Morgunblaðið - 16.11.1999, Qupperneq 10

10 ÞRIÐJUDAGUR 16. NÓVEMBER 1999
MORGUNBLAÐIÐ
FRÉTTIR
Utandagskrárumræða um einkavæðingu ríkisfyrirtækja og dreifða eignaraðild
Setning reglna um dreifða
eignaraðild í brennidepli
Morgunblaðið/Jim Smart
Davíð Oddsson forsætisráðherra lýsti ánægju sinni með hvemig til
tókst við sölu FBA.
Sverrir Hermannsson, formaður Frjálslynda flokksins, var málshefj-
andi utandagskrárumræðunnar í gær.
Einkavæðing Fjárfest-
ingarbanka atvinnulífs-
ins var efst á baugi í ut-
andagskrárumræðu um
einkavæðingu ríkisfyr-
irtækja og dreifða eign-
araðild sem fram fór á
Alþingi í gær. Sverrir
Hermannsson formað-
ur Frjálslynda flokks-
ins hóf umræðuna en til
svara var Davíð Odds-
son forsætisráðherra.
SVERRIR Hermannsson rakti í
upphafi máls síns nokkur dæmi um
einkavæðingaraðgerðir sem hann
taldi vart geta talist vel heppnaðar.
Ræddi hann m.a. um einkavæðingu
Utvegsbankans og Síldarverksmiðju
ríkisins, SR-mjöl, en þar sagði hann
miklar eignir hreinlega hafa verið
gefnar enda hefðu aðeins 160 millj-
ónir króna skilað sér í ríkissjóð að
einkavæðingunni lokinni.
Sverrir rifjaði upp að þegar um-
ræður hófust um einkavæðingu rík-
isbankanna hefði því margoft verið
lýst yfir af hálfu stjórnvalda að
dreifð eignaraðild væri forsenda
sölu bankanna. Fullyrti Sverrir að
engin sátt hefði náðst um sölu bank-
anna nema gegn því að þetta grund-
vallaratriði lægi ljóst fyrir.
Undirbúningi sölu bankanna hefði
hins vegar ekki fyrr verið lokið -en
annað hljóð kom í strokkinn. Þar
hefði bankamálaráðherrann Finnur
Ingólfsson riðið á vaðið og leitað til
Wallenberga í Svíþjóð um kaup
þeirra á ráðandi hlut í Landsbanka
Islands og sagði Sverrir að forsætis-
ráðherra hefði veitt þessu frum-
kvæði Finns blessun sína.
„Það blasti hins vegar við að vara-
formaðui' Framsóknarflokksins var
þama að gera tilraun til flokksvæð-
ingar Landsbankans en Wallen-
bergar í Svíþjóð hafa lengi verið
innstu koppar í búri kó-operatíva
þar í landi, sem lengi voru aðal lóðs-
ar gamla SÍS á íslandi. Og liggja
víða leyniþræðir. Raunar virðist
með sanni mega segja að einkavæð-
ing ríkisbankanna snúist um flokks-
væðingu Framsóknar og einkavina-
væðingar hins stjórnarflokksins, ef
að líkum lætur,“ sagði Sverrir.
Finnur vilji ekki reglur
sem hamli „flokksvæðingu
Landsbankans"
Sverrir beindi sjónum sínum að
sölu Fjárfestingarbanka atvinnulífs-
ins og spurði Davíð Oddsson forsæt-
isráðherra hvort hann hygðist beita
sér fyrir því að settar yrðu reglur
um dreifða eignaraðild að fjármála-
fyrirtækjum, svo sem hann hefði ít-
rekað lýst vilja sínum til.
Sverrir sagði að fyrstu skref við
sölu FBA hefðu alls ekki verið í
samræmi við yfirlýsta stefnu ríkis-
stjórnarinnar um dreifða eignarað-
ild og rakti hann síðan þær deilur
sem urðu þegar sparisjóðirnir seldu
hlut sinn í FBA. Ge'rði hann einnig
nokkuð úr meintum skoðanaágrein-
ingi Davíðs og Finns Ingólfssonar
viðskiptaráðherra um hvort rétt sé
að setja reglur um dreifða eignarað-
ild. Vitnaði hann m.a. til viðtals við
Finn í Morgunblaðinu þar sem
Finnur sagði að hann teldi ekki að
til skráðra reglna þyrfti að koma, í
ljósi þess hvaða aðilar hefðu á end-
anum keypt 51% hlut ríkisins í FBA.

