Morgunblaðið - 04.05.2002, Side 47

MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 4. MAÍ 2002 47
MÖRGUM verður tíð-rætt um svokallaðumspil um þessarmundir. Skýringin er
eðlilega sú að Íslendingaliðin Stoke
og Brentford leika nú til úrslita um
laust sæti í fyrstu deildinni í ensku
knattspyrnunni. Og það er merg-
urinn málsins, þau leika til úrslita.
Orðið umspil er eiginlega óskilj-
anlegt í þessu samhengi og reynd-
ar hvaða samhengi sem er. Vissu-
lega spila liðin um laust sæti, en að
setja saman orðið umspil úr því
gengur ekki upp. Nú stendur úr-
slitakeppni handknattleiksmanna
sem hæst en ekki umspil þeirra.
Hvort orðið umspil á sér einhverja
skírskotun í ensku er erfitt að sjá
en svo gæti verið þar sem um
ensku knattspyrnuna er að ræða.
– – –
Ensk áhrif eru vissulega í ís-
lensku, en þó miklu minni en í
dönsku og norsku svo dæmi séu
tekin. Eitt algengt dæmi um þessi
áhrif er þegar sagt er að einhver
komi frá Akureyri, þegar átt er við
að hann sé þaðan. Þarna eru áhrif-
in augljós. Á ensku væri þetta he
comes from Akureyri. Segjum við
að hann komi frá Akureyri, þýðir
það einfaldlega að hann sé að koma
þaðan, segir ekkert um það hvort
hann sé þaðan eða ekki. Rétt er að
segja hann er frá Akureyri.
Málfar í viðskiptum er oft litað af
enskunni og kannski ekki óeðlilegt.
Kennsla í viðskiptafræðum byggist
að miklu leyti á kennslubókum á
ensku og kenningar hagfræði og
viðskipta eru í mörgum tilfellum
runnar upp á svæðum þar sem
enska er töluð. Þaðan berast þær
hingað. Það er ekkert hlaupið að
því að þýða hugtök og málfar ensk-
unnar í þessum málaflokki yfir á
okkar ágætu tungu. Þegar rætt er
um gengi gjaldmiðla er gjarnan
talað um að þeir séu veikir eða
sterkir og jafnvel er talað um veik-
ingu dollars. Allir skilja hvað átt er
við. Gengi dollarsins er veikt, svo
langt sem það nær. En þegar talað
er um veikingu gjaldmiðils er
kannski svolítið langt seilst. Lík-
lega er átt við lækkun gengisins, en
það þarf kannski ekki endilega að
vera. Orðið veiking þvælist hins
vegar verulega fyrir þeim er þetta
ritar og telur hann það alls ekki
eiga heima í íslenskunni.
Fyrir nokkru var fjallað í ein-
hverjum fjölmiðli um fjármál til-
tekins sveitarfélags og sagt að um
væri að ræða nær alla peningalega
eign þess. Einhvern veginn skýtur
hér skökku við. Er ekki einfaldara
að segja nær allt fé, handbært fé
eða reiðufé sveitarfélagsins? Pen-
ingaleg eign virðist í það minnsta
orka tvímælis. Myndum við segja
fasteignaleg eign? Varla.
Oft standa menn frammi fyrir
fleiri en einum kosti og kannski
engum góðum.
Og menn geta
kosið að fara til-
tekna leið eða
valið hana. En
að tala um val-
kosti gengur of
langt. Annaðhvort eiga menn völ á
einhverju eða kost þess en ekki
hvort tveggja í sama orðinu.
– – –
Vinnan er böl hinna drekkandi
stétta. Já, mismæli er algengara en
margan grunar. Margar skýringar
hafa komið fram á mismælum.
Þegar á áttundu öld fjallaði arab-
ískur málfræðingur, Al-Ki-sa-i, um
mismæli, en hann taldi að í mis-
mæli mætti finna vísbendingar um
það hvernig tungumál breytast.
