Morgunblaðið - 04.05.2002, Side 44

UMRÆÐAN
44 LAUGARDAGUR 4. MAÍ 2002 MORGUNBLAÐIÐ
Þ
rátt fyrir nokkra nekt-
arstaði þori ég að búa
í miðborg Reykjavík-
ur og vil ganga um
hana með börnunum
mínum, jafnvel á laugardags- eða
sunnudagsmorgnum. Veðráttan
hefur frekar fælt mig en nokkuð
annað frá því að ganga um mið-
borgina, en nú fer veður víst hlýn-
andi.
Kaffihúsin eru fín, bókasafnið
og listasafnið. Tjörnin hefur alltaf
aðdráttarafl
fyrir börn og
Hljóm-
skálagarð-
urinn er svo-
sem ágætur.
Það þarf að
lappa betur
upp á Kvosina og brúa bilið á milli
miðborgarinnar og hafnarinnar
annars vegar og Vatnsmýrarinnar
hins vegar. Þetta stendur allt til.
Flugvallarmálið er í vinnslu og
Vísindagarðar í Vatnsmýrinni
líka. Tónlistar- og ráðstefnuhús
við höfnina mun rísa og auðvitað
þarf að hugsa fyrir tengingu við
miðborgina, það er sjálfsagt.
Þetta kemur allt saman.
En þetta tvennt áðurnefnt,
veðráttan og nektarstaðirnir, er
þó það sem setur hvað neikvæð-
astan blæ á miðborgina. Hið fyrr-
nefnda er léttvægt, við veðrátt-
unni er ekkert hægt að gera
annað en sætta sig við hana. Og
betri tenging miðborgarinnar við
norður og suður vegur heldur ekki
þungt á móti nektarstöðum og
kynlífsiðnaði í miðborginni. Nekt-
arstaðirnir eru alvarlegt mál og
þeir hafa víðtækar afleiðingar,
ekki bara fyrir miðborg Reykja-
víkur heldur alla borgina og allt
samfélagið á Íslandi.
Guðrún Agnarsdóttir, yfirmað-
ur neyðarmóttöku fyrir fórn-
arlömb nauðgunar, flutti á ráð-
stefnu í síðustu viku athyglisvert
erindi þar sem hún fjallaði m.a.
um tengsl kynlífsiðnaðar, eitur-
lyfja og vændis og skipulagðan
flutning kvenna til Vestur-Evrópu
til kynlífsþrælkunar. Þessi kyn-
lífsiðnaður er í nánum tengslum
við fíkniefnaiðnaðinn. Það er full-
víst að nektarstöðum fylgir vændi
og þar með eiturlyf og mikil eymd.
Nokkrir nektarstaðir eru í mið-
borg Reykjavíkur og setja mjög
neikvæðan svip á umhverfið svo
vægt sé til orða tekið. Slíkir staðir
eru ekki æskilegir í miðborg sem á
að vera prýði borgarinnar. Í raun
eru þeir hvergi æskilegir. Það er
ekkert betra að færa þá upp á
Grensás eða Höfða, vandamálin
sem þeim fylgja eru hin sömu:
vændi, eiturlyf og eymd, auk þess
sem að þeim er óprýði.
Í erindi Guðrúnar kom fram að
um 500 þúsund konur eru fluttar
til Vestur-Evrópu árlega. Þetta
mansal fer ákaflega leynt og
skemmst frá því að segja að stór
hluti þessara kvenna er kynlífs-
þrælar. „Það er gríðarlega óþægi-
legt að vita af því að evrópskir
karlmenn standa fyrir hópi neyt-
enda sem er þjónað með stór-
felldum brotum á mannréttind-
um,“ sagði Guðrún m.a., en
viðskiptavinurinn og eftirspurn
hans er hornsteinn kynlífsþrælk-
unarinnar sem viðgengst í heim-
inum.
Heilbrigðiskerfið finnur mun
eftir að nektardansstaðir spruttu
upp í Reykjavík. Fleiri nekt-
ardansmeyjar leita eftir fóstur-
eyðingum þar sem þær hafa ekki
eðlilegan aðgang að heilsugæslu
eða getnaðarvörnum. „Meðhöndl-
unin á þessum stúlkum er eins og
á varningi og vanhelgar virðingu
allra kvenna,“ segir Guðrún. Kyn-
ferðislegt ofbeldi hefur aukist en
fram kom hjá Guðrúnu að kynlífs-
hegðun íslenskra karlmanna verð-
ur stöðugt ofbeldisfyllri og meira
niðurlægjandi ef marka má vitn-
isburð þeirra fórnarlamba sem
leita til Neyðarmóttökunnar
vegna nauðgana.
