Morgunblaðið - 20.12.2001, Blaðsíða 56

UMRÆÐAN
56 FIMMTUDAGUR 20. DESEMBER 2001 MORGUNBLAÐIÐ
...fyrir jólabaksturinn!
Spennandi
UMBOÐSMENN
REYKJAVÍK OG NÁGRENNI: Byggt og búið, Kringlunni og Smáralind. Bræðurnir Ormsson, Lágmúla 5. Heimilistæki, Sætúni. Hagkaup,
Kringlunni, Skeifunni og Smáralind. Pfaff, Grensásvegi 13. Húsasmiðjan, Reykjavík. Rafbúðin, Álfaskeiði 31, Hafnarfirði. VESTURLAND:
Rafþjónusta Sigurdórs, Akranesi. Skagaver, Akranesi. Kf. Borgfirðinga, Borgarnesi. Glitnir, Borgarnesi. Blómsturvellir, Hellissandi. Versl. Hamar,
Grundarfirði. Versl. Skipavík, Stykkishólmi. Versl. E. Stefánssonar, Búðardal. VESTFIRÐIR: Kf. Króksfjarðar, Króksfjarðarnesi. Skandi hf. Tálknafirði.
Pokahornið, Tálknafirði Versl. Gunnars Sigurðssonar, Þingeyri. Laufið, Bolungarvík. Straumur hf. Ísafirði. Kf. Steingrímsfjarðar, Hólmavík.
NORÐURLAND: Kf. Hrútfirðinga, Borðeyri. Kf. V-Húnvetninga, Hvammstanga. Kf. Húnvetninga, Blönduósi. Skagfirðingabúð, Sauðárkróki.
Ljósgjafinn, Akureyri. AUSTURLAND: KÁ, verslanir um allt Austurland. Kf. Vopnfirðinga, Vopnafirði. Kf. Héraðsbúa, Seyðisfirði. Kf. Héraðsbúa,
Egilsstöðum. Rafalda, Neskaupstað Kf. Héraðsbúa, Reyðarfirði. Kf. Fáskrúðsfjarðar. Kf. A-Skaftfellinga, Djúpavogi. Kf. A-Skaftfellinga, Höfn.
SUÐURLAND: KÁ verslanir um allt Suðurland. Versl. Mosfell, Hellu. Brimnes, Vestmannaeyjum. Húsasmiðjan, Selfossi. Árvirkinn, Selfossi.
SUÐURNES: Húsasmiðjan. Samkaup. Stapafell. Fríhöfnin, Keflavíkurflugvelli.
KitchenAid KSM 90 Ultra Power hrærivél (hvít), ásamt
hakkavél og smákökumótum á hreint frábæru tilboðsverði.
KitchenAid – Kóróna eldhússins!
• 60 blaðsíðna leiðbeininga- og uppskriftabók
á íslensku fylgir.
• Fjöldi aukahluta fáanlegir, svo sem: Pasta
gerðartæki, grænmetiskvarnir, hveitibrautir, dósa-
opnarar, kornmyllur, ávaxtapressur og fleira.
• 9 litir fáanlegir
• Aðrar gerðir KitchenAid kosta frá kr. 35.910,stgr.
Borgartúni 28 • S: 562 2901 & 562 2900 • www.ef.is
KitchenAid einkaumboð á Íslandi
41.290,-stgr.
5.200,-
Þú sparar
Léttu þér baksturinn og
sparaðu kr. 5.200,-
Sólhattur
FRÁ
Talið gott við
kvefi og flensu
H
á
g
æ
ð
a
fra
m
le
ið
sla
Apótekin
FRÍHÖFNIN
JÓLASKÓR BARNA
Tilboð til jóla
Teg: LAU5715
Stærðir: 19-26
Litir: Svart lakk
Verð áður 4.495
Verð nú 2.995
KRINGLAN - SMÁRINN
Teg: LAU5696
Stærðir: 19-26
Litir: Beige, rautt,
svart, vínrautt
Verð áður 4.495
Verð nú 2.995
NÝLEGA bárust
þær fréttir að enn ein
könnunin hefði sýnt að
Íslendingar notuðu
meira af svefnlyfjum og
róandi lyfjum en „þær
þjóðir sem við berum
okkur helst saman við“.
Setti hroll að sakbitn-
um „sjúklingum“ við
fréttina og landlæknis-
embættið ætlar að setja
af stað könnun til að
komast að því hvernig á
þessu kunni að standa.
Það er eitthvað gamalt
við þessa frétt. Við höf-
um heyrt svona áður.