Síðan þá hafa fjölmargir fræði-
menn velt þessu fyrir sér og sál-
fræðingurinn Sigmund Freud taldi
að mismæli stafaði af duldum
hugsunum, sem kæmu fram við
mismælið. Ekki verður reynt í
þessum þætti að skýra hvernig
mismæli verður til, en rétt er þó að
skoða þetta fyrirbæri nánar. Prest-
ur nokkur og fræðimaður í Oxford,
William A. Spooner, varð svo fræg-
ur af mismælum sínum að sérstök
tegund þeirra er nefnd eftir honum
og í fræðiritum er það nefnt Spoon-
erism. Spooner var uppi á síðari
hluta 19. aldar. Hann var albínói,
smár vexti, bleikur á litarhátt,
sjóndapur og höfuðið hlutfallslega
mun stærra en búkurinn. Hann var
umtalaður sem vænn maður og
gestrisinn og vissulega var hann
mikill fræðimaður, þrátt fyrir mis-
mælin. Setningin hér að ofan um
böl hinna drekkandi stétta er höfð
eftir honum í lauslegri þýðingu, en
hann ætlaði að sjálfsögðu að segja:
Drykkjan er böl hinna vinnandi
stétta. Til eru söfn yfir mismæli
hans, en sjálfur sagðist hann í
blaðaviðtali aðeins muna eftir einu
slíku. Það getur verið ansi snúið að
snara slíkum mismælum og því
flýtur hér með eitt á ensku, sem
talið er tilheyra Spooner: Iceland́s
Greasy Mountains í stað Green-
land’s Icy Mountains.
Til eru ýmis dæmi um mismæli
af þessu tagi úr íslensku og til
dæmis sagt að Steindór Stein-
dórsson, náttúrufræðingur og
skólameistari á Akureyri, hafi tal-
að um ol og kolíu og Samúel Örn
Erlingsson hrósaði Flösu Voladótt-
ur í hástert. Hægt er að leika sér
með mismælið á ýmsan hátt. Þann-
ig má nefna tvo þekkta Akureyr-
inga sem gárungarnir nefndu Auga
í bensín og Rebba Steikjalín.
(Benna í Augsýn og Stefán, eða
Stebba Reykjalín). Svo er það
spurningin af hverju margir segj-
ast ætla út í apótek, þegar þeir eru
á leiðinni í bakarí og öfugt.
– – –
Prófraunir – Um þessar mundir
gengur þorri skólafólks undir próf.
Til er saga af nemanda í mennta-
skóla sem kom upp í munnlegu
prófi um skáldið Grím Thomsen.
Til að gera langa sögu stutta stóð
nemandinn algjörlega á gati, gat
engu svarað. Bugaður á sál og lík-
ama stóð hann upp frá borðinu, en
þá var eins og hann ljómaði allur
upp. Hann mundi eitthvað: „Hann
þýddi ævintýri úr þýsku og heita
þau síðan Grímsævintýri.“
Málfar í
viðskiptum er
oft litað af
enskunni
hjgi@mbl.is
ÍSLENSKT MÁL
Eftir Hjört Gíslason
UMRÆÐAN
UNDIRRITAÐUR
er yfirlæknir í Sjónlagi
hf., sem býður upp á
leysiaugnlækningar
með fullkomnustu
tækjum sem völ er á
auk almennra augn-
lækninga. Að loknu
sérnámi mínu í augn-
lækningum auk eins
árs viðbótarsérnáms í
sjónlagslækningum
með leysi við augnleys-
istöð einnar af tíu virt-
ustu augndeilda
Bandaríkjanna, var
mér efst í huga að setja
upp fullkomna þjón-
ustu á þessu sviði.
Engu var til sparað. Starfsemi Sjón-
lags hefur vaxið jafnt og þétt síðan
og höfum við m.a. haldið fjölda
fræðslufunda um leysiaðgerðir fyrir
almenning og lækna.
Á vefsíðu samkeppnisaðila okkar
á þessu sviði hefur komið fram mis-
skilningur sem okkur er ljúft og
skylt að leiðrétta. Um er að ræða
fullyrðingar byggðar á röngum for-
sendum um augnleysitæki það sem
við notum í Sjónlagi, NIDEK
EC-5000. Leysitæki okkar sem og
samkeppnisaðilans hafa bæði fengið
leyfi frá FDA (Food and Drug Ad-
ministration) í Bandaríkjunum til
meðhöndlunar á sjónlagsgöllum
með LASIK-aðgerð, þar sem útbú-
inn er flipi fyrir leysimeðhöndlun og
síðan er flipinn lagður aftur yfir.
Þegar fyrirtækin tvö
sóttu um FDA-sam-
þykki fyrir aðgerð af-
réð fyrirtækið sem
framleiðir leysitæki
samkeppnisaðilans að
sækja aðeins um leyfi
fyrir meðhöndlun á
nærsýni frá –1 til –7
díoptría. NIDEK á
hinn bóginn sótti um
og fékk víðtækara leyfi
fyrir lagfæringu sjón-
lagsgalla frá –1 og allt
upp í –14 díoptríur.
