Morgunblaðið - 04.05.2002, Side 52

52 LAUGARDAGUR 4. MAÍ 2002 MORGUNBLAÐIÐ
ÁGÆTI lesandi, áður en ég
byrja á blómi vikunnar langar
mig að biðjast afsökunar á
myndinni sem
fylgdi síðustu grein
um voríris. Eins og
hún birtist í blaðinu
varð hún að hrein-
um óskapnaði, en
stundum er sagt að
erfitt sé að elda
góðan mat úr lélegu
hráefni, svo ég á
hér alla sök.
Eins og í síðasta
þætti langar mig til
að vekja athygli á
sjaldgæfri, vor-
blómstrandi lauk-
jurt, snæklukkunni,
sem er einn af
þessum smávöxnu
sumarboðum, sem
eru hvað fyrst á
ferðinni.
Snæklukkan ber latneska
heitið Leucojum vernum, sem er
komið úr grísku eins og svo
mörg blómanöfn, leucos þýðir
hvítur en ion táknar fjóla, vern-
um vísar aftur á móti til vorsins,
sem sagt hvít fjóla, sem
blómstrar að vorlagi, ekki er nú
nafnið amalegt.
Snæklukkan tilheyrir lítilli
ættkvísl, það munu víst aðeins
vera 12 tegundir hennar í rækt-
un almennt, en einungis tvær
þeirra, sem ég veit til að séu
ræktaðar hér á landi. Nafnið
snæklukka er mjög lýsandi,
blómin eru hvít og klukkulaga.
Þar sem snæklukkan er svo
sjaldgæf er kannske auðveldast
að lýsa henni með samanburði
við annað klukkulaga vorblóm,
sem margir þekkja, en þar á ég
við vetrargosann. Vetrargosinn
er með snjóhvítar drúpandi
klukkur með sex blómblöðum,
sem eru sérkennileg að því leyti
að þau eru mislöng, ytri blóm-
blöðin eru lengri en innri blöðin.
Snæklukkan er líka með sex
snjóhvít blómblöð, en þau eru öll
jafnlöng og hvert blað er heldur
breiðara en hjá vetrargosanum.
Höfuðeinkennið er þó að blóm-
blöðin hjá snæklukku enda í
oddi og á hverjum oddi er þó-
nokkuð stór, grænn blettur, sem
sker sig vel frá annars hvítu
blaðinu. Til að vera dálítið ná-
kvæm, þá eru blómblöð vetr-
argosans líka með grænum
blettum, en það eru aðeins litlu,
innri blöðin, sem hafa þennan
græna blett, sem er eins og
hjartalaga, enda er dálítið vik
upp í blaðið. Bæði vetrargosinn
og snæklukkan eru með lútandi
blóm, en ef maður lyftir þeim
upp til að kíkja inn í blómið, sést
að stuttu, innri
blómblöðin hjá
vetrargosanum eru
sterklega græn-
menguð á lit, en
snæklukkublómið
er hvítt að innan.
Laufblöð þessara
hvítu klukkna eru
lík, en þó auðþekkt
í sundur. Vetrar-
gosinn er með blá-
græn heilrennd
laufblöð, frekar
grönn, en snæ-
klukkan er með
breiðari, nánast
bátlaga blöð, gul-
græn að lit. Bæði
vetrargosi og snæ-
klukka lifa í mörg
ár, aðeins ef við sýnum dálitla
þolinmæði og bíðum róleg þang-
að til blöðin visna nokkru eftir
blómgun. Laukurinn þarf tíma
til að safna forða í nýtt blóm að
ári. Af snæklukkuni eru til fleiri
en eitt afbrigði og þannig vill til,
að ég á einmitt afbrigðið, en
ekki aðalsortina. Þetta afbrigði,
sem er svo harðgert hjá mér,
ber aukaheitið Ćarpathicuḿ,
sem vísar sjálfsagt til uppruna-
staðarins, Karpatafjalla. Sá
munur er á því og aðaltegund-
inni, að blettirnir á blómblöð-
unum eru gulir, en ekki grænir.
Snæklukkan litla, sem er aðeins
10-20 cm á hæð, er Evrópubúi
að uppruna, hún vex villt í vest-
ur- og miðhluta Evrópu. Snæ-
klukkan blómstrar í mínum
garði í marslok eða aprílbyrjun
og blómin standa í a.m.k. 3 vik-
ur.
