Tímarit Máls og menningar - 01.07.1962, Blaðsíða 81

UMSAGNIR UM BÆKUR
finna ættland sitt aftur frjálst af erlendura
her og innlendum þýjum, þótt þokan sé ó-
neitanlega dimm um þessar mundir.
Jðn frá Pálmholti.
Hannes Pétursson:
Sögur aS norðan
Helgafell, 1961.
Sögunum í þessari smásagnabók er öllum
sitthvað sameiginlegt, einkum þó aug-
Ijós frásagnargleði höfundarins, og harla
persónulegur blær er á þeim flestum.
Tungutakið er víða mjög fágað, það er orð-
færi þess manns sem hefur vanizt að aga
mál sitt, Og endaþótt manni geti fundizt
samlíkingar óheppilegar á stundum og ým-
islegt mátt betur orðast, verður ekki annað
sagt en Hannes Pétursson komi fram sem
mjög hlutgengur smásagnahöfundur þegar
í þessari fyrstu prósabók sinni. Ég segi
fyrstu, því ég vonast fastlega til að hann
skrifi fleiri.
Stundum geta þessar frásagnir borið
keim af óhugnanlegri þjóðsögu (Ferð inn í
fjallamyrkrið), í annan stað orkað sem sál-
fræðileg analýsa, þótt höf. ætlist máski alls
ekki til þess (í haustbrimunum), en flestar
eru þær ofur auðskildar og yfirmáta alþýð-
legar, bera í heild sinni nafn með rentu:
sögur að norðan, myndir frá sjóplássum og
úr sveitinni, segja jafnan frá einum ein-
stakling, en aðrir aukaatriði. Það er reynd-
ar mikið einkenni íslenzkra smásagna fyrr
og síðar.
Endaþótt brugðið sé upp óhugnanlegum
lýsingum á stöku stað, er eitthvað mjög
hýrlegt við sögur þessar í heild. Þar um
veldur sú frásagnargleði höfundar sem ég
áður minntist á, og svo það, hvemig aug-
um hann lítur á hlutina. Þegar bezt lætur
er frásögnin í skyldleika við sum af ljóðum
hans, og er það ekki nema ofur eðlilegt.
Það er eitthvað fjarska notalegt við þetta
umhverfi, manni finnst saga sögð í þröngu,
vinalegu eldhúsi; það vex blóm í gluggan-
um.
En mistækur er höf. þó. Brúarvígslan er
t. d. að mínum dómi harla veik saga innan-
um hinar, líklega vegna þess að þar kemur
manni ekkert á óvart — nema ef vera skyldi
hvað hún er rislág í heild, alltaðþví billeg.
Sem algjöra andstæðu hennar vil ég nefna
þann ágæta þátt Kvenfólk og brennivín, þar
sem farið er af nærfæmi og kunnáttusemi
höndum um efni, sem allteins hefði getað
farið í handaskolum eins og hið fyrmefnda.
Kvenfólk og brennivín er saga af því tagi,
að þótt maður viðurkenni að hún sé „búin“,
langar mann til að frétta miklu meira af
hetjunni Jóni Sigursveinssyni í leit hans að
konuefni. Maður eins og hann gefur tilefni
til þess að skrifað sé um hann lengra mál,
ekki endilega skáldsaga, kannski miklu
fremur margar smásögur. Það er ekkert efa-
mál, að slíkur mömmudrengur er tilvalið
söguefni, í ólíkustu sitúasjónum. Því
mömmudrengur hlyti hann ætíð að vera
— eins þótt hann fyndi „týpuna sína“ og
kvæntist.
Svo er um fleiri þessara sagna, að ýmsum
venjulegum lesendum mun finnast þær
„detta botnlausar niður“, eins og kvenfólk-
ið orðar það. En um það er ekki að sakast,
þótt höf. sleppi pennanum þegar honum
finnst hann búinn að segja nóg, enda öllum
þorra nútíma-smásagna varla ætlað annað
meira en bregða upp mynd, tími þeirra
andartakið sem er að líða, í hæsta lagi að
þær skírskoti til einhverrar sögu sem aldrei
er sögð.
Smásögur Hannesar Péturssonar bera í
heild vott um skýrt og skemmtilegt næmi á
umhverfið og einstaklinginn í umhverfinu,
hvort heldur sá einstaklingur er í byggð eða
uppi á reginfjöllum. Og þær bera vand-
271