Fyrrum var viðkvæðið
að Danir drykkju meiri bjór en við
notuðum valíum í staðinn o.s.frv. Og
því er ekki að neita að þegar það góða
lyf valíum kom fyrst á markað á Ís-
landi var því stundum ávísað ógæti-
lega af læknum og úr varð ofnotkun
og ávani hjá stöku manneskju.
Svefnlyfjahræðsla
En því er þessi grein skrifuð að
hræðsla við svefnlyf er margfalt
meira vandamál en ofnotkun þeirra á
Íslandi og vil ég færa rök fyrir því:
Almenningur er hræddur við
svefnlyf. Margir þekkja einhvern
sem hefur lent í ofnotkun lyfja af ein-
hverju tagi og vilja ekki lenda í sömu
súpunni. Fólk kemur sér iðulega í
ógöngur svefntaps og þreytu áður en
það þorir að biðja um lyf sem hugs-
anlega gæti valdið ávana. Kunnug
eru svör læknisins sem segir „ég gef
nú bara helst ekki ungu fólki svefn-
lyf“ eða „notaðu þetta eins sjaldan og
þú getur og alls ekki nema sem
minnst“. Fararstjóri gæti sagt á
sama hátt: „Settu aldrei upp vett-
linga fyrr en þú ert loppinn, helst kal-
inn og sparaðu þá svo.“ Þannig eru
flestar töflur sem ætlaðar eru til að
bæta svefn teknar með vatni og sam-
viskubiti, oft í of litlum mæli, einmitt
þegar á þarf að halda og verka því að-
eins að hluta eða ekki. Sem andstæðu
við þetta má nefna að þunglyndislyf
fást greiðlega við nær hverju sem er.
Það er síendurtekin reynsla mín að
ekki einungis er almenningur hrædd-
ur við að nota svefnlyf, jafnvel þótt
nauðsyn krefji, heldur eru læknar
hræddir við þau líka og ala á hræðsl-
unni. Samanlögð niðurstaða er sú að
fæstir kunna að nota þau almenni-
lega og til að kóróna vitleysuna verð-
ur að segja að kennsla í meðferð
þessara lyfja og kennsla í að leiðrétta
streitu og svefntap er nær engin í
læknadeild Háskóla Íslands.
Svefntap og streita eftir slys
Sem kunnugt er iðka Íslendingar
akstursíþróttir. Rallíakstur og tor-
færuakstur iðka fáir sem betur fer.
Fleiri stunda tillitslausan ofsaakstur
en vinsælastar eru aft-
anákeyrslur. Þær eru
iðkaðar í stórum stíl á
Miklubrautinni og öðr-
um götum höfuðborg-
arsvæðisins. Við venju-
lega aftanákeyrslu
hlýst oft af það sem
kallað er Whiplash-
áverki, þegar höfuðið
slengist fram og til
baka. Áverkinn stafar
af tognun á hálsvöðvum
og öðrum vefjum með
fjölda blæðinga inn í
vöðva, liði og undir
sinafestur. Sá sem í
þessu lendir fer gjarn-
an á slysavarðstofu, fær
röntgenmynd, e.t.v. hálskraga og lík-
lega nokkrar verkjatöflur. Þegar
nokkrar stundir eru liðnar er við-
komandi viðþolslaus af hálsríg og
höfuðverk, stífur og getur ekki sofn-
að fyrir verkjum. Því miður fórst fyr-
ir að segja honum að einmitt það
myndi gerast. Hann hefur engar
svefntöflur fengið né önnur lyf sem
tryggt geta svefn. Og venjulegur Ís-
lendingur hefur það skrifað í hjartað
að hann megi ekki nota svefnlyf, því
þá geti hann gert vandamál sín ennþá
verri með lyfjaávana.
Framhald þessarar sögu er að
verkirnir versna fyrstu dagana sakir
vaxandi bólgu. Vegna svefntapsins
verður viðkomandi þreyttari, stífari
og spenntari en hann þyrfti að verða
og siglir því óhjákvæmilega inn í víta-
hring streituástands sem getur tekið
ár eða stundum ævina að komast út
úr þrátt fyrir jafnvel lítinn áverka í
upphafi. Málið verður langtíma-
vandamál (krónískt) með tilheyrandi
varnarleysi fyrir andlegum hrelling-
um. Svefntap og verkir viðhalda
hvort öðru tryggilega. Þarna bætist
svo við þáttur tryggingafélaganna
sem skilja ekkert í málunum, vilja lít-
ið skilja og tregðast við að bæta þann
kostnað, tekjumissi, örorku og eigna-
missi sem oft hlýst af og bjóða loks
upp á ,,dómstólaleiðina“ til að losna
úr þvælunni.
