Úrval - 01.10.1972, Qupperneq 76

74
ÞANNIG MAÐUR VAR EINSTEIN
þessi orö: „Strætisvagnagjöld
50pfenningar, dagblöð, ritföng o.fl.” Á
IjóBabréf drottningarinnar haf&i hann
skrifaö dagleg útgjöld i smáatriöum
ofan f sveifluna á hinu drottningarlega
E-i I undirskriftinni. (Antonia
Vallentin).
Áriö 1933 kom upp orörómur um, aö
til stæöi aö ráöa Einstein af dögum, og
flý&i hann þá til Englands. Ég fékk
hann til að sitja fyrir hjá mér á
hverjum degi i heila viku i flótt-
amannabúöum, sem hann bjó i.
Hann var klæddur peysu, og úfiö og
mikiö háriö blakti i vindinum. Svipur
hans og augnaráð lýsti samblandi af
mannúö, kimni og göfugri speki. Hann
haföi gaman af kimnisögum og henti
óspart gamaa aö þeim 100 nasista-
prófessorum, sem höfðu fordæmt
kenningu hans.
„Hefði ég haft rangt fyrir mér,”
sag&i hann, „heföi einn prófessor
nægt.” (Jacob Einstein mynd-
höggvari).
„Hef gleymt hvar ég bý.”
Einum degi eftir aö Einstein haföi
flutzt til „Stofnunar æðri rannsókna” i
Princeton I New Jerseyfylki, sem átti
eftir aö veröa hans hinzta heimili,
hringdi sfminn I skrifstofu rektors
framhaldsdeildar háskólans. Röddin I
simanum spuröi: „Má ég tala viö
Eisenhart rektor?” Þegar ritari fööur
mins svaraöi þvi til, aö faöir minn væri
ekki viö, spuröi röddin: „Kannski þér
getiö þá sagt mér, hvar Einstein býr? ”
Ritarinn svaraöi þvi til, aö þaö gæti
hún ekki, þar eö dr. Einstein óskaöi aö
fá aö njóta næöis. Röddin f simanum
breyttist þá og varö næstum aö hvfsli:
„Gjörið svo vel aö segja engum frá
þvi, en ég er dr. Einstein. Ég er á
leiöinni heim óg hef gleymt þvf, hvar
húsiö mitt er.” (Churchill Eisenhart).
Samræöurnar (um borð I seglbáti
Einsteins) fjölluðu um ýmis ólik efni,
allt frá háspekilegu tali um eöli guös,
alheimsins og mannsins, til léttara
hjals. Skyndilega leit Einstein upp til
himins og sagöi: „Viö vitum ekki neitt
um þessa hlúti. Þekking okkar er ekki
meiri en þekking barna.”
„Heldurðu, að okkur takist nokkurn
tfma aö komast að þessum leyndar-
dómum?”
„Þaö er hugsanlegt,” sagöi Einstein
og yppti öxlum, „aö viö verðum ein-
hvern tima svolitið fróöari en viö erum
nú. En viö munum aldrei fá að vita
neitt um hiö raunverulega eðli
hlutanna, aldrei að eilifu.” (Chaim
Tschernovitsj.)
Ég spurði Einstein einu sinni
þessarar spurningar: „Heldurðu, aö
þaö sé hægt aö tjá hvaö sem er á
vísindalegan hátt?” „Já,” svaraöi
hann, „Það væri hægt, en þaö heföi
engan tilgang. Þaö væri aöeins lýsing
án innihalds, lfkt og maöur lýsti
Beethovensinfoniu sem tilbrigöum
hljóöbylgjuþrýstings.” (Hedwig Born,
eiginkona eölisfræöingsins Max
Born).
„Læröi meira af barninu”.
Læknir Einsteins kom I sjúkravitjun
á heimili hans f Princeton og færöi
honum lyf. Þar var bæöi um pillur og
dropa að ræöa, þar eö læknirinn vissi
ekki, hvora tegundina sjúklingurinn
kysi heldur. Einstein valdi dropana.
Einn samstarfsmanna hans hefur lýst
þessu á eftirfarandi hátt: „Ég man
eftir þvi, þegar læknirinn stóö þarna
og taldi dropa I glas. Einstein hvolfdi
þessu I sig i einum teyg, varö síöan
grænleitur f framan og kastaði öllu
saman upp. Svo sneri hann sér að
lækninum og spuröi: „Liöur yöur
betur núna?” (Ronald W. Clark).