Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1913, Page 58

60
var frá sagt'J. í skrá þessari frá 1507 eru taldar allar jarðir í
Vestmannaeyjum nema Olafshús, Nýibær og Stakkagerði, er annað-
hvort hafa þá ekki til verið, eða verið einstakra manna eign. —
Má í sambandi við það minna á, að sagt er í Hungrvöku að Magnús
biskup hafi heypt nœr allar Vestmannaeyjar, og ekki allar, og að
Odda-kirkja og Þykkvabæjar-klaustur virðast einhver ítök hafa átt
í Vestmannaeyjum; telur kirkjan sér 1270 »firi ofan leiti« hundrað
fiska og saltbelgi 4,s) en klaustrið 1340 sextigi skreiðar8).
Þar sem því telja má víst að Vestmannaeyjar hafi verið kon-
ungs eign að mestu eða öllu leyti á 15. öld og síðan, má það
furðanlegt heita, að sagt er í svo gömlu skrifi sem ritgjörðinni frá
1593 (í 236 4to í Árnasafni), um Skálholts biskupa fyrir og eftir
siðaskiftinl * * 4 *), að Vestmannaeyjar hafi legið þá til Skálholts, er
Stefán biskup Jónsson andaðist (1518) og langt fram yfir
það6).
Hvenær Vestmannaeyjar hafi komist undir konung, undan Skál-
holts-stól, — eða á hvern hátt, um það er mér allsendis ókunnugt
að svo stöddu; ætla eg að það hafi orðið einhvern tíma á tímabil-
inu frá því Jón biskup Halldórsson féll frá, 1339, til þess er
Árni biskup Ólafsson hinn mildi tók við Skálholti, 1413. Á því
tímabili voru biskuparnir nær allir norskir eða danskir.
í loforðsskjali því er nefnt var hér að framan, að sex kaupmenn
enskir hefðu gefið 1420, er nefndur Helgi Styrsson og kallaður þá
»sysloman j westmanna0yum«®). Helgi mun þó jafnframt hafa haft
Ranárvallasýslu.
Til er dómur, dæmdur »aa Vilborgarstaudum i Vestmannaeyium
aa Þingstad riettum« 1528 af 13 mönnum í dóm nefndum af Jóni
Hallssyni, kongs umboðsmanni, um húsmenn og kaplatölu í Vest-
mannaeyjum. Jón Hallsson var jafnframt sýslumaður í Rangár-
l) Um afgjald af Vestmannaeyjum & 17. og 18 öld, sjá Jarðatal á íslandi,
Khöfn 1847, bls. 20, og Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalins I, 1. h. —
Khöfn 1913.
*) ísl. fornbrs. II, 88.
*) S.st., hls. 740.
4) Bisk.s. II. h., hls. 235 o. s. frv., shr. Safn til s. ísl. I, 640 o. s. frv.
*) Höf. hefir liklega þekt sögn Hnngurvöku um kaup Magnúsar hiskups og
ennfr. dóm þann, er Stefán biskup lét ganga 1491, sem tinndargjald á Vestmanna-
eyjum, — prentaður i Isl. fornhrs. VI. b., 769—60, — og kann að vera að hann hafi
misskilið hann, en dómur sá er dæmdur samkv. áðurnefndum máldaga frá 1269,
*) ísl. fornhrs. IV b., bls. 275—76.