Vandamál sem þetta hefði mátt
leiðrétta fljótar, jafnvel fyrirbyggja
hefði sjúklingurinn fengið að vita
strax að líkur væru á svefntruflunum
sem lagfæra mætti með hættulaus-
um ráðum. (Ýmis bestu svefnlyfin
eru alls ekki ávanalyf. Slökun er og,
fyrir þá sem kunna, máttug aðferð.)
Þá væri blessun að hafa heimilis-
lækni sem kynni og þyrði að sinna
verkefni sem þessu þannig að svefn-
leysið, þreytan, spennan og víta-
hringur streitunnar bættust ekki of-
an á og aftan við áverkann. Fjöldi
þeirra sem bíða bata eftir aftan-
ákeyrslur og tilsvarandi slys myndar
enn eina óþarflega langa biðröðina í
okkar sósíalísku heilbrigðisþjónustu.
Hér má nefna að tíð umferðarslys
eiga orsök að hluta í því að fólk al-
mennt er vansvefta í íslensku þjóð-
félagi. Athygli er skert. Þreytan veld-
ur spennu. Umferðin verður
„stressuð“. Stressaðir ökumenn aka
örfáum metrum frá bílnum á undan
svo að litlu má muna að árekstur
verði.
Samantekt
Sá sem lendir í verulegu svefn-
leysi, af hvaða ástæðum sem vera
skal, lendir í hrakningum af versta
tagi sem skaða heilsu á allan hátt. Fá-
ir skilja þær villur sem hann lendir í
og það er ekki sjálfgefið að hann rati
aftur heim án aðstoðar. Heilbrigðis-
yfirvöld og einkum okkar ágæta
Landlæknisembætti getur gert
margt betra en að ala á samviskubiti
og óraunhæfri hræðslu við svefnlyf
og bera okkur saman við Norðmenn
eða Dani, sem koma okkur í raun og
veru ekkert við en hafa það þó fram-
yfir okkur að hafa betri svefnhætti og
betri umfeðarmenningu.
Svefnlyfjahræðsla er
þjóðarvandamál
Ingólfur S.
Sveinsson
Hræðsla
Hræðsla við svefnlyf,
segir Ingólfur S.
Sveinsson, er margfalt
meira vandamál en of-
notkun þeirra á Íslandi.
Höfundur er læknir.
ÖLL höfum við orðið
vör við aukningu í aug-
lýsingum þar sem fyr-
irtæki bjóða þjónustu
sína til að vakta heimili
okkar. Því miður fara
innbrot inn á heimili
vaxandi og því er eðli-
legt að fólk vilji verja
eigur sínar. Engu að
síður hlýtur hár kostn-
aður við þá gæslu sem
hefur boðist hingað til
að vera áhyggjuefni.
Þær þjóðir sem hafa
lengri reynslu en við í
þessum málum hafa
líka annan hátt á eða það sem ég kýs
að nefna nágrannagæslu. Eins og
orðið hljóðar þá gengur hún út á að
vakta hús nágrannanna og spara
heimilunum umtals-
verð útgjöld til gæslu-
fyrirtækja. Það þarf
engu að síður að kaupa
búnað, t.d. þráðlausan,
og koma honum upp
ásamt gluggamerking-
um. Öryggiskerfin má
t.d. kaupa í öllum versl-
unum BYKO og versl-
un Raflagna Íslands
sem hafa einnig fag-
menn í uppsetningar
óski fólk þess, og eftir
að hafa greitt búnaðinn
og sett hann upp er all-
ur kostnaður greiddur í
eitt skipti fyrir öll. Ör-
yggiskerfin eru samsett úr stjórn-
stöð, hreyfiskynjurum, hurðasegl-
um, gluggamerkingum og bjöllu úti
sem lætur nágrannana vita að kerfið
hafi farið í gang. Hægt er að stilla
hvað bjallan hringir lengi en stjórn-
stöð inni hringir einnig. Fyrir þá sem
ekki eru með nágranna nærri er
hægt að bæta við búnaði sem hringir
í allt að fjóra síma (t.d. GSM) og
sendir skilaboð til þess sem svarar
um að viðkomandi öryggiskerfi hafi
farið í gang. Þessi búnaður getur
einnig hentað þeim sem t.d. vilja
ekki hafa bjöllu úti og er hann einnig
óháður öllum mánaðargjöldum.
Nágrannagæsla
(frí öryggisgæsla)
Bjarni H.
Matthíasson
Gæsla
Þessi búnaður getur
einnig hentað þeim, seg-
ir Bjarni H. Matthías-
son, sem t.d. vilja ekki
hafa bjöllu úti og er
hann einnig óháður öll-
um mánaðargjöldum.
Höfundur er framkvæmdastjóri
Raflagna Íslands.