Morgunblaðið - 16.11.1999, Side 47

MORGUNBLAÐIÐ
ÞRIÐJUDAGUR 16. NÓVEMBER 1999 47
UMRÆÐAN
Látum málið
okkur varða
Guðrún Dóra Anna María
Harðardóttir Gunnarsdóttir
MÁLTAKAN er
sennilega eitt flókn-
asta verkefnið sem
maðurinn fæst við á
lífsleiðinni og á fyrstu
æviárunum er grunn-
urinn lagður að mál-
þekkingu einstakl-
ingsins. Börn eru
sífellt að læra ný hljóð
og orð, málfræði,
setningafræði o.s.frv.
Talið er að við fimm
ára aldur hafi börn
lært um 80% þess
orðaforða sem þau
munu nota í framtíð-
inni.
Margir foreldrar
velta því fyrir sér hvort bömin
þeirra fylgi jafnöldrunum í mál-
þroska. Lítið er til af aðgengilegu
fræðsluefni fyrir foreldra og því
oft erfitt fyrir þá að meta hvort
framvinda máltökunnar sé innan
eðlilegra marka. Af þessum sökum
hefur mikil ábyrgð hvílt á herðum
starfsfólks heilsugæslu og leik-
skóla, þ.e. að meta hvaða bömum
þurfi að vísa áfram í nánari athug-
un. Til skamms tíma höfðu þessir
aðilar ekki ábyggileg mælitæki
sem tóku mið af málþroska ís-
lenskra barna. Nú em hins vegar
komin á markað tvö mælitæki sem
eru sérstaklega ætluð til að finna
þessi börn. Annað mælitækið heit-
ir Orðaskil og er eftir Elínu Þöll
Þórðardóttur, talmeinafræðing,
ætlað bömum á aldrinum 18-36
mánaða. EFI er hitt mælitækið
eftir talmeinafræðingana Elmar
Þórðarson, Friðrik Rúnar Guð-
mundsson og Ingibjörgu Símonar-
dóttur. Málþroskaskimunin EFI
er ætluð til notkunar við þriggja og
hálfs árs skoðun á heilsugæslust-
öðvum. Talmeinafræðingar binda
Tungan
Málið, segja Anna
María Gunnarsdóttir
og Guðrún Dóra
Harðardóttir, er dýr-
mætasta eign okkar.
miklar vonir við að með tilkomu
þessara mælitækja fari málþrosk-
araskanir að greinast fyrr en nú
er. Greining vandans er forsenda
þess að viðeigandi inngrip geti haf-
ist og mikilvægi snemmtækrar
íhlutunar verður seint ofmetið.
Málþroski felur ekki aðeins í sér
hvað barnið getur sagt og hvernig
það segir það heldur líka hvort það
skilji málið, kunni að hlusta eftir
merkingu máls og geti fært hugs-
anir sínar í orð. Kannanir sýna að
foreldrar taka mest eftir fram-
burði barna sinna og er líklegast
að þeir láti í ljós áhyggjur hvað það
varðar. Framburðargallar eru þó
oftast auðleysanlegir, en vandamál
sem tengjast málskilningi og
-tjáningu eru oft djúpstæðari og
líklegra að þau hafi langtíma áhrif.
Foreldrar eru börnum sínum mik-
ilvæg fyrirmynd og geta haft veru-
leg áhrif á framvindu málþroskans.
Því meira sem þeir tala við börnin
sín því betra, en til þess að það
komi sem best að gagni verða að
myndast samræður milli tveggja
aðila, þ.e. virk samskipti. Barnið
lærir ný orð í gegnum reynslu,
skoðun, í leik, við lestur bóka o.fl.
Lestur bóka er ómissandi þáttur í
málörvun. Mikilvægt er að bæk-
urnar séu við hæfi barnsins og að
foreldrar kanni hvort barnið hafi
skilið innihaldið með því að spyrja
viðeigandi spurninga. Til frekari
upplýsinga til foreldra um mál-
þroska bendum við á bæklinginn
Málþroski - Málþroski barna er
mál foreldra, sem gefinn er út af
menntamálaráðuneytinu.
Málið er ein dýrmætasta eign
okkar. Málþroskaraskanir geta
haft alvarleg
áhrif á nám, samskipti og aðra
félagslega þætti svo sem sjálfstæði
og hegðun og geta raunverulega
skert lífsgæði og hamingju ein-
staklingsins. Við skorum því á heil-
brigðisyfirvöld og sveitarstjórnir
að taka þessi mál föstum tökum því
gott forvarnarstarf stuðlar að heil-
brigði þjóðarinnar.
Höfundar eru talmeinafræðingar
hjá Talþjálfun ReyUjavíkur og
(stjórn Félags talkennara og
talmeinafræðinga.
Konur eru besta fólk
Námsaðstoð
í stærðfræði
Nánari upplýsingar í síma 551 5592
TÖLVU- OG STÆRÐFRÆÐIÞJÓNUSTAN chf.
