Eimreiðin - 01.04.1939, Blaðsíða 126

238
RITSJÁ
EIMREIÐIX
undarlegri þögn og ótnílegri undirgefni undir guðs vilja . . . Hina sálu-
hjálplegu jiekkingu á z og liinni heilögu miðmynd munu næsta fáir
foreldrar miðla barni sínu . . . Skólinn getur ekki komið inn í barns-
höfuðið svo miklu af tzt né fengið barninu svo marga samliljóða í
veganesti, að hæta megi það, ef ekki vinst þess vegna timi til að temja
hina ungu tungu þess við hreinan framburð lifandi máls.“
N'ú þarf ekki um það að deila, að því miður er þessi dómur um
móðurmálsþekkinguna alt of sannur og það j-firleitt rétt, sem höf.
segir um þessi mál, utan eitt: Að hljóðneminn hjá okkar ágæta ríkis-
útvarpi sé hinn strangasti og réttlátasti dómstóll um lalað mál. Þvi
væri hann það, mundi sú misþyrming móðurmálsins ekki þoluð, sem
menn verða alt of oft að sætta sig við frá hljóðnemanum. — Enginn
prófsteinn er öruggari á menningu —„kultur“ — hverrar þjóðar en með-
ferð hennar á móðurmálinu. Þeirri menningu hefur lirakað hjá okkur.
Talmálið er altof oft hljóðvilt, skortir altof oft skirleik í framburði,
fagran og þjálfaðan raddhlæ. Ritmálið er fult af hljóðvillum og öðruin
stafsetningarvillum. Stundum verður að taka handrit manna, sem eiga að
teljast mentaðir menn, og leiðrétta þau eins og krakkastila úr fyrsta
bekk. Hvernig stendur á þessu? Því liefur Helgi Hjörvar að nokkru
leyti svarað í þessari grein sinni um skólana og islenzkuna. Hér er
mikið verk, sem íslenzk kennarastétt á fyrir höndum: að liefja móður-
málskensluna upp úr þeirri niðurlægingu, sem hún er nú í, og koma á
aftur þeirri staísetningu, sem er bæði einfaldari og sjálfsagt alveg
eins réttlætanleg frá málfræðilegu sjónarmiði eins og hin nýja staf-
setning með sina miðmyndar-z og tvöföldu samliljóðendur, „þvi vernd-
un stafkrókanna er ekki sama sem verndun tungunnar,“ eins og liöf.
kemst réttilega að orði, og enginn þarf að halda, að stafkrókarnir vcrði
eilíflega óhagganlegir í málinu þótt lögverndaðir séu. Stafsetning sú,
sem komin var á um síðustu aldamót fyrir forgöngu og samtök Björns
Jónssonar, Valdimars Ásmundssonar, Jóns Ólafssonar og annara mál-
fróðra forvígismanna, er Rlaðamannafélagið lióf samtök um „útrýming
hins sivaxandi stafsctningarglundroða í islenzku máli“, eins og Björn
Jónsson komst að orði i formála að stafsetningarorðabók sinni, var búin
að vinna sér þá hefð í islenzku ritmáli, sem engin ástæða var til að hrófla
við. Enda er blaðamannastafsetningin notuð enn i dag á meiri iiluta
þeirra bóka, hlaða og tímarita, sem út koma og á að verða sem fyrst
sú eina islenzka stafsetning, sem kend er i skólum landsins.
Þá Iiefur Eimreiðinni borist nýlega NÁTTÚRUFRÆÐINGURINN, 1-
hefti IX. árg., með ýmsum greinum náttúrfræðilegs efnis, timaritið
VAKA, 1. og 2. h. 1939, sem í rita alþingismenn úr þrem pólitiskum
flokkum og ýmsir fleiri, — og loks ársrit islenzkra héraðsskóla, VIÐAR>
II. árg. með ýmsum greinum og skýrslum um störf og framkvæmdir
héraðsskólanna í landinu.