ALÞINGI
„Þessar fullyrðingar eru í besta
lagi bull. Rakalaust rugl, framsett í
blekkingarskyni," sagði Sverrir.
Fullyrti hann að Finnur vildi ein-
faldlega leyfa vinum sínum, „stór-
fiskunum í Orca“, að sölsa undir sig
FBA í friði „og sjálfur vill hann ekki
reglur sem hindra hann við flokks-
væðingu Landsbankans þegar þar
að kemur“.
Baksamningur milli Orca SA
og Kaupþings?
Davíð Oddsson forsætisráðherra
rakti í ræðu sinni aðdraganda að
sölu FBA, sem endanlega var leidd
til lykta í gær. Hann rakti hvernig
sparisjóðirnir og Kaupþing söfnuðu
á sínar hendur 28% eignarhlut í
FBA og sagði að þessi samþjöppun
eignarhlutar hefði gengið þvert á yf-
irlýst markmið ríkisstjórnarinnar
með sölu FBA.
Jafnframt sagði Davíð að ljóst
hefði orðið að þessi samþjöppun
valda og áhrifa hlyti að kalla á við-
brögð af hálfu stjómvalda, „því aug-
ljóst var að sparisjóðirnir og Kaup-
þing ætluðu að knýja fram vilja sinn
um sameiningu Fjárfestingarbanka
atvinnulífisins og Kaupþings."
Síðsumars 1999 hefðu síðan borist
þær fregnir að dótturfyrirtæki
Kaupþings í Lúxemborg hefði selt
Orca-hópnum 28% eignarhlut sinn í
FBA á genginu 2,82 og sagði Davíð
að athygli hefði vakið sú mikla leynd
sem hvíldi yfir þessari sölu.
„Þótti öll sú leynd grunsamleg í
hæsta máta,“ sagði Davíð. „Við
bættist að fregnir fóru að berast af
óeðlilegum aðferðum Kaupþings við
söfnun hlutabréfa í bankanum á
tíma útboðsins haustið 1998. Fyrir-
tækið virtist ekki hafa sést fyrir í
ákafanum og keypt og selt sjálfu sér
bréf í nafni viðskiptamanna sinna í
fjarvörslu og að þeim forspurðum."
Sagði Davíð að þetta hefði opin-
berast í kjölfar viðskiptanna við
Orca. „En þá kom í ljós að a.m.k. ein
ástæða leyndarinnar um viðskiptin á
milli Kaupþings og Orca var bak-
samningur en samkvæmt honum
skuldbundu kaupþingsmenn sig til
að halda áfram að kaupa bréf Fjár-
festingarbankans og ná til sín um
það bil 11% hlutabréfa bankans í því
almenna útboði á 51% hlut ríkissjóðs
í bankanum sem álitið var að stæði
fyrir dyrum á haustmánuðum. Með
28% hlut Orcu-manna og viðbótar-
hlut annarra hluthafa í Fjárfesting-
arbanka atvinnulífsins, sem voru
fúsir til samstarfs, svo og þeim 11%
viðbótarhlut sem sparisjóðirnir eða
Kaupþing áttu að afla í væntanlegu
útboði töldu aðilar viðskiptanna sig
vera komna með ráðandi stöðu inn-
an bankans í kjölfar einkavæðingar-
innai’. í framhaldi af því væri mögu-
legt að vinna að sameiningu Kaup-
þings og Fjárfestingarbanka at-
vinnulífsins.“
Davíð sagði áform þessi hafa mið-
að beinlínis að því að koma einka-
væðingu Fjárfestingarbankans í
uppnám. „Kaupþingsmenn töldu að
ríkisstjórnin hefði skuldbundið sig
til að selja 51% hlut sinn með sölu-
fyrirkomulagi sem fyrirtækinu hent-
aði. Skeytingarleysið gagnvart
hagsmunum ríkissjóðs og annarra
hluthafa bankans var algjört.“
Við þetta hefði ekki verið hægt að
una og greip ríkisstjórnin því til að-
gerða til að verja hagsmuni ríkis-
sjóðs, aðgerða sem miðuðu að því að
tryggja hámarksverð fyrir öll 51%
bréfa ríkissjóðs í bankanum, stuðla
að dreifðri eignaraðild í bankanum
og tryggja að jafna möguleika allra
áhugasamra aðila til að taka þátt í
útboðinu, hefðu þeir á annað borð til
þess bolmagn.