Þetta eru afleiðingar nekt-
arstaða og kynlífsiðnaðar. Til að
stemma stigu við svona ástandi
þarf að útrýma nektarstöðum og
kynlífsiðnaði á Íslandi. Nú hefur
borgarstjóri Reykjavíkur lagt fyr-
ir borgarstjórn að breyta lög-
reglusamþykkt Reykjavíkur í þá
veru að einkadans sem fram fer á
nektarstöðum verði bannaður.
Það hefur fengist staðfest að
dómsmálaráðuneytið sér því ekk-
ert til fyrirstöðu að samþykkja
umrædda breytingu og tillögunni
hefur verið vísað til síðari umræðu
í borgarstjórn. Þessi breyting
verður fyrsta skrefið að því að
binda enda á alla þessa eymd. Það
er nefnilega svo að nektardans-
meyjar sem starfað hafa hér á
landi hafa sumar hverjar staðhæft
að þær séu neyddar til að selja sig
í svokölluðum einkadansi. Þarna
er því bein tenging á milli.
Bann við einkadansi er skref í
rétta átt en á ekki að stíga skrefið
til fulls og banna þessa starfsemi
alfarið og loka þeim stöðum sem
eru starfandi? Jú. Þeir eru enn til
sem halda því fram að ekkert sam-
band sé á milli súlustaða og vænd-
is. Þessir fáu tala á þann hátt að
það séu sjálfsögð mannréttindi að
eiga og reka súlustað, sjálfsögð
mannréttindi að „vilja“ framfleyta
sér á þann hátt að dansa nakin
fyrir einn eða fleiri karlmenn og
það megi ekki hefta atvinnufrelsið
eða eitthvað álíka. Starfsemin sé
lögleg, hópur fólks hafi atvinnu af
henni, með banni sé gengið á at-
vinnuréttindi. En til þess að banna
atvinnustarfsemi verði almanna-
hagsmunir að vera í húfi. Þeir eru
í húfi. Þegar fjöldi kvenna leiðist
út í vændi, kynlífshegðun ís-
lenskra karlmanna verður ofbeld-
isfyllri, fíkniefnaneysla eykst. Það
er ekki vilji einnar eða neinnar að
selja sig. Það er einhver annar
sem gerir út á líkama hennar. Vilj-
inn er allur viðskiptavinarins
megin, þetta er lögmálið um fram-
boð og eftirspurn vöru þar sem
varan er manneskjan.
Nekt og
næðingur
Þeir eru enn til sem halda því fram að
ekkert samband sé á milli súlustaða og
vændis. Þessir fáu tala á þann hátt að
það séu sjálfsögð mannréttindi að eiga
og reka súlustað, sjálfsögð mannréttindi
að „vilja“ framfleyta sér á þann hátt að
dansa nakin fyrir einn eða fleiri karl-
menn og það megi ekki hefta atvinnu-
frelsið eða eitthvað álíka.
VIÐHORF
Eftir Steingerði
Ólafsdóttur
steingerdur-
@mbl.is
TALSMENN R-
listans telja sérstakt
afrek við stjórn
Reykjavíkurborgar,
að tekist hafi að átt-
falda hreinar skuldir
borgarinnar. Hafa
þeir meira að segja
orðað þetta svo, að hér
sé ekki um skulda-
bagga að ræða heldur
„nestispakka“ æsku-
fólks á vit framtíðar.
Þessi afstaða til op-
inberrar fjármála-
stjórnar stangast á við
öll almenn viðhorf,
einkum í góðæri, því
að þá búa stjórnvöld almennt í hag-
inn fyrir mögru árin, grynnka á
skuldum og treysta innviði öflugra
fyrirtækja. Hið gagnstæða hefur
gerst í Reykjavík. Eigið fé Orku-
veitunnar hefur minnkað úr 44
milljörðum króna í 34 milljarða, og
hún var á síðasta ári rekin með
rúmlega 500 milljóna króna tapi.
