Morgunblaðið - 04.05.2002, Side 10

FRÉTTIR
10 LAUGARDAGUR 4. MAÍ 2002 MORGUNBLAÐIÐ
Álits leitað á samþykkt frumvarps
Alþingi samþykkti í gær frumvarp sjávarútvegsráðherra, þar sem m.a. er gert ráð fyrir að
veiðigjald verði lagt á aflaheimildir. Morgunblaðið leitaði af því tilefni til nokkurra aðila,
sem hafa verið framarlega í umræðunni um þessi mál á undanförnum árum.
KRISTJÁN Ragnarsson, formaður
Landssambands íslenskra útvegs-
manna, LÍÚ, segir að gærdagurinn
hafi verið sorgar-
dagur fyrir sjáv-
arútveginn þegar
Alþingi hafi
ákveðið sérstök
gjöld á greinina
með þeim hætti
sem gert var í
frumvarpi sjávar-
útvegsráðherra.
„Samtök út-
vegsmanna höfðu
lýst sig samþykka
hógværu gjaldi ef það ætti að verða til
þess að skapa frið um þessi mál og
gæta jafnræðis um nýtingu auðlinda.
Nú upplifir maður það að um málið
verði aldrei endanleg sátt. Óábyrgir
aðilar, sérstaklega í stjórnarand-
stöðu, munu alltaf finna sér færi í
máli sem þessu, sem er mikilvægt
fyrir þjóðina í heild, til að búa til
ágreining. Einnig örlar ekki á neinni
skýrri hugsun um það að nýting ann-
arra auðlinda verði skattlögð með
sama hætti. Þær vonir hafa orðið að
engu sem við höfðum bundið við að fá
niðurstöðu með hógværari hætti.
Hvorki kemur til sátt í málinu né
samræmi um nýtingu annarra auð-
linda,“ segir Kristján.
Veikir atvinnustarfsemi
á landsbyggðinni
Formaður LÍU segist hafa áhyggj-
ur af framgangi málsins, með tilliti til
atvinnuástandsins víða á landsbyggð-
inni.
„Þessi skattur á atvinnustarfsemi á
landsbyggðinni verður á þriðja millj-
arð króna að uppistöðu til, á sama
tíma og stjórnmálamennirnir keppast
um að vandræðast yfir stöðu atvinnu-
lífsins á landsbyggðinni og fólksflótt-
anum þaðan. Gjald á sjávarútveginn
mun veikja atvinnustarfsemina á
landsbyggðinni og herða enn á fólks-
flutningunum. Frumvarpið er því
mistök og hefði ekki átt að koma fram
með þessum hætti,“ segir Kristján.
Sorgardagur
fyrir sjávar-
útveginn
Kristján
Ragnarsson
Kristján Ragnarsson legt að heyra marga þingmenn, bæði
stjórnarliða og stjórnarandstæð-
inga, segja að engin ráð séu önnur til
en við bentum á. Samt vill enginn
tala fyrir þeim á þingi,“ segir Sævar
en útvegsmenn og sjómenn lögðu
m.a. til aukna veiðiskyldu og að
framsal kvóta til fiskiskipa yrði tak-
markað meira en gert hefur verið.
Sævar segir að öðruvísi hafi ekki
verið hægt að ráða við umgengni við
auðlindina.
„Auðlindagjaldið er hvorki fugl né
fiskur og er eingöngu sett á til að slá
ryki í augun á fólki. Verið er að slá á
umræðuna um auðlindagjald,“ segir
Sævar.
SÆVAR Gunnarsson, formaður Sjó-
mannasambands Íslands, segir sam-
bandið ítrekað hafa lýst andstöðu
sinni við frum-
varp sjávarút-
vegsráðherra,
það hafni alfarið
auðlindagjaldi.
„Við hörmum
það mjög að ekk-
ert skuli vera tek-
ið á vandanum
sem fiskveiði-
stjórnunarkerfið
er í, það er að
segja kvótafram-
salinu og sukkinu og svínaríinu sem
er í kringum það. Útvegsmenn og
sjómenn komu sameiginlega með til-
lögur í vetur um að reyna að taka á
vandanum en því var öllu vísað út í
hafsauga. Þess vegna felast engin
tímamót í þessu frumvarpi önnur en
þau að verið er að leggja auðlinda-
gjald á sjávarútveginn, einu atvinnu-
greinina í landinu. Það er grátbros-
Gjaldið
hvorki fugl
né fiskur
Sævar
Gunnarsson
HANNES Hólmsteinn Gissurarson,
prófessor í stjórnmálafræði við Há-
skóla Íslands, segir að Morgunblaðið
geti þakkað sér
það að auðlinda-
gjald hafi verið
tekið upp.
