Morgunblaðið - 20.09.1988, Blaðsíða 30

30
MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 20 SEPTEMBER 1988
STJÓRNARSLIT - VIÐRÆÐUR UM MYNDUN NÝRRAR:
Efiiahagstillögur Alþýðuflokks og Framsóknarflokks:
Stofnaður verði viðreisn-
arsjóður útflutningsgreina
Rðdsútgjöld minnkuð um 1,5 milljarða og aflað 2,5 mifljarða viðbótartekna
MocgunbUðiS/JúUug
Formennirnir brosmildir að loknum fyrsta stjórnarmyndunarfundi
Steingríms Hermannssonar, f.v. Jón Baldvin Hannibalsson,
Steingrímur Hermannsson og Ólafur Ragnar Grímsson.
Hér á eítir fara i heild sameig-
in legar tillögur Alþýðuflokks og
Framsóknarflokks um aðgerðir f
pfnahagsmáliiinr
Undanfamar vikur hafa farið fram
ítarlegar viðræður innan ríkisstjóm-
ar Alþýðuflokks, Framsóknarflokks
og Sjálfstæðisflokks um aðgerðir í
efnahagsmálum. Því miður tókst
ekki að ná samkomulagi milli flokk-
anna þriggja um nauðsynlegar að-
gerðir. Nú vofir yfir stöðvun margra
útflutningsfyrirtækja, sem myndi
valda atvinnuleysi og tekjumissi hjá
íjölda fólks um allt land. Viðskipta-
halli við útlönd er mikill og færi vax-
andi verði ekki tekið í taumana.
Ágreiningur milli stjórnarflokkanna
hefur valdið óþolandi óvissu og úr-
ræðaleysi og stefnt grundvelli at-
vinnulífsins í hættu.
Alþýðuflokkur og Framsóknar-
flokkur hafa því komið sér saman
um aðgerðir, sem eiga að taka við
af þeirri verðstöðvun og frestun á
hækkun launa og búvöruverðs, sem
gilt hefur frá þvf í byijun septem-
ber. Markmið þessara aðgerða er að
færa niður verðbólgu og vexti, bæta
afkomu útflutningsgreina, einkum
frystingar, og treysta atvinnuöryggi
í landinu. Aðgerðimar stuðla að
lækkun fjármagnskostnaðar heimil-
anna og treysta þar með fjárhags-
grundvöll þeirra. Þar sem málið þol-
ir enga bið, er óhjákvæmilegt að
gefa út bráðabirgðalög um lög-
bundna þætti aðgerðanna. Jafnframt
er nauðsynlegt að beita ákvæðum
gildandi laga um vexti og verðlags-
mál til hins ítrasta til að lækka verð-
bólgu og vexti.
Tillögur um aðgerðir eru
þessar:
Verðstöðvun
Almennt verðlag. Verðstöðvun
verði framlengd til 10. apríl 1989.
Ríkisstjómin ákveði með heimild í
7. gr. laga nr. 56/1978 um verðlag,
samkeppnishömlur og óréttmæta
viðskiptahætti og að fengnu áliti
Verðlagsráðs að framlengja gildandi
verðstöðvun til 28. febrúar 1989 með
þeirri breytingu, að heimilt verði að
hækka verð vöm og þjónustu sem
nemur sannanlegrí hækkun á erlendu
innkaupsverði eða hækkun á verði á
innlendum grænmetis- og fiskmörk-
uðum. Jafnframt verði því lýst yfir,
að ríkisstjómin muni flytja frumvarp
til laga á Alþingi til að framlengja
verðstöðvun þessatil 10. apríl 1989.
Búvöruverð. Hækkun búvöm-
verðs umfram áhrif hækkana á verði
eriendra aðfanga verði mætt með
auknum niðurgreiðslum. Til þess
verði aflað tekna f ríkissjóð.
Þingflokkur Alþýðubandalagsins
telur óhjákvæmilegt miðað við þær
aðstæður sem nú eru uppi í íslenskum
stjómmálum að kannað verði hvort
unnt er að mynda meirihlutastjóm
sem takist á við þau hrikalegu vanda-
mál sem ríkisstjóm Sjálfstæðis-
fiokks, Framsóknarflokks og Al-
þýðuflokks skilur eftir sig.
Þingflokkurinn samþykkir því að
taka þátt í stjómarmyndunarviðræð-
um þeim sem nú eru að hefjast og
fara fram undir forystu Steingríms
Hermannssonar. Þingflokkurinn tel-
ur eðlilegt að kalla fyrst til þeirra
Gjaldskrár. Gjaldskrár fyrirtækja
á vegum ríkis eða sveitarfélaga og
gjaldskrár sjálfstætt starfandi sér-
fræðinga haldist óbreyttar til 10.
apríl 1989 að öðru leyti en því að
heimilt verði að taka tillit til hækk-
ana á erlendu innkaupsverði að-
fanga. Sama gildi um hvers kyns
útselda vinnu og þjónustu.