Vel heppnuð
einkavæðing
Davíð sagði vel hafa tekist til við
einkavæðingu FBA. Kaupendur
51% hluta ríkissjóðs þar væru m.a.
sumir af stærstu og öflugustu lífeyr-
issjóðum landsins, fjársterkir ein-
staklingar og lögaðilar, stjórnendur
bankans og einnig aðilar tengdir
Orca-hópnum svonefnda. Fyrir lægi
að öll markmið ríkisstjórnarinnar
með sölunni myndu nást fram.
Þannig ættu tveir stærstu einstöku
hluthafar bankans um 7% hlut í hon-
um en aðrir minna. Hluthafar væru
talsvert á fjórða þúsund og Orca-
hópurinn yrði leystur upp.
„Hluthafarnir munu því vinna
saman að sameiginlegum hagsmun-
um sínum, þ.e.a.s. að auka veg bank-
ans. Þegar upp er staðið hefur þess-
ari vel heppnuðu einkavæðingu
Fjárfestingarbanka atvinnulífsins
lokið með þeim hætti að ríkissjóður
hefur fengið um það bil 14,4 millj-
arða króna fyrir hlutabréf sín í
bankanum, sem er nimum sex millj-
örðum króna hærri fjárhæð en
sparisjóðirnir voiu reiðubúnir að
borga fyrir bankann fyrir aðeins
rúmu ári síðan. Einkavæðingin hef-
ur því heppnast að þessu leyti til
fullkomlega þó að illa hafi litið út um
málið á tímabili," sagði Davíð.
Hann sagði jafnframt í svari við
spurningum Sverris telja nauðsyn-
legt að fjármálastofnanir í fámennu
landi séu í dreifðri eignaraðild. „Eg
tel að þetta hafí heppnast hvað þetta
mál varðar. Eg er enn þeirrar skoð-
unar að menn eigi að skoða rækilega
hér í þinginu möguleika á að setja
slíkar reglur og reyna að ná um það
sæmilegri sátt.“
Umdeilt hvort lagasetning
er rétta aðferðin
Sighvatur Björgvinsson, þing-
maður Samfylkingar, sagði í um-
ræðum að hann skildi ekki alveg til-
gang utandagskrárumræðunnai’ og
undir þau orð tók annar þingmaður
Samfylkingar, Lúðvík Bergvinsson.
Sighvatur sagði ennfremur að fyiir
sitt leyti væri hann hlynntur einka-
væðingu ríkisstofnana í mörgum til-
fellum, en alls ekki hvað varðaði t.d.
skóla og menntastofnanir. Hins veg-
ar væri hann á þeirri skoðun að
erfitt væri tryggja dreifða eignarað-
ild með lagasetningu.
Finnur Ingólfsson viðskiptaráð-
herra gerði grein fyrir breytingum á
fjármagnsmarkaði á undanförnum
árum og skýrði m.a. hagkvæman
rekstur ríkisbankana á undanförum
árum með vísan í formbreytingar á
rekstrarfyrirkomulagi þeirra.
Nefndi hann að á árunum 1988-1997
hefði Landsbankinn tapað 13,7 millj-
örðum í útlánum en rekstur bankans
gengi hins vegar mun betur síðustu
misserin.
Ögmundur Jónasson þingmaður
Vinstrihreyfingai-innar - græns
framboðs sagði skrýtna sagnfræði
hjá Finni, að þakka betri rekstur
ríkisbankanna hlutafélagavæðingu
þeiri’a eingöngu. Ögmundur sagði
að vitaskuld hefði ekki alltaf staðið
deilur um einkavæðingaraðgerðir
ríkisstjórnarinnar en í heildina litið
væri enginn vafi á því að þær hefðu
orðið til að þjappa saman valdi og
fjármunum, einkum í sjávarútvegi.
Lýsti Ögmundur stuðningi við að
settar yrðu reglur til að tryggja
dreifða eignaraðild að fjármálafyrir-
tækjum.
Pétur H. Blöndal þingmaður
Sjálfstæðisflokks sagði áhrif einka-
væðingar í öllum tilfellum jákvæð.
Einkavæðing leiddi af sér aukna
samkeppni og væri til mikilla hags-
bóta bæði fyrir starfsfólk og neyt-
endur. Óskaði Pétur ríkisstjórninni
til hamingju með hversu vel hefði
tekist til við einkavæðingu FBA.