Mikil einföldun og blekking felst
í fögnuði R-listans vegna eigna-
aukningar í krafti hinnar einstæðu
skuldsetningar. Vegna þess hve
fögnuðurinn er á veikum grunni
sveiflast tölur á milli
milljarða og jafnvel
tugmilljarða í þeim út-
reikningum öllum.
Með þessu sýndartali
losar R-listinn engan
undan því að greiða
skuldirnar – hann
sýnir Reykvíkingum
hins vegar, að blygð-
unarlaust verður
haldið áfram að
hækka skuldir á þeim
um sífellt fleiri millj-
ónir króna á dag, fái
R-listinn endurnýjað
umboð.
Áætlanagerð og
fjármálastjórn R-listans er í mol-
um, skuldirnar í nestið hækka óð-
fluga: Í fjárhagsáætlun Reykjavík-
ur fyrir árið 2001 var gert ráð fyrir,
að í lok ársins yrðu hreinar skuldir
borgarinnar um rúmir 23 milljarð-
ar króna. Þegar upp er staðið eru
þær tæpir 34 milljarðar og jukust á
einu ári, 2001, um 9,5 milljarða um-
fram áætlun, eða 26 milljónir króna
á dag á árinu. Hér skeikar um 40%!
R-listaframbjóðendur sveiflast
einnig á milli milljarða og millj-
arðatuga, þegar þeir leggja mat á
kosningastefnuskrá okkar sjálf-
stæðismanna. Þá líta þeir ekki á út-
gjaldaáætlanir Reykjavíkurborgar,
eins og í fjárhagslegu mati á eigin
stefnu, heldur láta eins og alls stað-
ar þurfi að byrja frá grunni. Þetta
gera þeir til að búa til sem hæstar
tölur en ekki í því skyni að hafa
það, sem sannara reynist.
Að hreykja sér af skuldasöfnun í
góðæri og 10 milljarða króna rýrn-
un á eigin fé öflugasta borgarfyr-
irtækisins eru skrýtnar áherslur í
kosningabaráttu – í raun óvæntari
en að bera andstæðing sinn röng-
um sökum með tilbúnum tölum.
Skuldir í nesti
Björn Bjarnason
Reykjavík
Áætlanagerð og fjár-
málastjórn R-listans er í
molum, segir Björn
Bjarnason, skuldirnar í
nestið hækka óðfluga.
Höfundur skipar 1. sæti á borgar-
stjórnarlista Sjálfstæðisflokksins.
NÝLEGA skilaði
starfshópur um endur-
mat á deiliskipulagi við
Laugaveg og Banka-
stræti tillögum sínum
til borgarstjóra. Tillög-
urnar hafa verið
kynntar í borgarráði
sem ákvað að fela
skipulags- og bygging-
arnefnd frekari út-
færslu þeirra. Hópur-
inn var skipaður í
febrúar sl. til að end-
urmeta deiliskipulags-
tillögur við Laugaveg,
m.a. með tilliti til þess
hvernig þær nýtast
Laugaveginum sem
aðalverslunargötu borgarinnar og
með hliðsjón af Þróunaráætlun mið-
borgarinnar og húsverndarstefnu
borgarinnar.
Möguleg uppbygging
Það er mat hópsins að unnt sé að
skapa verulegt svigrúm til nýrrar
uppbyggingar við Laugaveg án þess
að fórna byggingarsögulegum sér-
kennum götunnar og þeim lykil-
byggingum fyrri tíðar sem mest
gildi hafa fyrir ásýnd hennar. Með
breyttum áherslum má sýna í deili-
skipulagi tækifæri til 75.000–85.000
m² nýbygginga, en var áður um það
bil 60.000 m². Sett er fram heildstæð
sýn á ásýnd og yfirbragð Laugaveg-
ar sem verslunargötu, þar sem sjón-
armið uppbyggingar og varðveislu
haldast í hendur. Lagt er til að hús-
verndarsjóður og/eða
skipulagssjóður taki í
ríkari mæli þátt í end-
urbótum og viðhaldi
verndaðra húsa. Þá er
lögð áhersla á að for-
gangsverkefni í bíla-
stæðamálum verði
bygging bílastæðahúss
við Laugaveg fremur
en í Kvosinni.