Þetta sé sigur
blaðsins og ósigur
„okkar hinna,
sem teljum eðli-
legast, að allar
náttúruauðlindir
séu í hendi einka-
aðila, enda fari
þannig sérhags-
munir og al-
mannahagsmunir saman“.
Hannes segir að öll tuttugasta öld-
in hafi verið ein samfelld tilraun sem
leitt hafi til skýrrar niðurstöðu. Hún
sé að séreignarréttur á náttúruauð-
lindum og öðrum gæðum sé miklu
hagkvæmari og lýðræðislegri en
sameignarréttur.
„Ég segi lýðræðislegri vegna þess,
að slíkur réttur tryggir víðtækari
valddreifingu. Það er betra, að 20
þúsund útgerðaraðilar eigi kvótana
og ráðstafi arðinum af þeim en að 33
manna meirihluti á Alþingi ráðstafi
þessum arði til viðbótar við þá 300
milljarða, sem þetta fólk hefur nú
þegar til ráðstöfunar. Auðlindagjald
hittir þá, sem voru kyrrir í greininni,
en ekki þá, sem hafa selt kvótana og
farið út. Meira en 80% kvótanna hafa
skipt um hendur, frá því að kvótum í
botnfiski var fyrst úthlutað í árslok
1983,“ segir Hannes.
Hann segir að auðlindagjald sé
líka gjald á landsbyggðina, því að
75% kvótanna séu úti á landi en 75%
landsmanna á suðvesturhorninu.
Þetta sé því tilfærsla frá lands-
byggðinni til suðvesturhornsins.
„Það er líka auðvelt að sjá, að auð-
lindagjald minnkar þjóðarfram-
leiðslu, þegar til langs tíma er litið,
því að hinir 20 þúsund eigendur í út-
gerðarfyrirtækjum fjárfesta áreið-
anlega meira, og raunar líka skyn-
samlegar, en þingmennirnir 33 í
meirihluta á Alþingi hverju sinni.“
Hlynntur kostnaðargjaldi
Hannes segist hins vegar taka
fram að hann sé hlynntur kostnaðar-
gjaldi á útgerðina.
„Auðvitað eiga handhafar kvót-
anna að greiða þann kostnað, sem
fellur á ríkið vegna reksturs kvóta-
kerfisins, þar á meðal rannsóknir.
Sjálfur hefði ég talið rétt að stefna í
þveröfuga átt. Eðlilegt hefði verið að
skilgreina kvótana sem séreign
handhafa þeirra og auka síðan sjálf-
stýringu í útgerð. Leysa hefði mátt
vanda brottkastsins með því að út-
hluta sérstökum kvóta í smáfiski,“
segir Hannes Hólmsteinn.
Sigur Morg-
unblaðsins
og ósigur
okkar hinna
Hannes
Hólmsteinn
Gissurarson
Hannes H. Gissurarson
RAGNAR Árnason, prófessor í
hagfræði við Háskóla Íslands, segir
að helstu rökin fyrir því að leggja á
veiðigjald hafi
verið þau að
skapa sátt um
sjávarútvegs-
stefnuna, og auð-
velda fyrirtækj-
unum þar með
sinn rekstur.
Engin marktæk
hagræn rök séu
hins vegar fyrir
því að leggja á
veiðigjald. Ekk-
ert bendi til þess að gjaldið sem
slíkt skapi aukna hagkvæmni í hag-
kerfinu.
„Nú liggur fyrir að þessi tilraun
til sáttar hefur mistekist. Stjórn-
arandstaðan og einhverjir aðrir
hagsmunaaðilar hafa lýst því að
þetta veiðigjald, sem í frumvarpinu
felst, skapi enga sátt um sjávarút-
vegsstefnuna. Þar með sýnist mér
vera fallin helstu rökin fyrir því að
leggja slíkt gjald á. Þá hlýtur mað-
ur að spyrja sig um tilganginn með
frumvarpinu. Veruleg hætta er á
að veiðigjald, sem er eins og hver
annar skattur til ríkisins, verði
fórnarlamb sömu sóunar og að-
haldsleysis í notkun fjármuna og
allir aðrir skattar. Þar með eru
umtalsverðar líkur á að þessir pen-
ingar í höndum hins opinbera nýt-
ist samfélaginu miklu lakar heldur
en í höndum þeirra einkaaðilar sem
hefðu haft þá að öðrum kosti. Þá er
ekki búið að taka tillit til kostn-
aðarins við að innheimta gjaldið,“
segir Ragnar.
Fellur með misjöfnum hætti á
byggðir landsins
Hann segir að þar við bætist að
gjaldið falli með mjög misjöfnum
hætti á byggðir landsins. Það sé
fyrst og fremst borgað af fólki og
fyrirtækjum á þeim svæðum lands-
ins sem mest eigi undir högg að
sækja í byggða- og atvinnuþróun.
