Fréttablaðið - 19.03.2016, Blaðsíða 32

Björt Ólafsdóttir, þingmaður Bjartrar framtíðar, er hlynnt því að áfengis-frumvarpið svokallaða verði gert að
lögum. Hún segir að ríkið muni hafa fullt af
tækjum og tólum til þess að móta almenni-
lega áfengisstefnu og góða og skynsamlega
lýðheilsustefnu.
„Til dæmis er ekki hróflað við aldurstak-
mörkunum í sölu á áfengi, auk þess sem gert
er ráð fyrir auknu fé til mála á borð við for-
varnir og önnur mál sem miða að því að auka
lýðheilsu.“
Björt segir drykkju ungmenna almennt
hafa minnkað mikið undanfarin ár. „Þau
skref sem stigin hafa verið til aukins frjáls-
ræðis í þessum efnum hafa almennt verið far-
sæl skref. Það að ríkið sinni ekki sölu á áfengi
er annað lítið skref í átt að frjálsræði. Það er
skynsamlegt skref.“
Varasamar vörur seldar á markaði
Björt segist algjörlega mótfallin því að ríkið
standi í nokkurs konar verslunarrekstri.
„Ég tel að það fari mun betur á því að ríkið
skapi skilyrði fyrir verslunarrekstri og setji
umgjörð með reglugerð. Fjölmargar vara-
samar vörur eru þegar seldar á frjálsum
markaði en með skilyrðum frá ríkinu og
undir eftirliti frá því. Dæmi um slíka vöru er
tóbak.“
Hún segist almennt vilja treysta fólki til
þess að taka eigin ákvarðanir. „Við eigum
að treysta fólki sem mest og stuðla að því
að fólk taki ábyrgð á eigin lífi. Og frelsi
og lýðheilsa eru ekki nauðsynlega and-
stæður.“
Aðspurð segir Björt þau sjónarmið um
þau áhrif sem aukið aðgengi að áfengi gæti
haft á heilbrigði landsmanna alls ekki lítil-
væg.
Aukin velmegun hefur áhrif
„Ég tel bara að lýðheilsumarkmiðum megi
vel ná samfara samþykkt þessa frumvarps.
Önnur sambærileg skref hafa, eins og
reynslan sýnir okkur, ekki farið illa saman
við markmið í lýðheilsu. Það er margt sem
getur orðið til þess að neysla á áfengi verður
meiri, til dæmis aukin velmegun. Vissulega
er aðgengi veigamikill þáttur, en staðreynd-
in er sú að aðgengið er þegar orðið ótrúlega
mikið. Sölustöðum áfengis hefur fjölgað
gríðarlega og vínveitingastaðir eru úti um
allt. Það er hægt að greiða fyrir áfengi með
kreditkorti, sem er annar veigamikill þáttur
í auknu aðgengi, en oft vanmetinn, að mér
finnst.“
Almennt segir Björt að það að frumvarpið
verði gert að lögum sé ekki jafn afdrifarík
ákvörðun, eða jafn stórt skref, og sumir vilji
meina.
„Vegna þess að áfengisgjöld verða áfram
há, sala vörunnar verður háð ströngum og
miklum skilyrðum frá hinu opinbera og
áfram þarftu að hafa náð tvítugsaldri til að
fá að kaupa vín. Ég hef enga trú á því að allir
verði hér pöddufullir þó að þetta skref verði
samþykkt og stigið.
Við sem erum stuðningsmenn þessa frum-
varps erum líka talsmenn lýðheilsu. Við
teljum einfaldlega að lýðheilsumarkmiðum
sé vel hægt að ná í frjálsu samfélagi, þar sem
frjálsa verslun og eðlilegt samkeppnisum-
hverfi er að finna.“
Rafn
Magnús
Jónsson
verkefnisstjóri
hjá Embætti
landlæknis
Ólöf
Skaftadóttir
olof@frettabladid.is
Ætti að selja
áfengi í
verslunum?
Björt Ólafsdóttir, þingmaður Bjartrar framtíðar, og Rafn
Magnús Jónsson, verkefnisstjóri hjá embætti Land-
læknis, eru ekki á einu máli um hvort eigi að
leyfa sölu áfengis í verslunum. Björt vill ekki
að ríkið skipti sér af verslunarrekstri, en
Rafn segir slík rök lítilvæg í saman-
burði við lýðheilsusjónarmið. Auk-
ið aðgengi þýði aukna neyslu.