NÝJAR VÖRUR
í HVERRIVIKU
Jakkar frá kr. 5.900
Buxur frá kr. 1.690
Pils frá kr. 2.900
Blússur frá kr. 2.800
Anna og útlitíð verðiir með
fatastíls- og litgreiningamámskeið
Uppl. í síma 892 8778
, Nýbýlavegi 12
Q\JGA2» Kópavogi
Sími 554 4433
Sérprentum fyrir fyrirtæki
• islenskar vetrarljósmyndir og fjöldi
fallegra jólamynda
• Stök og í neytendaumbúðum
• Verslunar- og innkaupastjórar hafið samband
í símum 552 2930 & 552 2865 fax 562 2935
netfang litbra@vortex.is
PISTILL minn á
heimasíðu Heimdall-
ar, frelsi.is, fyrir
skömmu hefur vakið
deilur og umræður.
Nokkuð hefur verið
snúið út úr efni pistils-
ins, ég sakaður um
kvenfyrirlitningu og
kallaður flestum illum
nöfnum. Það er sjálf-
sagt mér sjálfum að
kenna, þar sem fram-
setning pistilsins var
ekki nógu skýr.
Um hvað snerist
pistillinn?
I fyrsta lagi var ég
að reyna að nota hag-
fræðina til að útskýra af hverju
laun kvenna væru lægri en karla.
Þar greip ég til alkunnrar stað-
reyndar, um að sama verð væri allt-
af, til langs tíma a.m.k., borgað fyr-
ir sömu vöru á frjálsum markaði.
Sá sem byði upp á vöru á hærra
verði en aðrir yrði undir í sam-
keppninni. Kannski finnst sumum
það harkalegt og óvenjulegt að tala
um vinnu kvenna og karla sem
„vöru“, en það er hún engu að síður.
Sem skýringu á „launamun"
karla og kvenna nefndi ég þá líf-
fræðilegu staðreynd að konur (ekki
kariar) bera afkvæmi undir belti og
geta á meðan ekki sinnt vinnu.
Liggur það ekki alveg ljóst fyrir?
I öðru lagi sagði ég að fæðingar-
orlof ætti ekki að vera lögbundið.
Foreldrar (að vísu notaði ég orðið
konur, en þó þannig að ég tók fram
að feður tækju oftast þátt í kostn-
aðinum. Eg viðurkenni að ég hefði
átt að taka fram að karlar hafa líka
skyldu til að bera kostnaðinn) ættu
að taka á sig kostnaðinn við fæðing-
arorlof. Ekki ríkið.
Það segi ég vegna þess
að hugsjón mín geng-
ur út á það að Jóna
lesbía eigi ekki að
borga barneign Þor-
finnu kynvísu.
Grundvallar-
ágreiningur
Þarna birtist grund-
vallarágreiningur
frjálshyggju- og fé-
lagshyggjufólks um
hlutverk ríkisins. Eg
var ekki að lýsa yfir
andúð á konum, enda
er ekkert út á þær að
setja. Ég á til að
mynda einni konu allt mitt að
þakka, móður minni, sem kom mér
í heiminn og hugsaði um mig í rúm-
lega tvo áratugi (hún er jafnvel enn
að).
í kjölfar pistilsins fékk ég yfir
mig skæðadrífu af illmælgi og við-
urnefnum („mannfyrirlitning",
„kvenhatari") úr eigin herbúðum,
frá fólki sem er skráð í Heimdall og
Sjálfstæðisflokkinn, en ætti í raun
betur heima í röðum félagshyggju-
fólks. Það þótti mér miður. Þessum
upphrópunum fylgdu engin rök,
enda er sjálfsagt erfitt fyrir þetta
fólk að verja vinstrisjónarmið.
Bestu og málefnalegustu rökin
gegn pistlinum komu fram á heima-
síðu Grósku, groska.is, en þar er
greinilegt að höfundur skammast
Súrefinisvörur
Karin Herzog
Vita-A-Kombi olía
ívar Páll
Jónsson
| í dag er Ií
[5G
dag er langlangbesti tíminn.. en bara í dag!
-1-
i
Kynin
Þarna birtist, segir fvar
Páll Jónsson, grundvall-
armunur frjálshyggju-
og félagshyggjufólks
um hlutverk ríkisins.
sín ekki fyrir félagshyggjuna og
kemur fram af heilindum, án skít-
kasts. Þá vil ég benda á góða um-
fjöllun Björgvins Guðmundssonar
um efnið á frelsi.is.
Mér þótti líka miður að formaður
Sambands ungra sjálfstæðismanna
skyldi hlaupa í ríkisútvarpið með
þá yfiriýsingu að pistillinn væri
ekki í samræmi við stefnu SUS.
Formaður Heimdallar kom líka
fram í fjölmiðlum og sagðist per-
sónulega ekki vera sammála mér.
Ég hafði talið þessa menn sam-
herja mína í baráttunni fyrir hug-
sjóninni um rétt einstaklinga til að
halda eigum sínum. Framganga
þeirra særði mig og olli mér von-
brigðum._________________________
Höfundur er hagfræðinemi og
fyrrverandi stjómarmaður
í Heimdalli fus.
UGBÚNAÐUR RIR WINDOWS
Frá bær þjónusta
m KERFISÞRÓUN HF. Fákafeni 11 • Simi 568 8055 www.islandia.is/kerfisthroun
LITBRÁ
HÖFÐATÚN 12*
PRENTSMIÐJA
KORTAÚTGÁFA
105 REYKJAVÍK