Húsaleiga. Óheimilt verði að
hækka húsaleigu á tímabilinu 1.
september 1988 til 10. apríl 1989.
Launastöðvun
Almenn laun. Við ríkjandi að-
stæður myndi hækkun launa ekki
leiða til kjarabóta heldur valda verð-
bólgu og auknum rekstrarvanda at-
vinnugreina og er því lagt til að laun
haldist óbreytt til 10. apríl 1989.
Laun bænda. Launaliður í verð-
lagsgrundvelli búvöm haldist
óbreyttur fram til 10. apríl 1989.
Fiskverð. Almennt fiskverð, sem
ákveðið var í júnímánuði síðastliðn-
um, haldistóbreytttil 10. apríl 1989.
Sérstakar aðgerðir til að
bæta afkomu
útflutningsatvinnuveganna
Verðjöfnun til fiskiðnaðarins.
Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins
verði heimilt að taka innlent eða er-
lent lán með ríkisábyrgð allt að fjár-
hæð 500 milljónir króna. Andvirði
lánsins skal nota til greiðslu verð-
bóta vegna framleiðslu á freðfiski
og hörpudiski á tímabilinu 1. júní
1988 til 10. apríl 1989. Greiðslur
skulu fylgja almennum reglum sjóðs-
ins en taka skal sérstakt tillit til af-
komu frystingarinnar.
Verðjöfiiunarsjóði fiskiðnaðarins
verði einnig heimilað vegna rækju-
vinnslu að ákveða viðmiðunarverð
við greiðslu verðbóta vegna fram-
leiðslu frá 1. júní sl. taki mið af
meðalmarkaðsverði undangenginna
tveggja ára.
Endurskoðun afúrðalánakerfis.
Ríkisstjómin beiti sér fyrir endur-
skoðun afurðalánakerfis sjávarút-
vegs, iðnaðar og landbúnaðar til þess
að tryggja ömgga fjármögnun út-
flutningsstarfseminnar. Við það
verði miðað, að hlutfall afurðalána
af söluandvirði verði ekki lægra en
það var meðan Seðlabankinn sá um
Qármögnun þessara lána.
Stuðningur við ullariðnað. Nið-
urgreiðslur á ull til ullariðnaðaríns
verði auknar um 30 m. kr. á næstu
sex mánuðum.
Lækkun raforkuverðs til hrað-
frystiiðnaðarins. Ríkisstjómin beiti
sér fyrir flórðungslækkun á raforku-
verði til frystihúsanna.
Endurgreiðsla söluskatts. Upp-
viðræðna Alþýðuflokk og Samtök um
kvennalista þannig að kannað vcrði
til fulls hvort unnt er að ná málefna-
legri samstöðu um myndun ríkis-
stjómar þessara flögurra fiokka.
Forsendur stjómarmyndunarvið-
ræðna Alþýðubandalagsins em þær
samþykktir sem þingfiokkurinn hef-
ur gert að undanfömu, en flokkurinn
leggur við upphaf viðræðna sérstaka
áherslu á eftirfarandi atriði:
1. Að bráðabirgðalögin sem banna
fijálsa samninga verkalýðshreyf-
ingarinnar verði afriumin.
safnaður söluskattur fiskeldis og loð-
dýraræktar verði endurgreiddur með
hliðstæðum hætti og annarra út-
flutningsgreina.
Viðreisnarsjóður útflutnings-
greina. Komið verði á fót sérstökum
Viðreisnarsjóði f því skyni að leysa
úr fjárhagsvanda fyrirtækja í út-
flutningsgreinum með lánum og
skuldbreytingum. Sjóðurinn fái tvö
þúsund milljónir króna til ráðstöfun-
ar á næstu tveimur árum af árlegu
framlagi ríkissjóðs til Atvinnuleysis-
tryggingasjóðs renni 300 milljónir
króna til Viðreisnarsjóðsins næstu
tvö árin. Einnig fái hann 200 milljón-
ir króna árlegt framlag úr ríkissjóði,
sem aflað verði með sérstakri telqu-
öflun. Samtals nemi framlög þessi
helmingi af ráðstöfunarfé sjóðsins.
Jafnframt verði sjóðnum heimilað að
taka lán að fjárhæð einn milljarður
króna á næstu tveimur árum, annars
vegar með Verðjöftiunarsjóð fiskiðn-
aðarins að bakhjarli og hins vegar
erlendis með ríkisábyrgð.