Verndaðar bygg-
ingar
Ljóst er að það er
vandasamt verk og ef
til vill ekki til vinsælda
fallið að vinna tillögur
um breytt skipulag við Laugaveg
þannig að öllum megi vel líka.
Ástæðan er sú að flestir hafa
ákveðnar skoðanir á Laugaveginum,
þessari lykilgötu í hjarta miðborgar
Reykjavíkur sem við eigum jú öll.
Sumir er ákveðið þeirrar skoðunar
að varðveita eigi öll gömul hús við
Laugaveginn en aðrir vilja að þeim
verði meira og minna rutt burt og
rýmt fyrir nýjum byggingum. Með-
alvegurinn í þessu efni kann því að
vera vandrataður. Í þeim tillögum
sem nú hafa verið kynntar er lögð
áhersla á að vernda þær byggingar
sem mest gildi hafa fyrir menning-
ar- og byggingalistasögu borgarinn-
ar og jafnframt að vernda yfirbragð
byggðar þar sem það á við í sam-
ræmi við húsverndarstefnu borgar-
innar. Dæmi um byggingar sem eru
sannkallaðir gullmolar við Banka-
stræti og Laugaveg eru Bankastræi
3, Þingholtsstræti 1, Laugavegur 2,
Laugavegur 12 og Laugavegur 64
svo nokkur dæmi séu nefnd, auk
Laugavegar 1, sem er eina húsið á
svæðinu sem er friðað skv. þjóð-
minjalögum. Einnig er mörkuð sú
stefna að breytingar og nýbygging-
ar á reitum þar sem verndun
byggðamynsturs gildir taki mið af
yfirbragði byggðarinnar, mæli-
kvarða og hlutföllum einstakra
húsa. Þetta þýðir t.d. að það er ekki
áhugi á því að fá nýbyggingar úr
gleri og stáli inn á Laugaveginn
heldur verða menn að virða þá
byggð sem fyrir er og taka mið af
henni.
Hinn gullni
meðalvegur
Það eru mikil verðmæti fyrir
Reykvíkinga að eiga götu eins og
Laugaveg. Verslunarmiðstöðvar eru
hvarvetna eins, en miðbæir eru
ólíkir og hafa hver sinn sjarma og
sína sögu. Laugavegurinn gegnir
veigamiklu hlutverki í sögu
Reykjavíkur, þótt hann sé ekki einn
um það hlutverk. Ekki síst liggur
sérstaða Laugavegarins í þróun
hans sem mikilvægrar verslunar-
götu á 20. öld. Aðrar götur, eins og
Þingholtsstræti, Miðstræti og Vest-
urgata, státa af mun heilsteyptari
og merkari götumyndum frá seinni
hluta 19. og byrjun 20. aldar og al-
veg sérstaklega ber að leggja
áherslu á að varðveita þann bygg-
ingarsögulega arf sem þessar götur
geyma.
Í nýju tillögunum er minna lagt
upp úr því að varðveita leifar af
eldri, stakstæðum og lágreistum
húsum við Laugaveg á núverandi
lóðum en áður hefur verið gert. Í
sumum tilvikum er lagt til að hús
verði flutt á lóðir þar sem þau njóta
sín betur. Að mínu mati kemur það
ekki niður á byggingararfi borgar-
innar á nokkurn hátt. Þvert á móti
má færa fyrir því sterk rök að það sé
skynsamlegt að vanda vel valið á
þeim húsum, reitum og götumynd-
um sem njóta verndar en um leið
leyfa uppbyggingu annars staðar
sem þannig myndi styrkja svæðið í
sessi og auka gildi hinna vernduðu
húsa, reita eða götumynda og gera
þeim hærra undir höfði. Sérstaklega
er það mikils virði að ólík sjónarmið
verndunar annars vegar og upp-
byggingar hins vegar hafi náð sam-
an í fyrirliggjandi tillögum. Slík nið-
urstaða kann að valda tortryggni í
báðum hópum en um leið er þá
sennilegt að starfshópurinn sem til-
lögurnar vann hafi ratað hinn gullna
meðalveg.
Verndun og uppbygging
við Laugaveg
Árni Þór
Sigurðsson
Reykjavík
Það eru mikil verðmæti
fyrir Reykvíkinga, segir
Árni Þór Sigurðsson, að
eiga götu eins og
Laugaveg.
Höfundur skipar 1. sæti Reykja-
víkurlistans.