„Því er ekki ósennilegt að til-
koma veiðigjaldsins muni leiða til
gagnráðstafana, svo jafna megi
áhrif þess á byggðaþróun. Þessar
gagnráðstafanir, sem þegar hafa
verið nefndar í hinni pólitísku um-
ræðu, munu valda viðbótar þjóð-
hagslegum kostnaði. Það er afar
líklegt að þessi nýja skattheimta á
sjávarútveg, og þar með atvinnu-
lífið í landinu, muni draga úr hag-
vexti og þess vegna minnka al-
menna velferð í landinu, einkum
þegar til lengri tíma er litið,“ segir
Ragnar.
Sáttatilraun
sem hefur
mistekist
Ragnar
Árnason
Ragnar Árnason
ÞORVALDUR Gylfason, prófessor í
hagfræði við Háskóla Íslands, segir
að samkvæmt lög-
unum sé veiði-
gjaldið of lágt og
komi of seint. Nú
sé bara eftir að
„þjarka svolítið
um verðið“, eins
og hann orðar það
og vitnar þar til
eftirfarandi sögu
af írska leikrita-
skáldinu Bernand
Shaw:
„Hann sneri sér að virðulegri frú í
samkvæmi og sagði við hana: ,,Náð-
uga frú, gæti ég náð ástum yðar fyrir
til að mynda milljón pund?“ Konan
kafroðnaði og sagði: ,,Herra Shaw,
þér kunnið aldeilis að slá gullhamr-
ana!“ Þá sagði Shaw: ,,En kæra frú,
hvað segið þér þá um einn skilding
fyrir sama?“ Konan varð reið og
hvæsti: ,,Herra Shaw! Hvað haldið
þér eiginlega, að ég sé?“ Shaw: ,,Lög-
málið liggur fyrir. Við eigum bara eft-
ir að þjarka svolítið um verðið.
Líku máli gegnir um auðlinda-
gjaldsfrumvarpið, sem nú hefur verið
samþykkt á Alþingi,“ segir Þorvald-
ur.
Eftir er að
þjarka svolít-
ið um verðið
Þorvaldur
Gylfason
ÞÓRÓLFUR G. Matthíasson, dós-
ent í hagfræði við Háskóla Íslands,
segist almennt vera hlynntur þeirri
leið að taka gjald
af þeim sem nota
sameiginlegar
auðlindir lands-
manna eins og
fiskinn í sjónum.
En um frumvarp
sjávarútvegsráð-
herra megi segja
að það skili of
litlu og hafi kom-
ið of seint fram.
Þórólfur telur
veiðigjaldið ekki skila þeim tekjum
í þjóðarbúið sem vonir hafi verið
bundnar við. Þær geri vart meira
en að vega upp á móti tekjuskatts-
lækkun á sjávarútveginn úr 30 nið-
ur í 18%. Almenningur sé því að
borga áfram með greininni í gegn-
um framlög til Hafrannsóknar-
stofnunar og Fiskistofu og vegna
sjómannaafsláttar. Þórólfur segist
frekar hafa viljað sjá fyrningarleið-
ina, þ.e. að útgerðirnar skiluðu inn
ákveðnum hluta veiðiheimilda
sinna á hverju ári og þær yrðu svo
leigðar út aftur á frjálsum mark-
aði. Sú leið sé sjálfri sér samkvæm-
ari, auðveldari í framkvæmd og
opnari fyrir nýliðun í greininni.
Hið jákvæða að „prinsippið“
er komið inn
„Hið jákvæða við þetta frumvarp
er að „prinsippið“ er komið inn og
ríkisstjórnir framtíðarinnar geta
þá tekið meira af greininni. Það
sem nú hefur verið gert er ekki
nóg til að standa straum af þeim
kostnaði sem ég hef áður nefnt.
Útgerðin finnur enn sem komið er
lítið fyrir þessari gjaldtöku og er
að fá meira til baka frá samfélag-
inu heldur en hún leggur inn til
þess,“ segir Þórólfur og bendir á
að frumvarpið reikni með tveggja
milljarða króna tekjum af auðlinda-
gjaldinu. Á móti sé kostnaður
Hafró um 940 milljónir og 400
milljónir fari til Fiskistofu. Þá
vanti um 1,2 milljarða vegna sjó-
mannaafsláttarins. Ekkert komi
heldur til baka til þjóðfélagsins
fyrir fjárfestingar í hafnarmann-
virkjum.