Lækkun vaxta og
breytingar á
fjármagnsmarkaði
Ákveðin vaxtaleiðsögn. Ríkis-
stjómin feli Seðlabankanum í sam-
ráði við viðskiptaráðuneytið að halda
áfram viðræðum við lánastofnanir
um lækkun vaxta. Leiði þær viðræð-
ur ekki til samkomulags um vaxta-
þróun, samþykki ríkisstjómin beina
íhlutun Seðlabankans um vaxtaá-
kvarðanir innlánsstofnana til þess
að viðunandi niðurstaða náist.
Lækkun nafnvaxta. Nafnvextir
lækkuðu um 10-12% í byijun þessa
mánaðar. Á gmndvelli áframhald-
2. Að kaupskerðing verði afnumin
og samráð haft við samtök launa-
fólks um skipan kjaramála.
3. Að matarskatturinn verði tekinn
til endurskoðunar.
4. Að unnið verði að víðtækum
breytingum á rekstrarskilyrðum
útflutningsatvinnuveganna og
kerfísbreytingum á öllum sviðum
atvinnulífs og peningamála.
5. Þá verði lögð sérstök vinna í
stefnumörkun í m.a. eftirfarandi
málaflokkum: byggðamálum,
jafnréttismálum, umhverfismál-
um og utanríkismálum.
andi verðstöðvunar og launastöðvun-
ar lækki nafnvextir enn um 5-10%
í næsta mánuði og enn frekar síðar,
þegar við tekur tímabil stöðugleika
í verðlagi á næsta ári.
Lækkun raunvaxta. Rfltisstjórnin
mun beita sér fyrir 3% lækkun meðal-
raunvaxta á spariskírteinum og öðr-
um skuldabréfum rfltissjóðs í samn-
ingum við innlánsstofnanir og lffeyr-
issjóði. Rfltisstjómin feli Seðlabank-
anum að hlutast til um hliðstæðar
breytingar á öðrum sviðum lána-
markaðarins. Þetta komi til fram-
kvæmda eigi síðar en 10. október
næstkomandi.
Breytt lánskjaravísitala. Rfltis-
stjómin feli Seðlabankanum að
breyta gmndvelli lánskjaravísitölu
þannig að vísitala launa hafi helm-
ingsvægi á móti framfærsluvísitölu
og vísitölu byggingarkostnaðar, sem
hafi fjórðungsvægi hvor. Jafnframt
verði heimilað að velja gengisvísitölu
sem lánslqaravísitölu. Með þessari
breytingu yrði dregið úr misgengi
launa og lánskjara samhliða því sem
sparifé yrði varið fyrir verðlags-
breytingum. Ríkisstjómin ætlar sér
að afnema víxlhækkanir verðlags og
lánskjara, þegar jafnvægi í efna-
hagsmálum er náð.
Breyttur útreikningur dráttar-
vaxta. Dráttarvextir reiknist fram-
vegis sem dagvextir. Seðlabankinn
reikni dráttarvexti eigi sjaldnar en
mánaðarlega.
Vaxtamunur afúrðalána. Seðla-
bankanum verði heimilt að ákveða
sérstaklega vaxtamun innlánsstofii-
ana við ákvörðun vaxta á afurðalán-
um til útflutningsatvinnuvega.
Fjármagnsmarkaður. Sett verði
lög um starfsemi á fjármagnsmark-
aði utan bankakerfis á grundvelli
fyrirliggjandi frumvarpa. Skylt verði
að skrá á nafn hvers konar skulda-
bréf og eigendaskipti á þeim. Bankar
og önnur fjármálafyrirtæki verði
upplýsingaskyld gagnvart skattyfir-
völdum.
Félagslegar aðgerðir
Hækkun tekjutryggingar og
heimilisuppbótar. Tekjutrygging
elli- og örorkulífeyrisþega og heimil-
isuppbót hækki um 3% frá 1. októ-
ber nk.
Skuldbreytingar heimila. Til
þess að auðvelda skuldbreytingu hjá
húsbyggjendum og til að liðsinna
fjölskyldum í alvarlegum greiðsluerf-
iðleikum verði afiað 150 milljóna
króna.
