Morgunblaðið - 16.11.1999, Blaðsíða 34

34 ÞRIÐJUDAGUR 16. NÓVEMBER 1999
LISTIR
MORGUNBLAÐIÐ
fslensk verk á tónleikum Baltnesku fflharmóníunnar í Bandaríkjunum
Guðmundur Atli Heimir Mist Þorkell Jóhann
Emilsson Sveinsson Þorkelsdóttir Sigurbjörnsson Hjálmarsson
Fyrnska og
framandleiki
TONLEIKAR Baltn-
esku fílharmóraunnar
og kórs Brown-háskól-
ans undir stjórn Guð-
mundar Emflssonar í
Mfller-leikhúsinu í New
York sl. miðvikudag fá
ágæta dóma í New York
Times á laugardag.
A tónleikunum voru
flutt ný verk eftir þrjú
íslensk og þrjú banda-
rísk tónskáld, auk þess
sem kórinn söng verk eftir finnsk
tónskáld. Tónleikarnir voru liður í
tónleikaröð undir yfirskriftinni
Langferðir, en með henni er
minnst landafunda norrænna
manna vestanhafs.
Fjórir slagverksleikarar frá
Brown-háskólanum gengu til liðs
við hljómsveitina og kórinn í loka-
verki tónleikanna, tónverki í niu
þáttum eftir bandaríska tónskáldið
William Hudson Harper, sem
byggist á ljóði Jóhanns Hjálmars-
sonar, Marlíðendum, og texta úr
Eyrbyggju. „Verk Harpers reynd-
ist vera viðeigandi samantekt á
tónleikum kvöldsins. Rétt eins og
önnur ný verk á tónleikunum var
Marlíðendur mótað í íhaldssömu, ef
ekki nýrómantísku máli, með inn-
skotum af formlegum, þjóðlegum
þemum, knúið áfram af þrálátum
töktum. Af þeim verkum sem höfðu
vísun til hins íslenska sagnaai-fs
var þetta hið eina sem var með
texta, sem bar með sér bæði
fyrnsku og framandleika," skrifar
tónlistargagnrýnandinn Allan
Kozinn m.a. i dómi sínum í New
York Times.
Trillur og þrástef sköpuðu
dramatísk áhrif
Af hinum bandarísku verkunum
telur Kozinn Fire and Ice eftir
Mark W. Phillips meira sláandi,
„samþjappað, léttkrómatískt verk,
þar sem trillur og þrástef sköpuðu
dramatísk áhrif.“ Þá segir hann
fiðlukonsert Gerald M. Shapiro’s,
Intrigue, þar sem Sigrún Eðvalds-
dóttir var einleikari, sömuleiðis
hafa haft sitt aðdráttarafl, jafnt í
þyrlandi opnunarþættinum sem í
lokaþættinum, sem hafði fjörleg
Parísareinkenni.
Dolorosa, sem Atli Heimir
Sveinsson samdi í minningu frú
Guðrúnar Katrínar Þorbergsdótt-
ur, lýsir gagnrýnandinn sem
stuttu, angurværu
strengjasveitarverki
með heillandi blæ-
brigðabreytingum og
tilvísun í hefðbundinn
íslenskan útfararsálm.
Kvinnan fróma, verk
Mistar Þorkelsdóttur,
er byggt á sögu Guð-
ríðar Þorbjarnardótt-
ur. Gagnrýnandinn
segir tónskáldið nota
strengjaplokk sem hún
setji upp á móti löngum, fljótandi
línum, og óblíðar rytmískar myndir
til að skapa tilfínningu fyrir frá-
sögn. „Verk hennar bar með sér
feiknar ferskleika," skrifar Kozinn.
Verki Þorkels Sigurbjömssonar,
Good Night, lýsir hann sem var-
færnislegu og vekjandi söngverki í
glæsilegum flutningi messósópr-
ansöngkonunnar Lynn Helding.
„Maður velti því fyrir sér hvort
lettnesku strengjaleikurunum hafi
þótt þeirra eigið þjóðerni týnast í
þessu öllu saman. Hljómurinn sem
þeir sköpuðu var almennt aðlað-
andi, ef ekki beinlínis fágaður, og
það komu augnablik þar sem tón-
listin virtist útheimta meiri orku en
hljóðfæraleikararnir lögðu af
mörkum," skrifar Kozinn ennfrem-
ur og endar dóminn á því að hrósa
kómum fyrir söng sinn.
