Tímarit um menntarannsóknir - 01.01.2005, Blaðsíða 78

78
Tímarit um menntarannsóknir, 2. árgangur 2005
(International Test Commission, 2001).
Markaðssetning getur falist í formlegri útgáfu
og sölu, grein í fagtímariti eða skýrslu sem unnt
er að dreifa til notenda eftir þörfum. Þó þýðing
og staðfærsla sé ekki gefin út er nauðsynlegt
að ganga svo frá upplýsingum um hana og
eiginleika hennar að aðrir hugsanlegir notendur
geti síðar nálgast þær. Nauðsynlegt er að gera
rannsóknir á réttmæti staðfærðrar þýðingar
til að kanna að hvaða marki próffræðilegir
eiginleikar mælitækisins haldist. Því er eðlilegt
að líta svo á að réttmætisrannsóknir séu einn
hluti þýðingarferlisins og hér eru þær felldar
undir útgáfuhluta. Hlutverk þeirra er að sýna
fram á að túlkun niðurstaðna standist og að
unnt sé að draga meginályktanir mælitækisins
af staðfærðri þýðingu þess (International Test
Commission, 2001; Messick, 1989). Ávallt er
matsatriði hverjar af réttmætisrannsóknum sem
gerðar hafa verið á frumútgáfu mælitækisins
eigi einnig við um staðfærða þýðingu. Þó þarf
allajafna að kanna greiningarhæfni staðfærðrar
þýðingar, að hvaða marki hugsmíð er mæld
með sama hætti og í frumútgáfu og að hvaða
marki stigakvarði staðfærðrar þýðingar er
sambærilegur frumútgáfu (van de Vijver og
Leung, 1997; van de Vijver og Poortinga,
2002). Um staðfærða þýðingu gildir, rétt eins
og um frumútgáfu mælitækja, að niðurstöður
réttmætisrannsókna afmarka réttmætar túlkanir
á niðurstöðum þess og um leið notagildi þess
(Messick, 1989).
Lokaorð
Þýðing og staðfærsla mælitækja sem byggjast
á tungumáli er flókið ferli. Til að vel takist til
við það verður að velja mælitæki af kostgæfni,
skipuleggja vinnu við þýðingu í samræmi við
aðstæður og byggja endurbætur á upplýsingum
úr ólíkum áttum og kynna eiginleika staðfærðrar
þýðingar mælitækisins á viðeigandi hátt.
Nauðsynlegt er að vinnuferlið sem heild og
forsendur verkþátta séu ljósar þegar ákvarðanir
um val á mælitæki, vinnuferli og aðferðir eru
teknar. Hér hefur verið fjallað um þýðingu og
staðfærslu sem samfellt ferli er hefst þegar
þörf fyrir mælitæki verður ljós og lýkur
þegar staðfærð þýðing mælitækis hefur verið
gerð aðgengileg. Í of mörgum tilvikum leiða
vanhugsaðar eða rangar ákvarðanir til þess að
illa tekst til við verkið. Oftast er þetta vegna þess
að þeir sem ákvarðanir taka hafa ekki yfirsýn á
verkið eða þekkja ekki til þeirra leiða sem færar
eru í hverjum verkhluta. Þessari grein er ætlað
að bæta þar úr og er hún ætluð rannsakendum,
fræðimönnum og fagfólki er notar mælitæki
af þessu tagi í félagsvísindum, hugvísindum,
menntageiranum, heilbrigðisgeiranum, á
viðskiptasviðinu og víðar.
Í þessari grein hefur áherslan verið á að
lýsa próffræðilegum forsendum þýðingar og
staðfærslu og heildstæðu vinnuferli við verkið.
Æskilegt hefði verið að fjalla ítarlegar um
verkþætti og aðferðir en unnt var að gera hér.
Þörf er á að fjalla á íslensku um ólíkar aðferðir
þáttagreiningar til að kanna innri byggingu
mælitækja, aðferðir til að kanna atriðabundinn
hópamun, stöðlun mælitækja, um atriði sem
huga þarf að við val á mælitækjum til þýðingar
og fleira. Þau verkefni verða að bíða um hríð.
Abstract
Translation and adaptation of measurement
instruments
The purpose of translation/adaptation of
measurement instruments to another language
is to obtain an instrument that can measure the
same construct in identical manner in the second
culture. The article presents a psychometric
model, based on classical test theory, which
describes the necessary conditions for the
translation/adaptation to achieve this goal.
Secondly, the article describes the translation/
adaptation process as a five component work
process consisting of preparation, translation,
revisions, standardization (if relevant), and
publication. The preparation part consist of
all actions up to the point where decision is
made to translate/adapt. Translation consist of
translating the instrument text and adapting
it to the new culture. Revisions consist of
evaluating the quality of translated items and
revising items that are judged to be flawed.
Þýðing og staðfærsla á spurningalistum og prófum