Morgunblaðið - 23.01.2001, Qupperneq 33

Morgunblaðið - 23.01.2001, Qupperneq 33
LISTIR MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 23. JANÚAR 2001 33 Umboðs- og heildverslun Nethyl 3-3a - 110 Reykjavík Sími 53 53 600 - Fax 567 3609 Netverslun - www.isold.is Hjóla- Heildarlausnir fyrir fyrirtækið skápar Hámarksnýting rýmis SKÁLD sýna aldrei öll sín ljóð. Sum eru sett í skúffur og týnast. Önnur eru geymd til seinni tíma. Margt getur valdið þessu. Ljóð eru misgóð og falla misvel að heild. Þegar Tómas Guðmundsson gaf út sína fyrstu ljóðabók, Við sundin blá, skildi hann eftir ýmis ljóð af því að þau féllu verr að heildarmynd bókarinnar en önnur. Mönnum hefur lengi verið kunnugt um þessi æskuljóð. Í for- mála annarrar útgáfu bókarinnar 1950 segir Tómas: ,,Af einhvers kon- ar fagurfræðilegum hégómaskap…, lét ég mér, þegar ég valdi kvæðin, sérstaklega annt um, að þau hefðu öll sem samfelldastan svip, og gekk því með ráðnum hug fram hjá nokkrum þeim ljóðum, sem annars hefðu helzt verið til þess fallin að gera kverið fjöl- breyttara að viðfangsefnum og stíl.“ Hvort sem þetta var nú fagurfræði- legur hégómaskapur eða einfaldlega vönduð vinnubrögð leiddi þetta til þess að bók Tómasar er ákaflega heildstæð. Kristján Karlsson sagði um hana að hún væri ákaflega sam- felld bók. ,,Í raun og veru er hún eins og eitt kvæði, ein stemming, og þarf að lesast í heild til að njóta sín . . .“ og síðar: ,,Því að Við sundin blá er söng- ur um huglæga algilda fegurð ástar- innar.“ Nú hefur Eiríkur Hreinn Finn- bogason svipt hulunni af þeim æsku- kvæðum sem Tómas kaus að birta ekki í bók sinni og gefið þau út ásamt ýmsum bréfum, ræðum og greinum Tómasar sem flest eru frá æskuárum hans. Bók- ina nefnir hann Síðbúna kveðju. Helsta gildi þessarar bókar eru einmitt æsku- ljóðin. Sum þeirra hafa að vísu birst áður í skóla- blöðum og tímaritum en önnur hafa hvergi birst. Tómas var bráðþroska höfundur. Um það bera ljóðin vitni. Hann er und- ir tvítugu þegar hann yrkir þessi ljóð og í þeim sjást helstu stíleinkenni hans, fágun og fegurðar- kröfur miklar, hljómþýtt ljóðmál, upphafning hversdagsmáls. En jafnhliða ofurlítill tregi. Hver kannast ekki við þennan hljóm? Er þetta sælan, sem oss hafði dreymt, er sál vor yfir kvöldsins ljóðum bjó og vængi gaf oss víðáttunnar þrá og vorsins gleði í hjörtum okkar sló? Hugsanleg ástæða þess að mörg þessara ljóða fengu ekki að fljóta með í Við sundin blá er sú að þau túlka mun meiri innri átök en birtust í þeirri bók. Tilfinningarnar í ljóðun- um eru heitari og erfiðara að halda uppi þeirri fjarlægðar- og fegurðar- kennd sem einkennir bókina. Auk þess eru tónarnir dekkri, stundum allt að því draugalegir. Í ljóðinu Sigl- ing siglir ljóðmælandi út frá bænum beint út í nóttina. Þar brennur him- inn og haf í hjarnköldum loga. Gleymdar ástir, syndir og sorgir sindra í geislunum og kvæðinu lýkur á lokamynd: Hvað heyri ég? Feigs manns hlátra? Á hafinu vofur reika! Og öldurnar fallast í faðma við fleyið mánableika. Í kvæðinu Um þrotlaus ár finnum við raunar hljóm sem vís- ar fram til hinna miklu kvæða síðustu ljóðabókar skáldsins, langar ljóðlínur og upphafið myndmál: Ég hef sungið – því sár mér blæddu og sólin var brennandi heit. Og lokkandi ilmur litfríðra rósa en launsát í hverjum reit. Og nú kem ég þreyttur og þyrstur í þögn þar sem allt er rótt – með allan lærdóm frá langri ævi – eina löngun til hvíldar í nótt. Bréf Tómasar í þessari bók eru til systur hans. Þau sýna okkur ungt skáld sem er að uppgötva verðleika sína og styrk sinn í spegli annarra manna. Sama gildir um þrjár ritgerð- ir frá æskuárunum. Í bókinni er einn- ig að finna nokkrar greinar um Hall- dór Laxness og verk hans. Þeir Tómas og Halldór voru kunningjar og skólabræður og ljóst að Tómas gerir sér snemma grein fyrir hæfi- leikum Halldórs og reynir eftir fremsta megni að greiða leið hans með ritum sínum. Í bókinni eru allmargar tækifær- isræður. Um þær er ýmislegt gott að segja. Þær eru vel skrifaðar og ef- laust skemmtilegar í því samhengi sem þær voru fluttar. Þetta er þó sá þáttur bókarinnar sem helst mætti missa sín í mínum huga og bæta ekki miklu við þekkingu okkar á skáldinu. Á milli kafla bókarinnar eru birtar ýmsar hugdettur og spakmæli sem skáldið hefur skrifað í kompur sínar, sennilega til að nota í ljóð síðar ef færi gæfist. Mörg þessara spakmæla eru sett fram af því listfengi að þau eiga skilið sjálfstætt líf. Ég leyfi mér hér að birta tvö þeirra. Annað er dæmigerð þverstæða (paradox) í anda Tómasar, hitt er úrdráttur: og séum við skáld þá vitum við það með vissu að við erum sjálfir ljóðin sem ortu okkur. Til að skilja lífið þarf maður sennilega að lifa því. Það hljóta að teljast töluverð tíðindi að fá svo síðbúna kveðju frá skáldinu Tómasi Guðmundssyni. Mér finnst það fagnaðarefni því að margt er mikils virði í þessari bók. BÆKUR L j ó ð , b r é f , r i t g e r ð i r o g r æ ð u r eftir Tómas Guðmundsson. Eiríkur Hreinn Finnbogason bjó til prent- unar. Mál og menning. 2001 – 214 bls. SÍÐBÚIN KVEÐJA Síðbúin kveðja frá Tómasi Tómas Guðmundsson Skaft i Þ. Halldórsson
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64
Qupperneq 65
Qupperneq 66
Qupperneq 67
Qupperneq 68
Qupperneq 69
Qupperneq 70
Qupperneq 71
Qupperneq 72
Qupperneq 73
Qupperneq 74
Qupperneq 75
Qupperneq 76
Qupperneq 77
Qupperneq 78
Qupperneq 79
Qupperneq 80

x

Morgunblaðið

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.