Úrval - 01.03.1982, Page 36

ÚRVAL
34
arfgengum sjúkdómum — og senn
hvað líður getur þessi tækni orðið til
þess að hægt verði að framleiða
interferon í stórum stíl í baráttunni
gegn margvíslegri sýkingu. En þessi
stórstíga þróun á sviði rannsókna —
og hagnýting niðurstaðanna í iðnaði
— hefur þó ekki orðið til þess að
menn gleymdu því að þessar tækni-
nýjungar litu fyrst dagsins ljós fyrir
einum áratug eða svo og vöktu þá
miklar deilur. Menn létu í ljós ótta
um að einn góðan veðurdag gæti
þetta fitl við DNA orðið til þess að
framleiða banvænar örverur sem
gætu „sprengt utan af sér” rann-
sóknarstofurnar og leitt hörmungar
nýrra sjúkdóma yfir mannkynið.
Meira að segja vísindamennirnir
sjálfir voru áhyggjufullir og ákváðu
um stund að hætta tilraunum með
genasplæsinguárið 1974. Það var ekki
ákveðið að halda þeim áfram fyrr en
vísindamenn höfðu komið sér saman
um strangar starfsreglur, þar á meðal
bann við rannsóknum á bakteríum
sem ónæmar eru fyrir fúkalyfjum eða
eru á annan hátt stórhættulegar nema
því aðeins að þessar rannsóknir fari
fram á sérstaklega einangruðum
rannsóknarstofum.
Hver uppgötvunin hefur rekið aðra
undanfarin fimm ár og flestir vísinda-
menn á þessu sviði telja að tækniað-
ferðirnar sem beitt er séu öruggar.
Sumir óttast þó að þegar farið verður
að beita þessum tækninýjungum í
iðnaði geti það orðið til þess að
öryggisreglum verði ekki fylgt sem
skyldi, enda starfí þá við fram-
leiðsluna þúsundir nýrra og lítt
reyndra starfsmanna.
,,DNA-endurröðunin hefur leitt
svo margt af sér í undirstöðu-
rannsóknum og á sviði framleiðslu
seljanlegra vara að dregið hefur verið
úr öryggisráðstöfunum,” segir erfða-
fræðingurinn Jonathan Beckwith við
læknaskólann í Harvard.
Uppfinningar í Kaliforníu snemma
á áttunda áratugnum hafa leitt til
þess að nú er nánast hægt að gera
erfðafræðileg kraftaverk. Vísinda-
menn vissu að erfðaeiginleikar
plantna og dýra stjórnast af löngum
mólikúlakeðjum sem kallaðar eru
DNA (deoxyribonucleic acid — á
íslensku DKS deoxyríbósakjarnasýra)
og er að finna í sérhverjum frumu-
kjarna. En jafnvel eftir að vísinda-
mennirnir höfðu leyst þann efna-
fræðilega „dulmálslykil” sem DNA
notar til þess að gefa erfðafræðileg
fyrirmæli sín virtist enn ókleift að
stjórna eða hafa áhrif á hin einstöku
erfðagen.
DNA-mólikúl lítur út eins og
langur hrukkóttur tölvustrimill og
genið er aðeins örsmá stjórnstöð eða
fyrirskipun á þessum strimli. DNA-
strimlarnir í einni einustu frumu í
mannslíkamanum yrðu nokkur fet á
lengd ef úr þeim væri teygt. En þar
sem þeir eru þjappaðir saman í
frumukjarnanum eru þeir svo örsmáir
að þá er varla hægt að greina í smásjá.