Klausturliljan, Leucojum aest-
ivum, er stóra systir snæklukk-
unnar og blómstrar töluvert
seinna, eða um mánaðamótin
maí-júní. Klausturliljan er um 40
cm á hæð og venjulega með
nokkur blóm á stöngulendanum,
jafnvel sex til átta, þar sem snæ-
klukkan ber eitt til tvö blóm.
Klausturliljan er líka með þenn-
an sérkennilega græna blett við
blómblaðsbroddinn. Hún er upp-
runnin í Austur- og Mið-Evrópu.
Laukar þessara fallegu
klukkublóma eru settir niður á
haustin og þola illa langa
geymslu áður en þeir eru lagðir
í moldu. Hæfilegt er að setja þá
á um 10 cm dýpi og þeir þola vel
að vera í dálítið rökum jarðvegi.
Þeir eru oft á laukalista Garð-
yrkjufélagsins.
Snæklukka – Leucojum vernum
Snæklukka
VIKUNNAR
BLÓM
Um s j ó n S i g r í ð u r
H j a r t a r
469. þáttur
Leucojum vernum
~
EUROTEL-SKÁKMÓTIÐ hefur
vakið verulega athygli fyrir óvænt
úrslit og skemmtilegar skákir. Sjálf-
ur Kasparov varð loks að sætta sig
við að verða af efsta sætinu á skák-
móti þegar hann var sleginn út af Iv-
anchuk eftir æsispennandi keppni í
þriðju umferð. Úrslitin í viðureign
þeirra réðust í bráðabana. Fram að
þessu verður Karpov að teljast mað-
ur mótsins, en hann hefur svo sann-
arlega bætt fyrir slaka frammistöðu
sína á heimsmeistaramótinu og er nú
kominn í úrslit ásamt Anand. Í
fyrstu umferð mótsins sigraði Karp-
ov Nigel Short með 1½ vinning gegn
½, í annarri umferð lagði hann sjálf-
an heimsmeistarann Vladimir
Kramnik með sömu vinningatölu og í
þriðju umferð fékk Morozevich sömu
meðferð.
Þetta útsláttarmót er sérstæð
blanda af atskákum, hraðskákum og
kappskákum. Undankeppnin, til og
með undanúrslitunum, byggðist á
tveggja atskáka einvígjum (25 m. +
5 sek. á leik). Væri staðan 1-1 að
loknum atskákunum tefldu keppend-
ur tvær hraðskákir (5+2). Væri enn
jafnt réðust úrslitin í bráðabana þar
sem hvítur fékk fimm mínútur, en
svartur fjórar. Svörtum dugði hins
vegar jafntefli til að vera dæmdur
sigur. Í úrslitakeppninni milli Karp-
ov og Anand gilda hins vegar aðrar
reglur. Þar koma tvær kappskákir í
stað atskákanna. Umhugsunartím-
inn í kappskákunum er 2 klst. á 40
leiki, síðan 1 klst. á 20 leiki og að lok-
um 30 mínútur til að ljúka skákinni.
Úrslitakeppnin milli Karpov og
Anand hefst í dag, laugardag, með
fyrri kappskákinni. Síðari skákin
verður tefld á morgun ásamt hrað-
skákunum ef nauðsyn reynist.
Eins og áður segir hafa fjölmargar
skemmtilegar skákir litið dagsins
ljós á mótinu og þegar svo sterkir
skákmenn eigast við eru falla einnig
hraðskákirnar í þann flokk. Hér eru
tvö dæmi.
Hvítt: Tkachiev
Svart: Gritsjúk
Ítalski leikurinn
1. e4 e5 2. Rf3 Rc6 3. Bc4 Bc5 4. c3
Rf6 5. d3 a6 6. Rbd2 Ba7 7. Rf1 Rg4?
Afleikur, sem ekki hefur sést áður.
Eftir 7. – d6 8. Bb3 d5 9. exd5 Rxd5
10. Rg3 0– 0 11. 0– 0 Kh8 12. He1 f6
13. d4 exd4 14. Rxd4 Rxd4 15. cxd4
c6 16. Dh5 Bxd4 17. He4 g6 18. Dh6
Ba7 19. Hh4 De7 20. Bd2 Dg7? (20. –
Df7) 21. Dxg7+ Kxg7 22. Bh6+ Kg8
23. Bxf8 Kxf8 24. Hxh7 á hvítur mun
betra tafl (Hamdouchi-Kornejev, Se-
villa 2002).
