Vaka - 01.03.1938, Blaðsíða 15

Vaka - 01.03.1938, Blaðsíða 15
i. árgangur . J. ársfjórðungur V A K A reynir að gera sitt bezta, en hon- um getur skjátlast. Hver og einn getur haldið sér til jafns við hann. Þjóðin dæmir svo í milli á nokk- urra ára fresti. Einveldið er í stíl við hina einföldu og ýktu sálfræði riddarasagnanna, en lýðveldið á skildara við hinar djúpviturlegu og margþættu mannlýsingar ís- lendingasagnanna. Það heyrist ósjaldan, að mas og málæði á þjóðþingum gangi fram úr hófi. Einræðisherrann býður og þá verður það, en þingmenn setji á hrókaræður og svo skeður ekki neitt. Það er svo, að þingræði, sem er sama og lýðræði, þegar at- kvæðisréttur er jafn og almennur, er stundum þungt í vöfum. Þegar mikið liggur við og taka þarf skjótar ákvarðanir, þarf stundum að fela fáum mönnum, eða jafn- vel einum manni umboð fólksins um skeið, og var sú aðferð tíðkuð í lýðveldi Rómverja þegar í forn- öld. Kemur það ekki í bága við lýðræði, þegar afturkalla má um- boðið eða framlengja eftir ástæð- um. Annars batnar oft málatil- búnaður við bið. Það varir lengur, sem vandlega er íhugað. En menn geta sagt hvað sem þeir vilja um vangaveltur og málalengingar. Einasta aðferðin, sem fundizt hefir meðal siðaðra þjóða til þess að afnema hnefaréttinn, eru um- ræður og atkvæðagreiðslur. Það, sem gerir mun einræðis og lýð- ræðis, er fyrst og fremst réttur- inn til að hugsa frjálst, tala eins og manni býr í brjósti, halda fundi og mynda flokka, sem virða þennan rétt. Lýðveldin treysta á skynsemi fólksins og dómgreind, og þó ekki á óskeikulleik meiri hlutans frekar en á óskeikulleik eins manns, heldur á að það gefizt bezt, þegar til lengdar lætur, að óþvingaður meiri hluti ráði að undangengnum frjálsum umræð- um. Ef ekki er höfð þessi aðferð, með kostum hennar og göllum, pá er aðeins einn kostur til, og hann er að treysta á máttinn í hendinni, sem á sverðinu heldur. Og það er dyggilega gert í einræð- isríkjum. Hrikalegur vöxtur fær- ist í allan vígbúnað. Herinn er eflur gegn innlendum og erlend- um óvinum. Lýðskrumið kemst á hærra stig en dæmi eru til við nokkrar kosningar. Annarhver maður er færður í einkennisbún- ing og látinn „marsera“. Tilfinn- ingarnar eru glóðhitaðar þar til dómgreindin brennur til ösku og öll sjálfstæð hugsun gufar upp eins og reykur. Og svo þakka menn guði fyrir að vera ekki eins og þessar lýðræðisþjóðir. Það er og mála sannast að lýð- veldin hafast annað að. Skipulag þeirra byggist á hvoru tveggja, stjórnarfylgi og stjórnarandstöðu. Hin helgustu ákvæði stjórnlag- anna tryggja tilveru andstöðu- flokkanna og viðureign flokkanna eftir umhugsun og umræður. 9
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104

x

Vaka

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vaka
https://timarit.is/publication/1746

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.