Nýjar bækur
• STÚLKA með fingiir er eftir
Þórunni Valdimarsdóttur.
I kynningu segir að bókin sé
þroskasaga Unnar Jónsdóttur,
ungrar alþýðustúlku úr höfuðstað
íslands. Barnung er hún send í
sveit til sýslumanns þar sem hún
kynnist sérkennilegu fólki og
framandi lífsháttum. Og allt er
annað en það sýnist. Hér er sagt
frá glímu Unnar við nýjar aðstæð-
ur og af kynnum hennar af for-
boðnum ástum sem hafa afdrifa-
ríkar afleiðingar.
Þórunn Valdimarsdóttir er
sagnfræðingur að mennt, en hef-
ur stundað ritstörf frá því hún
lauk cand. mag,-
prófi frá Há-
skóla Islands.
Síðasta bók
hennar, Alveg
nóg, var tilnefnd
til Menningar-
verðlauna DV
1997. Árið 1989
hlaut bók Þór-
unnar, Snomi á
Húsafelli, ís-
lensku bókmenntaverðlaunin.
Útgefandi er Forlagið. Bókin er
314 bls. prentuð í' Svíþjóð.
Kápuhönnun: Jón Asgeir íAðal-
dal. Verð: 4.280 kr.
í TILEFNI þess að
100 ár eru liðin frá
fæðingu Málfríðar
Einarsdóttur rithöf-
undar stendur
Snorrastofa fyrir
dagskrá í Safnaðar-
sal Reykholtskirkju
á morgun, miðviku-
dag, kl. 20.30.
Málfríður var
Borgfirðingur í húð
og hár; hún fæddist í
Munaðarnesi 23.
október árið 1899, en
bjó allan sinn upp-
vöxt í Þingnesi í
Bæjarsveit. Það var
ekki fyrr en hún var
orðin 78 ára að hún gaf út sína
fyrstu frumsömdu bók, Samastað í
tilverunni, eftir að hafa sinnt
skriftum og þýðingum í fjölda ára.
Á sjötta áratugnum birtust í tíma-
ritum og voru flutt í útvarpi eftir
hana sögur og ljóð og eftir að hún
gaf út fyrstu bókina náði hún að
skrifa fimm til viðbótar áður en
hún lést árið 1983, bæði sjálfsævi-
sögulegs eðlis og skáldskap. Ríkis-
útvarpið veitti Málfríði viðurkenn-
ingu úr Rithöfunda-
sjóði stofnunarinnar
árið 1982.
I Reykholti verða
erindi flutt um verk
Málfríðar og ævi, auk
þess sem lesið verður
úr verkum hennar.
Þuríður Kristjánsdótt-
ir frá Steinum í Staf-
holtstungum mun
fjalla um kynni sín af
Málfríði, Helga Kress
um skáldskaparmál
hennar, Ingunn Þóra
Magnúsdóttir um
strammaskáldskap
hennar og Bergur
Þorgeirsson mun við
opnun dagskrárinnar koma inn á
tengsl hennar og bókmenningar í
Borgarfirði. Upplesari verður
Steinunn Garðarsdóttir, Ung-
mennafélagi Reykdæla, og fund-
arstjóri verður Guðný Ýr Jóns-
dóttir. Sýnishorn af svokölluðum
strammaskáldskap Málfríðar, list-
rænum krosssaum, sem hún
fékkst við mestalla ævi, verður til
sýnis á staðnum.
Aðgangseyrir er 400 kr.
Dagbækur bænda
ÞRIÐJI fyi-irlesturinn í
fyrirlestraröðinni Byggð og menn-
ing, sem haldinn verður í Byggða-
safni Árnesinga í Húsinu á Eyrar-
bakka, verður annað kvöld,
miðvikudagskvöld, kl. 20.30.