Jóhann Arsælsson þingmaður
Samfylkingar sagði sannarlega hafa
tekist betur til við sölu FBA heldur
en SR-mjöls sem hefði verið sorgar-
saga frá upphafi til enda. Sagði hann
ágætt að einkavæða þegar tryggt
væri að samkeppni yrði fyi’ir hendi
en sagði að einkavæðing mætti ekki
verða trúarbrögð. Jafnframt sagði
Jóhann það rangt hjá Pétri H. Blön-
dal að rekstur ríkisíyrirtækja væri í
öllum tilfellum misheppnaður.
Kristinn H. Gunnarsson þingmað-
ur Framsóknarflokksins sagði hlut-
verk ríkisins ekki óumbreytanlegt
og því væri eðlilegt að menn ræddu
reglulega um stöðu mála, líkt og
verið væri að gera með þessari utan-
dagski’árumræðu. Stjórnarflokkarn-
ir væru hins vegar sammála um að
halda áfram á einkavæðingarbraut-
inni, næst yrðu ríkisbankarnir seld-
ir.
Segir viðskiptaráðherra
fara með ósannindi
Við lok umi-æðunnar í gær tók
Sverrir Hermannsson aftur til máls
og sagði það rakin ósannindi hjá
Finni Ingólfssyni viðskiptaráðherra
að segja að tap hefði orðið hjá
Landsbankanum á árunum 1988-
1997 um 13,7 milljarða. Hins vegar
hefðu afskriftir á þessu tímabili ver-
ið á milli þrettán og fjórtán milljarð-
ar.
Sverrir sagði að það tap sem
Landsbankinn varð fyrir vegna t.d.
gjaldþrots Álafoss hefði ekki orðið
til á þessum árum þótt afskriftir
hefðu farið fram þá. „Sárasta tap
Landsbankans á þessum áram hefur
ef til vill verið tap Lindar og þar er
hann öllum hnútum kunnugur þessi
hæstvirti ráðherra, hann var þar
innsti koppur í búri meðan það var
og hét og getur upplýst nákvæmlega
um hvernig kaupin gerðust á þeirri
eyri,“ sagði Sverrir.
Hann sagðist skilja vel að forsæt-
isráðherra hefði orðið ósáttur með
hvemig Orca-hópurinn hefði gert
aðför að stefnu ríkisstjórnarinnar
við sölu FBA. „En hæstvirtur for-
sætisráðherra veit jafnvel og ég, og
betur, að þetta var gert með fullri
vitund og vilja hæstvirts bankamála-
ráðherra, Finns Ingólfssonar. Og ég
hygg að ekki síst þess vegna hafi
reiði hæstvirts forsætisráðherra
verið svo gagnger eins og sannaðist
í Hólaræðunni frægu.“
Sverrir sagði forsætisráðheri’a
hafa minnst á leynisamning Orca-
manna og Kaupþirtgs og að af máli
hans hefði mátt ráða að hann hefði
komist á snoðir um innihald hans.
Sagði Svemr engann vafa á að sala
byggð á slíkum samningi hefði verið
ógild ef íyrir hendi hefðu verið fast-
ai’ reglur um dreifða eignaraðild.
Fór Sverrir að síðustu fram á að
Davíð svaraði því hvort hann hygð-
ist beita sér fyrir lagasetningu í
þessum dúr og spurði jafnframt
hvort frekari einkavæðingu ríkis-
banka yrði ekki frestað uns slíkar
reglur hefðu litið dagsins ljós.
Davíð Oddsson forsætisráðheri’a
svaraði þessum spui-ningum Sverris
ekki beint í lokaorðum sínum heldur
ítrekaði þá skoðun sína að flestir
væra sammála um að þegar upp
væri staðið hefði sala FBA farið vel
og að ríkissjóður mætti vel við una.
Alþingi
Dagskrá
Rætl um Fljótsdals-
virkjun í dag
FUNDUR Alþingis hefst í dag kl.
10.30 og ber fyrri umræðu um
þingsályktunartillögu iðnaðarráð-
herra um framhald framkvæmda
við Fljótsdalsvirkjun hæst á dag-
ski’ánni en fastlega er reiknað með
að hún standi fram á kvöld. Dag-
ski’áin er annars svohljóðandi:
1. Reynslusveitarfélög, frh. 1.
umræðu (atkvgr.)
2. Framhaldsskólar, frh. 1. um-
ræðu (atkvgr.)
3. Framhald framkvæmda við
Fljótsdalsvirkjun, fyrri umræða.