Eimreiðin - 01.04.1939, Síða 42

154
MESTI RITDÓMARI NORÐURLANDA
EIMREIÐIN
II.
Jörgen Bukdahl hefur ritað fleiri bækur en þær, sem getið
er um hér að framan. En þær eru ekki eins stórbrotnar, þó að
þær séu ómetanlegur stuðningur fyrir þá, sem vilja rannsaka
þróun lífsstefnu hans. En hún hefur haft áhrif á marga rit-
höfunda vorra tíma.
Eí'tir heimsstyrjöldina, sem kollvarpaði svo mörgum göml-
um lífsskoðunum, bjó Bukdahl í dálitlum kofa á vesturströnd
Norvegs. Hann starir á veraldarhafið, sem dynur ofsalega á
klettunum. Og þessi sjón verður táknandi fyrir vakningu hans,
því að fyrsta bókin, sem hann ritar, er eins og æðistrylt játn-
ing þess æskumanns, sem vill reyna að bjarga sér í land frá
skipbroti tímans. Augliti til auglitis við átök brimrótsins
verður honum það fyrst Ijóst, á hve alvarlegum tímamótum
hann lifði þessi ár. Mannkynið var eins og ormnagað tré. Á
orustuvelli heimsstyrjaldarinnar lágu milli blóðugra búka
sundurtættar allar þær mannúðarhugsjónir, sem æskan hafði
trúað á. Eða hver gat eftir voðalegar blóðsúthellingar styrj-
aldarinnar trúað á mannúð, bróðerni, þúsundáraríki friðar eða
almætti þeirra vísinda, sem aðeins þjónuðu eyðileggingu og
aldrei skeyttu röddum hjartnanna? Mannkynið var á flótta frá
sjálfu sér. Menn reyndu að sefa óróann og leyna rótleysi sínu
með fögrum orðum um hluti, sem enginn trúði á. Menn drógu
sjálfa sig á tálar og lugu að náunganum. Alt var reiðileysi,
tómlæti, yfirslcin. Hinn voðalegi spenningur styrjaldarinnár
hafði gert mannssálirnar magnlausar, tæmt þær að kröftum
og lífsvilja, og Bukdahl finnur sjálfur til þessa magnleysis.
Hann bítur á jaxlinn og bölvar yfir því. Hann vill finna kraft-
inn að nýju. Hann vill eignast ákveðna lífsstefnu, sem hann
getur barist fyrir og bygt líf sitt á, eins og farnar kynslóðir
höfðu gert.
En hugsjónir og lífsstefnur, sem eru alvara upp á líf og
dauða, verða að vera ofnar úr þeim seigu þráðum, sem bar-
áttan við veruleikann hefur tvinnað í hjartanu. Þetta skilur
Bukdahl, og meðan hann er óviss hvert halda skuli, leitar
hann frá óhljóðum veruleikans í borgunum og út í einveru
náttúrunnar. Þar áttar hann sig betur á undirspili hjartans,
eðlisávísuninni, sem hjá öllum mönnum (ef þeir aðeins vilja