Því séu enn drjúg rök fyrir því
að gjaldið sé of lágt til að standa
straum af útlögðum kostnaði rík-
isins vegna greinarinnar. Þá standi
eftir að með gildandi útfærslu
veiðigjaldsins sé almenningur ekki
að fá neinar greiðslur fyrir nýtingu
útgerðarinnar á sameiginlegri auð-
lind þjóðarinnar.
Frumvarpið
skilar of litlu
Þórólfur G.
Matthíasson
Þórólfur G. Matthíasson
Sævar Gunnarsson
Þorvaldur Gylfason
 SIGURJÓN Árni Eyjólfsson
héraðsprestur varði rit sitt; Guð-
fræði Marteins Lúthers í ljósi
túlkunar hans á
Jóhannesarguð-
spjalli 1535–1540
16. mars sl. Var
þetta fjórða
doktorsvörnin
frá upphafi sem
fór fram við
guðfræðideild
Háskóla Íslands.
Andmælendur af
hálfu guð-
fræðideildar
voru dr. Hjalti
Hugason prófessor og dr. Sig-
urður Árni Þórðarson verkefn-
isstjóri. Forseti guðfræðideildar,
dr. Gunnlaugur A. Jónsson pró-
fessor, stýrði athöfninni. Þetta var
önnur doktorsvörn dr. Sigurjóns
en sú fyrri var við háskólann í
Kiel árið 1991.
Um efni ritsins segir m.a.: Enda
þótt guðfræði Marteins Lúthers
hafi haft mikil áhrif á íslenska
menningu og þjóð, er óhætt að
segja að hún hafi verið almenningi
nokkuð óljós. Í ritverkinu er leit-
ast við að veita innsýn í guðfræði
Lúthers og gera henni trúverðug
skil. Lúther hefur haft geysileg
áhrif á sjálfsskilning fólks sem til-
heyrir vestrænni menningu, eink-
um þeirra sem kenna trú sína við
hann og kallast evangelísk-
lútherskir.
Í þessu sambandi eru hug-
myndir hans um einstaklinginn og
stöðu hans í samfélaginu og gagn-
vart Guði fyrirferðarmestar, en
þær ollu stórbrotnum breytingum
á skilningi manna, m.a. á sam-
viskuhugtakinu, einstaklingnum
og frelsi hans. Að þessum þáttum
beinist kjarninn í guðfræði Lúth-
ers, þar sem er kenningin um
réttlætingu af trú, en um hana
snýst guðfræðihugsun hans. Í
rannsókninni er leitast við að
draga fram hvernig Lúther skil-
greinir sjálf mannsins í ljósi kenn-
ingarinnar um réttlætingu af trú.
Spurningarnar sem stuðst er við
og reynt er að svara eru einkum
þrjár:
1) Hvernig skilgreinir Lúther
reynslu einstaklingsins af heimi og
Guði? Um þetta efni fjallar fyrsti
hluti ritsins þar sem gerð er grein
fyrir umfjöllun Lúthers um stöðu
mannsins og einsemd í hringiðu
lífsins.
2) Hvernig grundvallar Lúther
frelsun mannsins í Kristi? Þessari
spurningu er reynt að svara í öðr-
um hluta ritsins, en í honum er
m.a. fjallað um þá nýju sýn á lífið
sem maðurinn öðlast í Kristi.
3) Hvernig skilgreinir Lúther
einstaklinginn í daglegri trúarbar-
áttu hans sem syndara annars
vegar og réttlátan hins vegar? Um
þetta efni fjallar þriðji hluti rits-
ins, en þar er lýst trúarbaráttu og
lífsgleði einstaklingsins í þver-
stæðukenndum heimi.
Í leit að svari við ofangreindum
spurningum er m.a. skoðuð hin lit-
skrúðuga mynd sem Lúther dró
upp af manninum andspænis
heiminum og frammi fyrir Guði.
Sögu Lúthersrannsókna eru því
gerð nokkur skil í verkinu svo og
helstu hugtökum í guðfræði Lúth-
ers. Bókin er nokkurs konar „leið-
arvísir“ um sali guðfræði Lúthers
þar sem hugmyndir hans eru út-
skýrðar og tengdar guðfræðium-
ræðu nútímans. Dr. Sigurjón Árni
Eyjólfsson héraðsprestur er fædd-
ur f. 1957. Hann lauk embættis-
prófi í guðfræði frá Háskóla Ís-
lands og doktorsprófi frá
Háskólanum í Kiel í Þýskalandi
árið 1991. Hann er héraðsprestur í
Reykjavíkurprófastdæmi eystra
og hefur verið stundakennari við
guðfræðideild Háskóla Íslands
undanfarin ár. Sigurjón er kvænt-
ur Martinu Brogmus og eiga þau
tvær dætur.
Doktor í
guðfræði