Björt
Ólafs -
dóttir
þingmaður
Bjartrar
framtíðar
Rafn Magnús Jónsson, verkefnisstjóri hjá Embætti landlæknis segir aukið aðgengi, sem sé óhjákvæmilegt þegar
sölustöðum fjölgi, leiða til aukinnar neyslu
áfengis. „Aukin neysla leiðir til aukinna skað-
legra áhrifa á einstaklinga sem þess neyta,
á aðra í nánasta umhverfi og samfélagið í
heild. Það fyrirkomulag sem fyrir hendi er
í dag uppfyllir þær leiðbeiningar sem koma
m.a. frá Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni
um að takmarka aðgengi að áfengi. Það gefur
einnig þau skilaboð til samfélagsins að áfengi
sé eins og hver önnur neysluvara sem það er
alls ekki,“ útskýrir hann. Hann segir aukna
áfengisneyslu hafa áhrif á sjúkdómabyrði,
sem eykst í hlutfalli við aukna neyslu. „Frum-
varpið er í andstöðu við Stefnu í áfengis- og
vímuvörnum til ársins 2020, gerir erfiðara að
draga úr heildarneyslu áfengis um 10% eins og
lagt er til í áætlunum Alþjóðaheilbrigðismála-
stofnunarinnar.“
Engin venjuleg neysluvara
Óhófleg og skaðleg áfengisneysla sé stór
áhrifaþáttur á heilsu fólks og hafi mikinn
kostnað í för með sér. „Kostnaðurinn vegna
neyslu áfengis birtist víða, m.a. í heilbrigðis-
kerfinu, tryggingakerfinu, samfélaginu og
atvinnulífinu svo dæmi séu nefnd. Það má
því ljóst vera að áfengi er engin venjuleg
neysluvara og ætti því ekki að lúta sömu lög-
málum og gilda um hefðbundnar neysluvörur.
Breytingin mun hafa mest áhrif á viðkvæma
hópa og unglinga. Má í því sambandi nefna
áhrif tilslakana sem gerðar voru í Póllandi við
inngöngu í ESB. Þá voru gerðar breytingar til
aukins aðgengis með þeim afleiðingum að
áfengisneysla ungmenna jókst. Það er mikil-
vægt að skoða reynslu annarra og meta hvort
afleiðingarnar séu ásættanlegar. Þetta verður
áhrifamikil breyting og það verður erfitt að
snúa til baka.”
Rafn segir klárt mál að heilbrigðissjónarmið
vegi þyngra en sjónarmið verslunar. „Sam-
kvæmt könnunum er meirihluti landsmanna
á móti sölu áfengis í verslunum. Þá eru við-
skiptavinir ÁTVR ánægðir með þjónustuna.
Þessi sjónarmið neytenda eru skýr. Sjónarmið
verslunar byggja á öðrum sjónarmiðum.“
Hert á löggjöf í Evrópu
Hvað segirðu við þá sem líkja rökum gegn
frumvarpinu við þau sem notuð voru gegn
því að afnema bjórbannið?
„Að koma með nýja tegund af áfengi eða
bjór sem er með minna áfengismagni en það
sem fyrir er er svo langt frá því að vera það
sama og að gera áfengi aðgengilegt í smávöru-
verslunum.“
Hann segir að frá 1950 hafi frekar verið hert
á áfengislöggjöf innan Evrópu en slakað.
„Til dæmis í Skotlandi settu stjórnvöld fram
aðgerðaáætlun til að sporna við þróuninni,
meðal annars með því að setja lágmarksverð
á áfengi, takmarka magnkaup áfengis, hækka
áfengiskaupaaldur o.fl. Þá hefur verið bannað
að selja áfengi á bensínstöðvum í Litháen og
unnið er að lagasetningu um takmarkanir á
áfengissölu í öðrum verslunum en matvöru-
verslunum. Í Eistlandi er unnið að því að
takmarka markaðssetningu og sölu áfengis
á bensínstöðvum. Hér er um stjórnvaldsað-
gerðir að ræða og er vitnað í rannsóknir og
bestu þekkingu málinu til stuðnings.“
1 9 . m a r s 2 0 1 6 L a U G a r D a G U r32 h e L G i n ∙ F r É T T a B L a ð i ð