niBur I hálsinn,
svo aB Adam geti gleypt þaB. SÍBan
hreyfast þau aftur til sinnar upp-
haflegu stöBu. Sterkar magasýrur
eyBa flestum af gerlunum, sem
gleyptir eru. Litlu bifhárin mln, sem
eru óþreytandi, hreyfa sig á hátt-
bundinn hátt tiu sinnum á sekúndu.
Adam gerir sér auBvitaB ekki grein
fyrir þessari starfsemi, sem heldur
áfram nótt sem dag. En hann verBur
var viB hana á kaldvirBisdögum, þar
eB kuldi lamar aB nokkur leyti bifhárin
mln og veldur offramleiBslu sllms.
Þau geta þvl ekki sópaB rakanum
niBur I hálsinn heldur seytlar hann út
um nefiB og kallast sultardropar.
Getur greint milli 4000 lyktartegunda
Auk gerlaveiBiútbúnaBarins hef ég
annaB varnarkerfi gegn gerlum. Þar
er um aB ræBa hiB gerladrepandi efni
„lysozyme”, sama efniB, sem verndar
augu Adams gegn sýkingu. Af þessum
sökum er ég eitt af hreinustu llffærum
I llkama hans. Ég er svo hreint, aö þaö
er hægt aB framkvæma ýmsa
nefuppskuröi og aögeröir án þess aö
gera vIBtækar sótthreinsunar-
ráBstafanir.
ÞaB er llka erfitt aö hita loftiö, sem
Adam andar aö sér. ÞaB eru aöallega
beinvængir (turbinates) I mér, sem
framkvæma þetta starf. Þrlr af
þessum litlu beinvængjum standa út
úr hliBarveggjunum á báöum
nösunum, og er sá stærsti um
þumlungur á lengd. í rauninni eru
þetta litlir miöstöövarofnar. Þeir eru
þaktir vef, sem getur þanizt út og risiB
enda er blóöstreymiö til hans
tiltölulega mikiö. BlóBhitinn sér um
lofthitunina. BlóB streymir venjulega
gegnum litlar háræBar I háræöanet og
þaöan inn I blóöæöar. 1 beinvængjum
þessum eru háræöarnar tengdar
örlitlu blóögeymunum I þanvef
mlnum. Litlu blóögeymarnii- tútna út,
þegar meira blóö streymir aö. Þetta
gerist, þegar Adam andár aö sér köldu
lofti. Þá þenst ég út og mynda þannig
stærra hitayfirborö.
Hitt aöalstarf mitt er auBvitaB fólgiB
I því aö skynja lykt. Adam getur greint
á milli 4000 mismunandi lyktar-
tegunda, en þaö getur flest fólk.
Sérstaklega næmt nef getur greint allt
aö 10000 lyktartegundir. Þaö er
sjaldan um lif eöa dauBa aö tefla, hvaö
starfsemi mlna snertir, og þvl liggja
hinir miklu hæfileikar minir I dvala og
eru aöeins notaöir aö nokkru leyti.
HefBi Adam fæözt heyrnarlaus og
blindur, heföi hann kunnaö aö meta
mlna stórkostlegu hæfileika. Þá heföi
ég veriB helzta tæki hans til aö skynja
og þekkja og heföi getaö þekkt fólk,
hús og herbergi af lyktinni einni
saman.
Hvernig finn ég og skynja hinar
ýmsu lyktartegundir? Uppi I „loft-
hvelfingunni” I báöum nefholum
mlnum er svolitill gulbrúnn vefjar-
blettur sem er minnii en venjulegt
frlmerki. 1 hvorum þessum vef h'ef ég
um 10 milljón móttökufrumur. Út úr
hverri frumu standa 6-8 örlltil
skynhár. Allur þessi ,, útbúnaöur” er
tengdur viö heila Adams, sem er I
aöeins um 2,5 sm fjarlægö.
En þessi lýsing skýrir þaö samt
ekki, hvernig Adam finnur og skynjar
til dæmis lykt af kjöti, sem veriB er aö
steikja. Um þaö hafa aöeins komiö
fram ýmsar hugmyndir. Menn vita, aö
allt þaö, sem einhver lykt er af, varpar
frá sér sameindum. Heit lauksúpa
varpar frá sér mörgum sameindum,