Davíð Olafsson, sagnfræðingur
hjá ReykjavíkurAkademíunni,
flytur fyrirlestur sem nefnist:
Menningargerð í mótun. Þéttbýl-
isvæðing í spegli íslenskra dag-
bóka á síðari hluta 19. aldar og
fyrri hluta þeirrar 20. Davíð mun
bera saman dagbækur bænda og
þéttbýlisbúa á áratugunum fyrir
síðustu aldamót og greina breyt-
ingar á menningargerð vegna
byggðaþróunar og samfélags-
breytinga á þessum tíma, eins og
þær birtast í „sjálfstjáningu“ dag-
bókanna.
Síðasti fyrirlesturinn í fyrir-
lestraröðinni verður fimmtudag-
inn 25. nóvember er Axel Kristins-
son sagnfræðingur fjallar um ríki
Árnesinga á 11. og 12. öld.
Snorrastofa
Aldarafmæli Málfríðar
Einarsdóttur
Málfríður
Einarsdóttir
Þórunn
Valdimarsdóttir
Dagur íslenskrar tungu
STÓRA upplestrarkeppnin í 7.
bekk grunnskóla er nú haldin í
fjórða sinn. Dagur íslenskrar
tungu, 16. nóvember, er formleg-
ur upplestrardagur keppninnar
en henni lýkur með upplestrarhá-
tíð í hverju byggðarlagi í mars. Þá
koma saman bestu upplesarar úr
hverjum skóla og lesa fyrir gesti
sögur og ljóð. Keppnin hefur
smátt og smátt breiðst út um
landið síðan hún hóf göngu sína í
Hafnarfirði haustið 1996.1 ár taka
um 80 grunnskólar þátt í keppn-
inni.
M'arkmið keppninnar er að
stuðla að því að hlutur hins talaða
máls, sjálfs framburðarins, verði
meiri í skólum landsins og vitund
þjóðarinnar en verið hefur. Það er
ekki aðalatriði keppninnar að
finna hinn hlutskarpasta, heldur
að fá sem flesta til að leggja rækt
við lestur sinn.
Dagur íslenskrar tungu markar
upphaf þriggja mánaða tímabils
þar sem gert er ráð fyrir að kenn-
arar leggi meiri rækt en endra-
nær við undirbúinn upplestur í
skólastofunni og listrænan flutn-
ing texta.
Að keppninni standa Heimili og
skóli, Islensk málnefnd, Islenska
lestrarfélagið, Kennaraháskóli ís-
lands, Kennarasamband íslands
og Samtök móðurmálskennara.
Súfistinn
I tilefni Dags íslenskrar tungu á
fæðingardegi Jónasar
Hallgrímssonar, 16. nóvember,
verður á Súfistanum, í verslun
Máls og menningar á Laugavegi,
dagskrá á morgun, þriðjudag,
kl. 20, helguð Jónasi Hallgríms-
syni.
Tilefnið er útkoma ævisögu
Jónasar og mun Páll Valsson, höf-
undur bókarinnar, lesa úr henni,
Signý Sæmundsdóttir, sópran, og
Anna Guðný Guðmundsdóttir,
píanóleikari, flytja lög eftir Atla
Heimi Sveinsson við Ijóð Jónasar
og valinkunnir Islendingar lesa
eftirlætisljóð sín eftir skáldið.
Fjölbrautaskóli Suðurlands
Hátíðarsamkoma verður í Fjöl-
brautaskóla Suðurlands á Selfossi
í dag, þriðjudag, kl. 16:30. Þar
verða veitt Verðlaun Jónasar
Hallgrímssonar og viðurkenning-
ar fyrir störf í þágu íslenskrar
tungu.
Bdkasafnið í Hveragerði
Á degi íslenskrar tungu, í dag,
þriðjudag, kl. 17, flytja nemendur
úr 6. bekkjum grunnskólans í
Hveragerði dagskrá um Jóhannes
úr Kötlum á Bókasafninu.
Um er að ræða bæði frumsamið
efni nemendanna sjálfra, svo og
upplestur og leiktúlkun nokkurra
ljóða Jóhannesar. Nemendur
unnu þessa dagskrá nýlega í "tón-
menntaviku" undir stjórn Kristín-
ar Sigfúsdóttur tónmenntakenn-
ara.
Leikfélag Akureyrar
í tilefni Dags íslenskrar tungu
verður upplestur félaga í Leikfé-
lagi Akureyrar í samvinnu við
Kaffi Karolínu, Bláu könnuna og
Bókval á Akureyri.
