Tímarit um menntarannsóknir - 01.01.2005, Side 62

miklar að við hlustum aldrei á rödd
barnsins. Það sem við þurfum líka að
kunna er að hlusta á börnin, hvað eru
þau að segja okkur. Þau hafa svo margt
sem við höfum ekki eða höfum bara á
annan hátt. Þannig að mér finnst það
vera mjög mikilvægt að það sé svona
dialog þarna á milli.
Þegar leikskólastjórarnir töluðu um kennslu
í leikskólanum snerist umræðan oftast um
skipulagt starf, eða það starf sem fram fór í
samverustund, í hópastarfi eða í verkefnum
elstu barnanna. Hugtakið kennsla var yfirleitt
ekki notað um þátt starfsfólks í leik barna, vali
eða útivist, svo dæmi séu nefnd. Nokkuð al-
gengt var að talað væri um sérstaklega skipulagt
starf fyrir elstu börnin í leikskólanum þar sem
fram færi undirbúningur fyrir grunnskóla. Hér
lýsir einn leikskólastjórinn starfinu með elstu
börnunum:
Það er ákveðið og mjög skipulagt starf
fyrir elsta árganginn í skólanum. Það
er alveg njörvað niður viku fyrir viku
hvað þau gera. Unnið er með þessi efni
tímabundið. Þetta er eingöngu fyrir
skólahóp og svo var hugmyndin að færa
þetta neðar og þróa fyrir næsta árgang
fyrir neðan en það er ekki komið svo
langt ...
Sami viðmælandi lýsti jafnframt togstreitunni
milli þess annars vegar að gefa nægan tíma
fyrir frjálsan leik barnsins og hins vegar að
undirbúa það undir nám í grunnskóla. Hún
sagði um starfið með elstu börnunum: „... við
erum enn að móta og endurskipuleggja þetta
starf. Við viljum heldur ekki hafa þetta of
mikið því við viljum sýna leiknum þá virðingu
sem hann þarf á að halda.“
Leikskólastjórar sem byggðu á einni ákveð-
inni starfsaðferð skáru sig úr að því leyti að
þeir töluðu um markvissa kennslu í hegðun
sem byggði á aga – jákvæðum aga. Einn þeirra
sagði:
... jákvæður hlýlegur og hreinskiptinn
agi þar sem að taminn vilji barna er talinn
leiðin til frelsis í raun og veru. [Okkar
stefna] trúir því að hegðunarkennsla,
það er að segja, að kenna börnum
hegðun sé einn, sko einn af þremur
lykilþáttum tilverunnar hjá börnum.
Þarfir barnsins, sjálfsmynd og tilfinningar
þess
Þættir sem flokkast undir persónulegar/
líkamlegar þarfir barnsins voru ekki oft
nefndir í viðtölunum. Þó nefndu nokkrir
leikskólastjórarnir mikilvægi næringar, að
kunna borðsiði og að sitja til borðs, geta klætt
sig, farið á klósett og þvegið sér. Nokkrum
sinnum var mikilvægi þess að vinna með
sjálfsmynd barnsins og sjálfsþekkingu þess
nefnt og áhersla á að barnið öðlist sjálfs-
skilning og læri að bera virðingu fyrir sjálfu
sér. Þeir voru fáir sem töluðu um hvernig
þeir unnu með sjálfsmynd og sjálfsþekkingu.
Einn af fáum viðmælenda sem lýsti því á
hvern hátt væri unnið með sjálfsmyndina sagði
markmiðið vera að barnið gæti staðið upprétt
og sagt:
Ég heiti X og ég er ofboðslega góð í
þessu og þessu. Ég veit að ég er ekkert
rosalega góð í þessu en ég er að vinna
með það. Þannig að þau finni það að
þau hafa ofboðslega sterkar og góðar
hliðar og þau séu líka svolítið meðvituð
um hvað er það sem ég þarf að vinna
með og þau finni það án þess að verða,
án þess að finnast það eitthvað neikvætt.
Það á nefnilega að vera jákvætt að vita
af sínum veiku hliðum vegna þess að
það er ekki fyrr en þú veist af þeim sem
þú getur farið að vinna með þær.
Fáir viðmælendur tjáðu sig um tilfinninga-
læsi eða tilfinningatjáningu barnsins, þ.e. færni
barnsins til að lesa tilfinningar annarra og tjá
eigin tilfinningar. Sá leikskólastjóri sem nefndi
að hún legði áherslu á tilfinningatjáningu
barnsins og að börnin fengju að tjá tilfinningar
sínar sagði: „Að fá líkamlega og tilfinningalega
útrás það skiptir miklu máli og læra það.“ Hún
talaði um að allt of oft fengju börn ekki að sýna
tilfinningar sínar: „Það er ekki í lagi að vera
reiður, það er ekki í lagi að vera sorgmæddur
og heldur ekki of glaður, og allt það. Maður er
alltaf að setja hömlur.“
Sýn á börn
Þegar gögnin voru skoðuð með hliðsjón af
62
Tímarit um menntarannsóknir, 2. árgangur 2005
Hvernig tala leikskólastjórar um leikskólann?