Niðurstöður rann-
sókna sem lagðar voru
til grundvallar þessu
sýndu að NIDEK
leysitækið náði mjög góðum ár-
angri, jafnvel hjá þeim sem voru
með mjög mikinn sjónlagsgalla þó
að vitanlega sé erfiðara að gera
slíka einstaklinga gleraugnalausa í
fyrstu atrennu en hjá þeim sem eru
með minni sjónlagsgalla. Það gefur
því ekki rétta mynd að bera saman
niðurstöður úr rannsóknum á þess-
um tveimur tækjum. Það segir þó
sína sögu að rannsóknaniðurstöður
leiddu til þess að NIDEK tækið
fékk FDA leyfi til að meðhöndla
nærsýni upp á –1 til –14 díoptríur en
leysitæki samkeppnisaðilans leyfi til
að meðhöndla nærsýni upp á –1 til
–7.
Okkur í Sjónlagi er það mikil
ánægja að geta stutt rök okkar enn
frekar með árangri okkar eigin
sjúklinga, sem hefur farið fram úr
björtustu vonum. Heil 90,1% augna
hafa fengið 6/6 eða betri sjón (þ.e.
eðlileg sjón) án gleraugna eftir að-
eins eina leysimeðferð. Heil 97,1%
augna hafa fengið 6/12 sjón eða
betri án gleraugna, sem er sjón er
nægir til aksturs bifreiðar.
Sjá mynd
Staðreyndin er sú, að þó að erfitt
sé að bera leysitækin saman er
leysitæki Sjónlags og samkeppnis-
aðilans bæði á meðal þeirra fáu
tækja sem þykja skara fram úr. NI-
DEK EC-5000 er notað af mörgum
af þekktustu sérfræðingum í heimi á
þessu sviði, þar á meðal dr. Howard
Gimbel í Kanada, dr. Douglas Koch í
Bandaríkjunum og dr. Paolo
Vinciguerra á Ítalíu.
Til viðbótar við góðan tækjakost
eru nám og reynsla á þessu sviði
ekki síður mikilvægir þættir og er
æskilegt að skurðlæknir sem fram-
kvæmir þessar aðgerðir hafi að baki
formlegt sérnám erlendis í leysi-
augnaðgerðum. Þar lærir augn-
læknirinn að þekkja og meðhöndla
helstu fylgikvilla aðgerðarinnar sem
er afar mikilvægt, þar eð langflesta
fylgikvilla er hægt að meðhöndla án
þess að einstaklingurinn bíði nokk-
urn skaða af ef brugðist er við nógu
snemma.
Til viðbótar námi og reynslu á
þessu sviði eru eftirtalin atriði afar
mikilvæg:
– Æskilegt er að sami augnlækn-
irinn og framkvæmir aðgerðina
skoði augun fyrir aðgerð og svari
spurningum. Þetta er sjálfsögð
regla hjá Sjónlagi.
– Sjúklingur þarf að fá greinar-
góðar upplýsingar eftir aðgerð. Þar
er einna mikilvægast að nota sér-
stök hlífðargleraugu fyrstu næturn-
ar eftir aðgerð, því annars getur við-
komandi nuddað augun í svefni og
hruflað eða aflagað flipann. Í Sjón-
lagi útvegum við öllum sérhönnuð
gleraugu eftir aðgerð til slíkra nota.
– Fylgjast þarf með sjúklingi í
a.m.k. 3 mánuði eftir aðgerð. Það er
meginregla að framkvæma ekki við-
bótaraðgerð fyrr en 3 mánuðum eft-
ir aðgerð. Í um 10% tilvika þarf að
beita viðbótarmeðferð (án viðbótar-
gjalds) til að ná tilætluðum árangri
og því er nauðsynlegt að skoða við-
komandi eftir 3 mánuði til að kom-
ast að því hvort slíkt þurfi eða ekki.
Við í Sjónlagi skoðum sjúklinga okk-
ar reglulega í 6 mánuði eftir aðgerð.
– Útbúa þarf fræðsluefni þar sem
rætt er um aðgerðina á hlutlausan
hátt. Til að tryggja þetta útbjuggum
við í Sjónlagi vefsíðu okkar,
www.sjonlag.is áður en við hófum
störf í nóvember á síðasta ári. Einn-
ig höldum við mánaðarlega fræðslu-
fundi þar sem við ræðum sjónlags-
aðgerðir með leysi.
