Eimreiðin - 01.04.1939, Blaðsíða 34

146
MESTI RITDÓMARI NORÐURLANDA
EIMREIÐIN
Hann tekur öllum fram, sem nú á dögum gagnrýna og skrifa
um ritstörf. Andagift hans og lærdómur er æfintýri líkast. Á
mörgum sviðum er hann Brandes fremri. Þótt því verði aldrei
neitað, að penni Brandesar væri glæsilegt gullbúið sverð, þá
gætir þess þó víða í ritum hans, að maðurinn, sem beitti því
sverði, var hálfrótlaus í andlegum skilningi. Brandes líktist
huguðum vikingi, sem fer um höfin og herjar strendurnar án
þess þó að vita hvar hann vill nema land. Hann var, eins og
Odysseifur, altaf á ferð og flugi frá eyju til eyjar, sem allar
reyndust sjónhverfing ein, unz hann sá fjöll íþöku rísa úr
hafi. Brandes liktist þó ekki Odysseifi í þeim skilningi, að
hann fyndi nokkra íþöku. Það hefur Bukdahl aftur á móti
gert. Danmörk er hans Iþaka, hans innra fastlendi, jarðvegur-
inn, sem gefur honum næringu og fótfestu. Þess vegna eru rit-
dómar og ritstörf Bukdahls ekki aðeins bygð á lærdómi, held-
ur einnig á grundvelli ákveðinnar lífsstefnu. Verk hans eru
eins og meitlaðir steinar í einni og sömu byggingu — byggingu
þjóðlífsstefnunnar, sem rís um alt hans starf, eins og óbifan-
legt musteri.
Þektustu verk Jörgens Bukdahls eru gagnrýnt yfirlit um
helztu bókmentir Norðurlanda á síðustu hálfri öld. Hann setur
sér það takmark að skrifa tvær stórar bækur um hvert land,
Norveg, Danmörku og Svíþjóð. Og í þeim vill hann gagnrýna
skáldin út frá þjóðlegu sjónarmiði. Með þjóðerni á Bukdahl
ekki við þjóðarrembing, sem hrópar á blóð annara. Hann hugs-
ar sér þjóðernið sem innri blóðrás, sérstök Ivndiseinkenni, sem
koma fram á öllum tímum og hjá öllum þjóðum. Aðalbækurnar
hafa allar orðið „þjóðkenni“ að yfirskrift. Hann leggur sér-
staka áherzlu á þetta, af því að hann álítur, að vorir tímar meti
ekki til fulls verðmæti þjóðareigindanna. Og slikt hefnir sín
sjálft. Hin heilbrigða þjóðartilfinning breytist í þjóðarskrum
eða gleymist á hinn bóginn algerlega, svo að alt starf fyrir al-
þjóðahyggju og bróðerni verður sálarlaust skrum.
Af þeim bókum, sem Bukdahl ásetti sér að skrifa, hefur hann
nú lokið við fjórar, tvær um Norveg og tvær um Danmörku.
Bækurnar um Norveg heita „Norsk Nationalkunst“ (Norsk
þjóðarlist) og „Det skjulte Norge“ (Hinn leyndi Norvegur).
Þær komu út árið 1924 og 1926. Með þessum bókum fékk