Skírnir

Volume

Skírnir - 01.04.1987, Page 155

Skírnir - 01.04.1987, Page 155
SKÍRNIR RITDÓMAR 149 tré. Höfundur orðaleitarbókar ætti ekki einungis að spyrja spurningarinn- ar „hvaða samheiti hefur orðið íré?“, heldur miklu fremur „hvaða orð er líklegt að þann notanda vanti sem sættir sig ekki við orðið tré og flettir því upp til að finna eitthvað annað?“ Eftir því sem ég kemst næst er lítið til um rannsóknir á því hvernig fólk notar orðabækur í raun og veru. Við verðum því að reyna að ímynda okkur líklegustu þarfir þess. Sá sem flettir upp orð- inu tré gæti t. d. hugsanlega verið að leita að: (a) samheiti, þ. e. a. s. orði sem hefur sömu merkingu, en önnur blæ- brigði, t. d. „skáldlegra“ orði eins og meiður; (b) skyldu orði, sem álitamál er hvort telja beri samheiti, svo sem orðinu runni\ (c) yfirheiti, t. d. trékenndplanta, jafnvelplanta, lífvera; (d) undirheiti, t. d. álmur, björk, birki o. s. frv.; (e) yfirsafnheiti sem nær yfir orðið tré, t. d. lundur, skógur, gróður; (f) undirsafnheiti sem nær yfir sum tré, t. d. víðikjarr, jafnvel limgerði. Það er eflaust mikið álitamál hvaða þörfum á helzt að reyna að sinna. Af eigin reynslu þykir mér líklegt að orðaleit stefni oftar frá hinu almenna til hins sérstaka en öfugt, þannig að mikilvægara sé að tilgreina undirheiti en yfirheiti. Ætli notandi samheitabókar sé ekki oftast að leita að nákvæmara orði en því sem hann hefur handbært? Ef hins vegar undirbúningsvinna að samningu samheitabókar á m. a. að felast í að greina merkingarsvið nægi- lega vel til að gera kleift að vísa alltaf frá yfirheitum til undirheita, þá hlýtur sama vinna að nýtast til að vísa frá undirheitum til yfirheita. Gerum nú ráð fyrir að samheitabók sé gerð eftir þeim nótum að öllum hugsanlegum þörfum framangreinds notanda verði svarað, þá er ljóst að millivísanakerfi bókarinnar þyrfti að vera mun flóknara en er í IS. Til greina gæti komið að merkja orð sem yfirheiti, undirheiti o. s. frv. Slíkar merking- ar tíðkast kannski ekki í samheitabókum, en gætu engu að síður orðið mjög gagnlegar6. Ef við endurskoðun IS yrði horfið að því ráði að bæta millivísanakerfi bókarinnar verulega og tilgreina t. d. undirheiti, þá yrði jafnframt að endurskoða val orða í bókina. Ekkert ætti þá t. d. að vera því til fyrirstöðu að taka upp orð sem hafa ekkert eiginlegt samheiti. í Skímugrein sinni seg- ist Svavar hafa sniðgengið mikið af sjaldgæfum orðum sem hann haldi að eigi ekki mikið erindi í bókina og bætir við: Eg hef að mestu sleppt sérfræðiorðum, t. d. í náttúrufræði, enda er lítið um samheiti í faglegu og tæknilegu máli. Orðin rafmagn og sími eiga sér engin samheiti í nútímamáli og standa því ekki í samheitaorðabók. Eg hef lagt áherslu á að taka fyrst og fremst virkan orðaforða málsins og hinn almenna orðaforða þess.
Page 1
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
Page 10
Page 11
Page 12
Page 13
Page 14
Page 15
Page 16
Page 17
Page 18
Page 19
Page 20
Page 21
Page 22
Page 23
Page 24
Page 25
Page 26
Page 27
Page 28
Page 29
Page 30
Page 31
Page 32
Page 33
Page 34
Page 35
Page 36
Page 37
Page 38
Page 39
Page 40
Page 41
Page 42
Page 43
Page 44
Page 45
Page 46
Page 47
Page 48
Page 49
Page 50
Page 51
Page 52
Page 53
Page 54
Page 55
Page 56
Page 57
Page 58
Page 59
Page 60
Page 61
Page 62
Page 63
Page 64
Page 65
Page 66
Page 67
Page 68
Page 69
Page 70
Page 71
Page 72
Page 73
Page 74
Page 75
Page 76
Page 77
Page 78
Page 79
Page 80
Page 81
Page 82
Page 83
Page 84
Page 85
Page 86
Page 87
Page 88
Page 89
Page 90
Page 91
Page 92
Page 93
Page 94
Page 95
Page 96
Page 97
Page 98
Page 99
Page 100
Page 101
Page 102
Page 103
Page 104
Page 105
Page 106
Page 107
Page 108
Page 109
Page 110
Page 111
Page 112
Page 113
Page 114
Page 115
Page 116
Page 117
Page 118
Page 119
Page 120
Page 121
Page 122
Page 123
Page 124
Page 125
Page 126
Page 127
Page 128
Page 129
Page 130
Page 131
Page 132
Page 133
Page 134
Page 135
Page 136
Page 137
Page 138
Page 139
Page 140
Page 141
Page 142
Page 143
Page 144
Page 145
Page 146
Page 147
Page 148
Page 149
Page 150
Page 151
Page 152
Page 153
Page 154
Page 155
Page 156
Page 157
Page 158
Page 159
Page 160
Page 161
Page 162
Page 163
Page 164
Page 165
Page 166
Page 167
Page 168
Page 169
Page 170
Page 171
Page 172
Page 173
Page 174
Page 175
Page 176
Page 177
Page 178
Page 179
Page 180
Page 181
Page 182
Page 183
Page 184
Page 185
Page 186
Page 187
Page 188
Page 189
Page 190
Page 191
Page 192
Page 193
Page 194
Page 195
Page 196
Page 197
Page 198
Page 199
Page 200
Page 201
Page 202
Page 203
Page 204
Page 205
Page 206
Page 207
Page 208
Page 209
Page 210
Page 211
Page 212
Page 213
Page 214
Page 215
Page 216

x

Skírnir

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Skírnir
https://timarit.is/publication/59

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.