Rit Mógilsár - 2014, Blaðsíða 7

Rit Mógilsár 31/2014 7
auðlindar þjóni samfélaginu og umhverfinu
sem best. Víða hefur þó reynst erfitt að finna
þá blöndu og viðhalda henni (Ingemarson
og Nylund 2013).
Sænska dæmið sýnir að hægt er að ganga
svo langt í setningu laga og reglugerða að
það getur haft alvarlegar afleiðingar fyrir
mikilvæga þætti í hagkerfi viðkomandi
lands. Aldrei fór fram greining á því hversu
langt væri eðlilegt að ganga í kvöðum, t.d.
um vernd líffjölbreytni eða landslags. Þar
réð hugmyndafræðin „því meira því betra“,
enda eru lagaákvæði um vernd ekki háð
mati á (efnahagslegum) umhverfis áhrifum.
Afleiðingarnar fyrir skógariðnaðinn, þjóðar-
búið og skóga í öðrum löndum komu
einungis fram eftir á.
Þróun í stjórnsýslu skógræktar
Í skógrækt á Íslandi er einkum lögð áhersla á
að rækta nýja skóga á áður skóglausu landi.
Ræktun skógar hefur margháttuð áhrif á
umhverfi og samfélag og um sum þessara
áhrifa eru skiptar skoðanir. Áhrifin er einnig
hægt að greina á ýmsan hátt: Sum eru hlut-
læg, önnur huglæg, sum eru háð umfangi
skógræktar, önnur staðsetningu og svo fram-
vegis. Sum áhrifanna er tiltölulega auðvelt
að eiga við með góðu skipulagi, önnur eru
erfiðari viðfangs, sérstaklega þau huglægu.
Hér á landi hefur andstaða við skógrækt
hvað helst komið fram í formi gagnrýni á
áhrif skógræktar á útsýni. Aðrir þættir sem
gagnrýndir hafa verið eru áhrif á ásýnd lands,
samkeppni skógræktar við aðra mögulega
landnotkun, notkun innfluttra trjátegunda og
ýmislegt annað (Eysteinsson og Curl 2007).
Stundum er fótur fyrir gagnrýninni en oftar
er hún byggð á tilfinningum einstaklinga
frekar en staðreyndum og oft er hún veru-
lega ýkt ef ekki beinlínis röng (Eysteinsson
og Curl 2007). Það er t.d. ekki í samræmi við
raunveruleikann þegar því er haldið fram að
skógrækt sé óskipulögð og hömlulaus. Þorri
skógræktar er þvert á móti vel skipulagður
og skógrækt hérlendis eru settar umtals-
verðar fjárhagslegar, lagalegar og náttúru-
farslegar hömlur. Skógræktendur hafa ekki
frjálsar hendur með það hvar og hvernig þeir
rækta skóg. Þeir sem þiggja ríkisstyrki, sem
eru nánast allir þeir sem rækta skóg á teljandi
landsvæðum, þurfa að undirrita samning og
fylgja áætlun um hvar og hvernig skógur
verði ræktaður. Í þeirri áætlun er m.a. tekið
tillit til náttúruverndar og fornleifa auk lands-
lagsþátta (Hallgrímur Indriðason 2008).
Til eru andstæðingar skógræktar sem bein-
línis reka áróður þess efnis að koma þurfi
böndum á „hömlulausa og skipulags-
lausa“ skógrækt og sumt fólk tekur mark á
áróðrinum, með þeim afleiðingum að
innleiddar hafa verið sífellt meiri lagalegar
hömlur í gegnum skipulagslög og lög um
mat á umhverfisáhrifum. Það hefur leitt til
þess að Skipulagsstofnun og sveitarfélög
(ef þau kjósa) hafa nú ákveðið vald yfir
skógrækt. Það gerðist vegna áróðursins og
laga setningar frá útlöndum en ekki af því að
neinn hafi sýnt fram á nauðsyn þess að færa
þessum aðilum þetta vald hér á landi.
Skógræktaraðilar börðust gegn þessari þróun
á þeim forsendum að þegar væri tekið á
atriðum er varða náttúruvernd, fornleifa vernd
o.m.fl. í samningum, ræktunar áætlunum og
stefnu um skógrækt í sátt við umhverfið
(Skógræktarfélag Íslands 2014). Einnig var