Við í Sjónlagi höfum verið himin-
lifandi yfir viðtökum Íslendinga á
þessum nýja valkosti við gleraugu
og snertilinsur. Við hvetjum fólk
sem vill kanna þennan valkost nánar
að fræðast vel um þá þjónustu sem
býðst áður en haldið er af stað.
Góður árangur af leysi-
augnaðgerðum
Jóhannes Kári
Kristinsson
Augnlækningar
Við í Sjónlagi, segir
Jóhannes Kári
Kristinsson, höfum
verið himinlifandi yfir
viðtökum Íslendinga á
þessum nýja valkosti
við gleraugu og
snertilinsur.
Höfundur er dr. med., augnlæknir
við Landspítala – háskólasjúkrahús
og í Sjónlagi hf., Spönginni 39.
Sjón án gleraugna eftir augnleysiaðgerð í Sjónlagi.
ÞEGAR Vestfirði
ber á góma dettur fólki
oft í hug þverhnípt
björg, þröngir dalir og
opið haf. Áhugafólk um
ferðalög sér í hilling-
um kajakróður um
lognslétta Jökulfirði,
hestaferð um kyrrlát-
an Unaðsdal eða
gönguferð um brúnir
500 metra hárra tinda
Hornbjargs.
Vestfirðir geta sann-
anlega státað af til-
komumikilli náttúru og
stórbrotnu landslagi.
En það sem gerir þetta
landsvæði að raunverulegri perlu er
samspil nátturu, mannlífs og menn-
ingar. Þar liggja þau verðmæti sem
munu hér eftir sem hingað til skila
Íslendingum öllum mikilvægum
efnahagslegum og menningarlegum
arði.
Í aldanna rás hefur mannlíf
blómstrað í byggðum Vestfjarða í
takt við öflugt atvinnulíf. Vestfirð-
ingar hafa alltaf verið í góðum
tengslum við heiminn utan sinna
heimabyggða og boðið gesti vel-
komna, hvort heldur sem þeir eru
ferðamenn eða verðandi íbúar.
Hvergi á Íslandi eru samfélög eins
alþjóðleg, þar sem jafnvel tíundi
hver íbúi er af erlendum uppruna. Í
Ísafjarðarbæ býr fólk frá fimmtíu
mismunandi þjóðlönd-
um.
Þessi fjölskrúðuga
mannlífsflóra hefur
ekki aðeins stuðlað að
fjölbreyttu menning-
arlífi heldur einnig
hjálpað til við að við-
halda óvenju fjöl-
breyttu atvinnulífi. Á
Vestfjörðum eru fjöl-
mörg fyrirtæki í rót-
grónum atvinnugrein-
um sem mörg hver
hafa verið kjölfesta í
atvinnulífi sinna
byggðarlaga í áratugi.
Þar eru mörg af fram-
sæknustu sjávarút-
vegsfyrirtækjum landsins. En á
Vestfjörðum er líka óvenju fjöl-
breytt flóra hátæknifyrirtækja,
bæði í ýmsum greinum sem tengjast
sjávarútvegi og í nýjum greinum
tengdum upplýsingatækni.
Þessi náttúra og samfélögin sem
henni tilheyra eru ekki einkaeign
Vestfirðinga. Ekki frekar en höfuð-
borgin Reykvíkinga. Allir lands-
menn hafa staðið fyrir myndarlegri
uppbyggingu ýmiss konar sam-
göngumannvirkja og annarrar að-
stöðu fyrir heimamenn og ferðafólk.
Við eigum eftir að halda áfram þess-
ari uppbyggingu og Íslendingar all-
ir eiga tilkall til þess að njóta af-
rakstursins. Vestfirðingar bjóða því
alla velkomna til að taka þátt í lífi
sínu, sem gestir, viðskiptaaðilar og
vinir.
Öskjuhlíðin í Reykjavík er ein
helsta perla höfuðborgarsvæðisins.
Hitaveitutankarnir þar hafa lengi
verið tákn fyrir borgina. Það er vel
við hæfi að Vestfirðingar velji Perl-
una sem áfangastað sinn í bæjarferð
helgina 3.–5. maí næstkomandi.
Þeir kynna þar sjálfa sig og sitt
landsvæði og undirstrika á sama
tíma tengsl sín við borgina og tengsl
borgarinnar við landið.
Vestfirðingar
í borginni
Sigurður
Jónsson
Sýning
Vestfirðingar kynna
sjálfa sig og sitt land-
svæði í Perlunni helgina
3.–5. maí, segir Sig-
urður Jónsson, og bjóða
velkomna gesti, við-
skiptaaðila og vini.
Höfundur er tæknifræðingur.