Úrval - 01.10.1972, Blaðsíða 74

72
ÞANNIG MAÐUR VAR EINSTEIN
Byrjaöi seinna en aörir aö hugsa um
tima og rúm.
Ég sótti fiðlutima frá 6-14 ára
aldurs, en ég var ekki heppinn með
kennara mina. Þeir skynjuðu
tónlistina aðeins sem vélrænar
æfingar.
Ég byrjaði ekki að læra neitt i tónlist
I raun og veru fyrr en ég fékk ást á
sónötum Mozarts. Tilraun min til að
likja eftir hinum einstöku töfrum
þeirra, neyddi mig til að reyna að bæta
leiktækni mina. Ég trúi þvi, að ástin sé
yfirleitt betri kennari en skyldu-
tilfinningin. (Albert Einstein, sam-
kvæmt frásögn Helen Dukas og
Banesh Hoffman).
Stundum spyr ég sjálfan mig, hvers
vegna það hafi verið ég, sem kom
fram með afstæðiskenninguna. Ég
held, að ástæðan hafi verið sú, að
venjulegt fullorðið fólk hættir aldrei að
hugsa um fyrirbærin ,,rúm og timi” og
þau vandamál, sem þeim eru tengd.
Þetta eru fyrirbrigði, sem það hefur
hugsað um á barnsaldri. En ég byrjaði
ekki að brjóta heilann um rúm og
tlma, fyrr en ég var orðinn fullorðinn.
Auðvitað tókst mér að sökkva mér
dýpra I þetta viðfangsefni en barni gat
tekizt. (Albert Einstein, samkvæmt
frásögn Ronald W. Clarks).
Þegar Einstein hafði loks tekizt að
fullkomna afstæðiskenninguna árið
1916 eftir áratugar rannsóknir, fór
hann til Hollands til að heimsækja 63ja
ára eðlisfræðing, H.A. Lorentz, sem
Einstein kallaði „mesta og göfugasta
mann okkar tima”. Paul Ehrenfest,
vinur þeirra beggja, lýsti fundum
þeirra þannig: „Gestinum var gefinn
vindill, og siðan byrjaði Lorentz fyrst
að bera fram mjög vel orðaða spurn-
ingu, viðvikjandi afstæðiskenningu
Einsteins. Þegar Lorentz hafði lokið
máli sinu, beygði Einstein sig yfir
miðann, sem Lorentz hafði verið að
skrifa stærðfræðireglur á, um leið og
hann svaraði. Einstein sneri hárlokk
fyrir ofan hægra eyra utan um fingur
sinn hugsandi á svip. Lorentz sat og
brosti til Einsteins eins og faðir horfir
á ástfólginn son, viss um, að dreng-
urinn muni leysa vandamálið, sem
fyrirhann hefur verið lagt, en biöur þó
með eftirvæntingu að sjá, hvernig
sonurinn muni leysa vandann.
Skyndilega leit Einstein upp með
gleðisvip. Hann hafði fundið lausnina.
Þeir ræddu iausnina fram og aftur,
gripu fram i hvor fyrir öðrum, voru
ósammála um sumt. Þeir flýttu sér að
útskýra nánar þau atriði, sem þeim
bar á milli um, þar til fullkominn og
gagnkvæmur skilningur rlkti að nýju
milli þeirra. Slðan héldu þeir, áfram
ab ausa af nægtarbrunni þessarar nýju
kenningar með blik i augum.
Starfiö „leyndarmál”.
Elsa, siðari kona Einsteins, hafði
mjög litið „vit” á visindakerfi hans.
En samband þeirra var allsráðandi I
einkallfi hans. Jafnan þegar hann kom
út úr skrifstofu sinni, tottandi pípuna
slna, beindi Elsa honum smám saman
að nýju inn á svið raunveruleikans,
llkt og hún væri að vekja svefngengil.
Hún vakti smám saman athygli hans á
fólkinu umhverfis eða matnum á
diskinum.
Dag einn sagði hún við hann: „Fólk
talar mikið um starf þitt. Ég virðist
vera svo heimsk, þegar ég segi þvi, að
ég viti ekkert um það. Gætirðu ek!;i
sagt mér pinulitið frá þvi?”
Hann hugsaði sig um sem
snöggvast. Svo sagði hann:
„Ja,ja . . ."hikandi, og það var
aubséö, að þetta kostaði hann dálitið
átak. Svo lifnaði yfir svip hans: „Ef
fólk spyr þig um starf mitt. geturðu