Aðhald í ríkisfyármálum og
lánsQármálum
Aðgerðir gegn þenslu. Þær efna-
Alþýðubandalagið vill
Qögurra flokka viðræður
hagsaðgerðir, sem þessar tillögur
gera ráð fyrir, leiða til mikillar hjöðn-
unar verðbólgu og vaxta á næstu
mánuðum. í ljósi þeirrar þenslu, sem
enn ríkir í efnahagsmálum og kemur
meðal annars fram í miklum við-
skiptahalla gagnvart útlöndum, er
mjög mikilvægt að fylgja aðgerðun-
um eftir með ströngu aðhaldi í fjár-
málum ríkis og sveitarfélaga. Að
öðrum kosti er hætt við, að fljótlega
sæki í sama farið, verðbólga færist
í aukana og vextir hækki á nýjan leik.
Tekjuafgangur. Til þess að draga
úr þenslu verði fjárlög ríkissjóðs fyr-
ir næsta ár afgreidd með 1% tekjuaf-
gangi. Með því móti dregur úr láns-
flárþörf ríkissjóðs og samkeppnin um
lánsfé verður minni. Það auðveldar
lækkun vaxta. Þá er rétt að hafa í
huga, að ríkissjóður gengur í ábyrgð
fyrir láni Verðjöfnunarsjóðs að fjár-
hæð 500 milljónir króna. Jafnframt
er nauðsynlegt að við gerð lánsfjár-
laga fyrir næsta ár verði strangt
aðhald á erlendum lántökum. Þá
verði ríkisábyrgð á lántökum banka
og flárfestingalánasjóða erlendis af-
numin.
Útgjaldastefiia. Til þess að ná
þessu markmiði í ríkisfjármálum
mega útgjöld rfltisins ekki hækka að
raungildi fráyfirstandandi ári. Fram-
kvæmd nýrra laga, sem leiða til auk-
inna útgjalda, verði frestað og beitt
skipulagsbreytingum og hagræð-
ingu. Unnið verði að því að bjóða
almenningi til kaups ríkisfyrirtæki
og hlutafé ríkisins í fyrirtælqum, sem
stunda atvinnurekstur.
Tekjuöflun. Að óbreyttu stefnir
í 3.500 milljóna króna halla á ríkis-
sjóði á næsta ári. Auk þess fela þær
aðgerðir, sem hér eru ákveðnar, í sér
útgjöld að fjárhæð um 800 milljónir
króna. Á hinn bóginn minnkar tekju-
þörf ríkissjóðs um 1.000 milljónir
króna með frestun á upptöku virðis-
aukaskatts til 1. janúar 1990, sem
lagt er til að ákveðin verði.
Til að ná markmiðinu um 1%
tekjuafgang á næsta ári verði dregið
úr ríkisútgjöldum um 1.500 miljónir
króna frá þvi sem stefnir í að
óbreyttu og tekna aflað að §árhæð
2.500 milljónir króna.
Efnahagsaðgerðir þær, sem hér
eru gerðar tillögur um, mótast af
miklum rekstrarerfiðleikum í fisk-
vinnslu, viðskiptahalla, stöðnun og
jafnvel samdrætti í þjóðartekjum.
Þær fela því f sér aðhald að þjóðarút-
gjöldum og tilfærslu fjár til undir-
stöðugreina. En þær eru einnig nauð-
synlegar til þess að leggja grunn að
endurskipulagningu og endurbótum
í íslenskum þjóðarbúskap.
Lauslegt mat á tillögum Alþýðu-
flokks og Framsóknarflokks um að-
gerðir í efnahagsmálum:
Vísitala framfærslukostnaðar
September 1988-janúar 1989 4%
Hraði í árslok 1988 12%
Hraði október - desember 1988 13%
Kaupmáttur dagvinuulauna
m.v. 1986 = 100
1. ársfj. 1988 118
2. ársfj. 1988 119
3. ársfj. 1988 II6V2
4. ársfy 1988 113
1. ársfj. 1989 IIOV2
Meðaltal 1988 II6V2
yið.skiptajöfnuður 1989
í milljörðum kr. -9V2
%af VLF -3V4
Afkoma sjávarútvegs
Fyrir Eftir
aðgerðir aðgerðir
Botnfiskveiðar % %
og -vinnsla -6 0
Veiðar .3 .3
Frysting -8 1/4
Söltun 2 5V2
Rækjuvinnsla .3 1/2
Mjölvinnsla 6 8V2
Aðg’erðir í sjávarútvegi
25% lækkun raforkuverðs til
vinnslunnar.
Raunvextir lækki um 3%.
Vaxtamunur afurðalána lækki
um 0,7%.
Verðjöfnunarsjóði verði gert
kleift að greiða verðbætur á freð-
fisk og hörpudisk að fj'árhæð
400-450 m. kr. fyrir tfmabilið 1.
okt. 1988 til 10. aprfl 1989.
Hraðað verði greiðslu verðbóta
til rækjuvinnslunnar.