8. Bxf7+!
Kxf7 9. Rg5+
Kg8 10. Dxg4
Df6
Eða 10. –
h6 11. Rf3
Df6 12. Re3
d5 13. Dh5
dxe4 14. dxe4
Df4 15. Dg6
og svartur er
í miklum erf-
iðleikum.
11. Rf3 d6
Eftir 11. –
d5 12. Dg3
dxe4 13. dxe4 Be6 14. Be3 Bxe3 15.
Rxe3 á hvítur peð yfir og betra tafl.
12. Dg3 h6 13. Be3 Bb8
Eðlilegra er að leika 13. – Bxe3 14.
Rxe3 Be6, en svartur verður á ein-
hvern hátt að reyna að flækja taflið,
því að hann á peði minna.
14. d4 exd4 15. Bxd4 Rxd4 16.
cxd4 c5 17. Re3 Be6 18. 0– 0 cxd4
19. Rd5 Bxd5
Eftir 19. – Df7 20. Rb6 Ha7 21.
Rxd4 á hvítur yfirburðastöðu.
20. exd5 Kh7 21. Hfe1 Df7 22.
Rxd4 Ba7
Ekki gengur 22. – Dxd5? 23.
Dd3+ Kg8 (23. – g6 24. He7+ Kg8
25. Dxg6+ Kf8 26. Dg7+ mát) 24.
He8+ Kf7 25. Hxh8 og hvítur vinn-
ur.
23. Re6 –
Hvítur hefur enn hert tökin og nú
bætist sterk staða riddarans við yf-
irburði hans.
23. – Hhc8 24. Hac1 Df6 25. Dd3+
Kh8 26. Dd2 b5 27. h3 Bb6 28. He2
Df5 29. Hc3 Hxc3 30. Dxc3 Hg8 31.
Dc2 Df6
Eftir 31. – Dxc2 32. Hxc2 Hb8 33.
Hc6, ásamt 34. Hxd6, verður enda-
taflið vonlaust hjá svarti.
32. He4 Df5 33. He2 Df6 34. Dd3
Hc8 35. g3 Hc4 36. Rf4
36. – Hc7??
Leikur sig beint í mát, en eftir 36.
– Df7 37. Rg6+ Kg8 38. Re7+ Kh8
39. Rf5 Bc5 40. He7 Df8 41. Hxg7
Hc1+ 42. Kh2 Hd1 43. Dxd1 Dxf5 44.
He7 Dxf2+ 45. Kh1 Dxg3 46. Dg4
Dxg4 47. hxg4 á hvítur auðunnið tafl.
37. He8+ og svartur gafst upp.
Hvítt: Teimur Radjabov
Svart: Michael Adams
Drottningarindversk vörn
1. d4 Rf6 2. c4 e6 3. Rf3 b6 4. a3
Ba6 5. Dc2 Bb7 6. Rc3 c5 7. e4 cxd4
8. Rxd4 Bc5 9. Rb3 Rc6 10. Rxc5
bxc5 11. Bd3 0– 0 12. 0– 0 d6 13. f4
h6 14. Dd1 –
Þetta mun vera nýjung í stöðunni.
Önnur leið er 14. Hb1 a5 (14. – Rd4
15. Dd1 Rd7 16. Be3 Hb8 17. b4 f5!?
18. bxc5 dxc5 19. e5 Da5 20. Bd2 Dc7
21. Hf2 a6, með vandmetinni stöðu,
en skákinni lauk með jafntefli í 96.
leik, Najdorf-Bielicki, 1989) 15. b3
Hb8 16. Df2 Rd4 17. Dg3 Kh8 18.
Dh3 Rg8 19. Rb5 Rxb5 20. cxb5 d5
21. exd5 exd5 22. Bb2 d4 23. Df5 Rf6
24. Hbc1 Dd5 25. Dxd5 Bxd5 26.
Hxc5 Bxb3 27. Bxd4 Hbd8 28. Bxf6
Hxd3 29. Bc3 Ba4 30. b6 Hb8 31. Hb1
Bd7 32. b7 a4 33. Hb4 f6 34. