Vaka : tímarit um þjóðfélags- og menningarmál - 01.03.1938, Page 15

Vaka : tímarit um þjóðfélags- og menningarmál - 01.03.1938, Page 15
i. árgangur . J. ársfjórðungur V A K A reynir að gera sitt bezta, en hon- um getur skjátlast. Hver og einn getur haldið sér til jafns við hann. Þjóðin dæmir svo í milli á nokk- urra ára fresti. Einveldið er í stíl við hina einföldu og ýktu sálfræði riddarasagnanna, en lýðveldið á skildara við hinar djúpviturlegu og margþættu mannlýsingar ís- lendingasagnanna. Það heyrist ósjaldan, að mas og málæði á þjóðþingum gangi fram úr hófi. Einræðisherrann býður og þá verður það, en þingmenn setji á hrókaræður og svo skeður ekki neitt. Það er svo, að þingræði, sem er sama og lýðræði, þegar at- kvæðisréttur er jafn og almennur, er stundum þungt í vöfum. Þegar mikið liggur við og taka þarf skjótar ákvarðanir, þarf stundum að fela fáum mönnum, eða jafn- vel einum manni umboð fólksins um skeið, og var sú aðferð tíðkuð í lýðveldi Rómverja þegar í forn- öld. Kemur það ekki í bága við lýðræði, þegar afturkalla má um- boðið eða framlengja eftir ástæð- um. Annars batnar oft málatil- búnaður við bið. Það varir lengur, sem vandlega er íhugað. En menn geta sagt hvað sem þeir vilja um vangaveltur og málalengingar. Einasta aðferðin, sem fundizt hefir meðal siðaðra þjóða til þess að afnema hnefaréttinn, eru um- ræður og atkvæðagreiðslur. Það, sem gerir mun einræðis og lýð- ræðis, er fyrst og fremst réttur- inn til að hugsa frjálst, tala eins og manni býr í brjósti, halda fundi og mynda flokka, sem virða þennan rétt. Lýðveldin treysta á skynsemi fólksins og dómgreind, og þó ekki á óskeikulleik meiri hlutans frekar en á óskeikulleik eins manns, heldur á að það gefizt bezt, þegar til lengdar lætur, að óþvingaður meiri hluti ráði að undangengnum frjálsum umræð- um. Ef ekki er höfð þessi aðferð, með kostum hennar og göllum, pá er aðeins einn kostur til, og hann er að treysta á máttinn í hendinni, sem á sverðinu heldur. Og það er dyggilega gert í einræð- isríkjum. Hrikalegur vöxtur fær- ist í allan vígbúnað. Herinn er eflur gegn innlendum og erlend- um óvinum. Lýðskrumið kemst á hærra stig en dæmi eru til við nokkrar kosningar. Annarhver maður er færður í einkennisbún- ing og látinn „marsera“. Tilfinn- ingarnar eru glóðhitaðar þar til dómgreindin brennur til ösku og öll sjálfstæð hugsun gufar upp eins og reykur. Og svo þakka menn guði fyrir að vera ekki eins og þessar lýðræðisþjóðir. Það er og mála sannast að lýð- veldin hafast annað að. Skipulag þeirra byggist á hvoru tveggja, stjórnarfylgi og stjórnarandstöðu. Hin helgustu ákvæði stjórnlag- anna tryggja tilveru andstöðu- flokkanna og viðureign flokkanna eftir umhugsun og umræður. 9
Page 1
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
Page 10
Page 11
Page 12
Page 13
Page 14
Page 15
Page 16
Page 17
Page 18
Page 19
Page 20
Page 21
Page 22
Page 23
Page 24
Page 25
Page 26
Page 27
Page 28
Page 29
Page 30
Page 31
Page 32
Page 33
Page 34
Page 35
Page 36
Page 37
Page 38
Page 39
Page 40
Page 41
Page 42
Page 43
Page 44
Page 45
Page 46
Page 47
Page 48
Page 49
Page 50
Page 51
Page 52
Page 53
Page 54
Page 55
Page 56
Page 57
Page 58
Page 59
Page 60
Page 61
Page 62
Page 63
Page 64
Page 65
Page 66
Page 67
Page 68
Page 69
Page 70
Page 71
Page 72
Page 73
Page 74
Page 75
Page 76
Page 77
Page 78
Page 79
Page 80
Page 81
Page 82
Page 83
Page 84
Page 85
Page 86
Page 87
Page 88
Page 89
Page 90
Page 91
Page 92
Page 93
Page 94
Page 95
Page 96
Page 97
Page 98
Page 99
Page 100
Page 101
Page 102
Page 103
Page 104

x

Vaka : tímarit um þjóðfélags- og menningarmál

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Vaka : tímarit um þjóðfélags- og menningarmál
https://timarit.is/publication/1746

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.