Iðunn : nýr flokkur - 01.01.1919, Page 66

Iðunn : nýr flokkur - 01.01.1919, Page 66
224 Ágúst H. Bjarnason: [iÐUlW allri stjórn á þessum risafyrirtækjum þeirra. Til þess að stjórna þeim þarf alveg sérfróða menn, sem oft eiga ekki neitt sjálfir, en hafa alist upp við fyrir- tækin og þekkja þau út og inn. Þeir stjórna nú þess- um fyrirtækjum og fá auðvitað gríðarlaun fyrir; en auðmennirnir, sem eiga þau, gera ekki annað en hirða arðinn af framleiðslunni í hlutfalli við hluta- eign sína í fyrirtækjunum. En ekki er þróuninni þar með lokið, og alt virðist benda til, að eigendunum verði að síðustu alveg bolað frá þessum fyrirtækjum, en þau gerð að þjóð- félags- eða ríkiseign. Það er nefnilega farið að bóla á því, að þessi risafyrirtæki, einkum hringarnir, þröngvi svo oft hag og kjörum almennings með þeim kostum, sem þeir bjóða, að þjóðfélaginu og yfirleitt mannkyninu sé hætta búin af. Og stundum ganga hringarnir svo nærri efnivöru eða hrávöru eins lands, t. d. með viðarhöggi, kolanámi eða steinolíuvinslu, að það horfir til þurðar á lienni og þar af leiðandi landauðnar. Þá hefst baráttan gegn hringum þessum; þá taka landsstjórnirnar og löggjafarnir í hinum mismunandi ríkjum að reyna að liaía hönd í bagga með þeim og setja þeim ýms skilyrði eða beint að taka framleiðsluna í sínar hendur. En þá er fram- leiðslan einmilt orðin sócíalistisk, orðin að þjóð- nytja fyrirtæki. Þannig getur t. d. viðarhöggið eða kolanámið í einu iandi orðið svo mikið, að horfi til landauðnar; og þá verður auðvitað að fara að setja félögum þeim, sem við það fást og hugsa ekki um annað en sinn eigin hag og hluthafa sinna, stólinn fyrir dyrnar. Og eins getur það komið fyrir, að verzlunarhringar, sem húnir eru að svæla undir sig einhverja vörutegund, eins og t. d. steinolíu, selji hana svo dýru verði, að ríkisstjórnirnar, almennings vegna, geti ekki lengur sætt sig við þetta. Pannig ætlaði þýzka stjórnin skömmu fyrir stríðið að fara

x

Iðunn : nýr flokkur

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Iðunn : nýr flokkur
https://timarit.is/publication/442

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.