Menningarvaka
leikskólakennara
Félag íslenski-a leikskólakenn-
ara gengst fyrir menningarvöku í
tilefni af Degi íslenskrar tungu í
Reykjavík og á Akureyri. Menn-
ingarvakan í Reykjavík verður í
húsi BSRB, Grettisgötu 89, og á
Akureyri í Deiglunni. Dagskrá
hefst kl. 20.30 á báðum stöðum.
Á dagskrá er upplestur, söngur,
ljóðalestur o.fl. í umsjón og flutn-
ingi leikskólakennara.
Háskóla-
tónleikar
tileinkaðir
Goethe
HÁSKÓLATÓNLEIKAR verða á
morgun, miðvikudaginn 17. nóv-
ember, í Norræna húsinu kl.
12.30. Þá syngur Marta Guðrún
Halldórsdóttir
við undirleik
Arnar Magnús-
sonar nokkur
ljóða Goethes
við lög eftir
Schubert, en á
þessu ári eru
liðin 250 ár frá
fæðingu Goeth-
es.
Marta Guð-
rún Halldórs-
dóttir stundaði framhaldsnám i
Miinchen í Þýskalandi og lauk
þaðan prófi árið 1993. Hún hef-
ur komið fram á tónleikum sem
ljóðasöngvari og einsöngvari
með kórum og hljómsveitum.
Hún hefur og verið í aðalhlut-
verkum á sviði Þjóðleikhússins
og íslensku óperunnar. Þá hefur
hún sungið inn á geislaplötur. Á
efnisskrám hennar eru jafnan
verk frá flestum tímabilum tón-
listarsögunnar. Hún hefur tekið
þátt í tónlistarhátíðum víða í
Evrópu.
Örn Magnússon hefur komið
fram á fjölda tónleika og leikið
inn á geislaplötur bæði sem ein-
leikari og kammertónlist. Hann
hefur farið í tónleikaferðir um
Austurlönd fjær og hefur leikið
á tónleikum á Norðurlöndum, í
Bretlandi og á mcginlandi
Evrópu. Hann er einkum þekkt-
ur fyrir flutning íslenskrar tón-
listar. Samstarf Mörtu Guðrúnar
og Arnar hefur varað óslitið frá
árinu 1990.
_ Aðgangseyrir er kr. 500.
Ókeypis fyrir handhafa stúd-
entaskírteina.
-----♦ ♦♦-----
Nýjar bækur
• ÆVISAGA Jónasar Hall-
grímssonar er eftir Pál Valsson.
Bókin kemur út í dag, á Degi ís-
lenskrar tungu,
fæðingardegi-
Jónasar, 16.
nóvember, og
verður mennta-
málaráðherra,
Birni Bjarna-
syni, afhent
fyrsta eintakið
af þókinni.
í fréttatil-
kynningu segir
að „Listaskáldið
góða“ sé sú einkunn sem þjóðin
hafi gefið skáldinu Jónasi. Þjóðin
hafi löngum séð fyrir sér mynd af
viðkvæmum ljúflingi sem elskaði
blómin og eina stúlku sem hann
fékk ekki að eiga. Þessi mynd
hafi óhjákvæmilega vakið upp
andstæðu sína: af beiskum
drykkjumanni og auðnuleysingja
sem orti fáein kvæði. Hvorug
myndin er rétt, eins og Páll Vals-
son leiðir í ljós í þessu verki um
ævi og störf Jónasar Hall-
grímssonar - þótt báðar feli í sér
sannleikskorn.
Á síðum þessarar bókar þar
sem saman fer sannferðug og
ti'aust fræðimennska og fjörleg
framsetning kviknar samtími
Jónasar og fjöldi litríkra persóna
kemur við sögu.
Páll Valsson er íslenskufræð-
ingur og var einn af ritstjórum
Ritverka Jónasar Hallgrímssonar
I-IV. Hann hefur um árabil
rannsakað ævi og verk Jónasar.
Útgefandi er Mál og menning.
Bókin er 528 bls., prentuð í
Prentsmiðjunni Odda hf. Kápuna
gerði Hallgrímur Helgason. Verð:
4.980 kr.
Páll
Valsson
Marta Guðrún
Halldórsdóttir