Skírnir - 01.09.2017, Blaðsíða 239

503samskipti íslands og japans …
hafi árið 1905. Framleiðslugeta og útflutningur jókst ár frá ári og
Japan barðist með bandamönnum í heimsstyrjöldinni fyrri. Um og
eftir 1930 fór hins vegar að síga á ógæfuhliðina. Japanir lögðu undir
sig sífellt stærri landsvæði í Austur-Asíu og samfélagið varð gegn-
sýrt af hervæðingu; japanski herinn vann voðaverk í mörgum lönd-
um Asíu og með árásinni á Pearl Harbor 1941 voru Japanir komnir
í stríð við Bandaríkin og bandamenn. Þeir fáu Íslendingar sem vitað
er um að hafi búið í Japan og á hernumdum svæðum Japana í Austur-
Asíu sneru heim.2
Stríðsrekstri Japana lauk eins og öllum er kunnugt með kjarn-
orkuárásum á borgirnar Hiroshima og Nagasaki, 6. og 9. ágúst
1945. Aðeins nokkrum dögum síðar, 15. ágúst 1945, gáfust Japanir
upp með formlegum hætti, enda allar helstu borgir landsins rústir
einar. Skömmu síðar kom Douglas MacArthur og herlið banda-
manna til landsins og með því hófst eitt viðamesta hernám sög-
unnar, bæði hvað varðar fjölda hermanna3 og umfang samfélags-
breytinganna sem ráðist var í. Markmiðið var róttækt en einfalt; það
átti að afvopna Japan og gera landið að friðsælu lýðræðisríki. Við-
brögðin voru blendin en engu að síður virðast flestir Japanir hafa
tekið breytingunum fagnandi (Dower 1999).
Ímynd Japans á Vesturlöndum sveiflaðist mjög í takt við öfg-
arnar í japönsku samfélagi og það sama átti við um staðalímynd íbú-
anna; í fyrstu voru Japanir holdgervingar dugnaðar og vinnusemi,
því næst grimmdar og heraga, og loks voru þeir álitnir fórnarlömb
stríðsins. Í Japan beitti MacArthur sér markvisst fyrir því að upp-
lýsingar um áhrif kjarnorkuárásanna og ástand fórnarlamba þeirra
bærust ekki í japanska fjölmiðla.4 Erlendis birtust hins vegar greinar
og lýsingar sem vöktu hrylling. Sem dæmi má nefna 45 síðna grein
(og síðar bók) um Hiroshima eftir rithöfundinn og fréttamanninn
John Hersey í tímaritinu The New Yorker í ágúst 1946. Tölublaðið
skírnir
2 Um Íslendinga í Japan (og Kína) á árunum 1904–1942, sjá nánar Kristín Ingvars-
dóttir 2017.
3 MacArthur réð yfir ca 400.000 manna herliði þegar hernámið hófst haustið 1945
(LaFeber 1997: 261).
4 Sjá t.d. kafla 14, „Censored Democracy: Policing the New Taboos“ í Embracing
Defeat (Dower 1999: 405–440).
Skírnir HAUST 2017 (13.10.2017).qxp_Layout 1 20.10.2017 13:46 Page 503