Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.12.1991, Síða 9

Tímarit Máls og menningar - 01.12.1991, Síða 9
Ijóðskáld okkar inn á mjög vandratað ein- stigi. Það er með öðrum orðum hægt að benda nokkuð örugglega á skýr höfundareinkenni Einars Benediktssonar og eiginlega þarfn- ast þau mál ekki frekari umræðu. Öðru máli gegnir hins vegar um hugmyndaheim kvæðanna, heimspekina og í eftirfarandi hugleiðingum langar mig til þess að kanna örlítið nánar þá miklu vitsmuni sem menn hafa deilt um hvort þar sé að finna, hvers eðlis þeir séu og hvaðan fengnir. F»að er rétt að ítreka það að hér fara ekki fullhugsaðar kenningar, heldur einungis vangaveltur um fáein atriði hinnar vægast sagt afar mót- sagnakenndu heimspeki sem birtist okkur í kvæðum Einars Benediktssonar. Spekingurinn meö barnshjartaö Til þess að freista þess að varpa einhverju ljósi á þennan fljótt á litið sérkennilega hugmyndaheim kvæða Einars er nauðsyn- legt að átta sig á þeim tíma sem hann er uppi og stöðu hans í íslenskri ljóðagerð. Þar stöndum við frammi fyrir þeirri staðreynd að Einar Benediktsson er eiginlega stak- steinn í íslenskri ljóðsögu, hann á sér hvorki augljósa fyrirrennara né sporgöngumenn. Þar koma auðvitað til þessi skýru höfund- areinkenni og áðurnefnd huglægni, en einn- ig má rekja þetta til hugmyndalegra þátta kvæðanna. Þetta er merkileg staðreynd og verð íhugunar. Kristján Karlsson, skáld og bókmenntafræðingur hefur minnst á þessa sérstöðu Einars, en nefnt nokkuð óvænt fyrirrennara „sem aldrei verður sniðgeng- inn þegar vér íhugum hugmyndaheim og myndmál Einars. Sá maður er Björn Gunn- laugsson.“5 Ég notaði orðin „nokkuð óvænt“ vegna þess að Bjöm Gunnlaugsson er ekki fyrst og fremst þekktur í okkar sögu sem skáld, heldur sem stjömuspekingur og stærð- fræðikennari á Bessastöðum. Þó orti hann þann fræga bálk Njólu, heimspekilegan flokk þar sem reynt er að fella saman vís- indi og guðstrú í eina heimsmynd og finna tilgang sköpunarinnar eða alheimsáformið, eins og hann kallar það. Njóla naut tals- verðra vinsælda meðal alþýðu, og eitt al- þýðuskáldið sneri því upp á Njólu að allir vildu hana kveðið hafa. Minni hylli naut hún meðal menntamanna, þó ekki megi draga of miklar ályktanir af fremur háðug- legum orðum Benedikts Gröndals um þennan kveðskap, sem hann nefnir hálf- mystíska alheimsdrauma og segir að Njóla sé ómerkileg að innihaldi og smekklaus að formi, enda hafi Bjöm ekki verið annað en mathematicus, eða eins og Benedikt segir: „öll hans heimspeki var tóm mathematik".6 Að öðm leyti talar Benedikt vel um spek- inginn með bamshjartað, eins og Bjöm var kallaður, hann hafi kennt sér að þekkja stjömumar en þar fyrir utan hafí öll kennsla Bjöms verið ónýt. Þrátt fyrir sjálfsagða fyrirvara gagnvart Gröndal, þá er sagt að oft ratist kjöftugum satt orð á munn. Að mínu mati nægir að lesa sjálfan skáldskap Björns til þess að sann- færast um réttmæti ályktana Gröndals, en hér má einnig minnast á eitt skrif hans um skáldskap sem staðfestir þær. A Lands- bókasafninu er varðveitt óprentað handrit, drög að grein þar sem Bjöm bregst mjög heiftúðlega við kvæði fyrrverandi nemanda síns, Jónasar Hallgrímssonar, Móðurást. 7 Það kvæði á sér þá alkunnu forsögu að Jónas yrkir þar upp í kennsluskyni þýðingu góðs vinar Bjöms, séra Áma Helgasonar í Görðum, á norsku kvæði, „Betlersken pá TMM 1991:4 7
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116

x

Tímarit Máls og menningar

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.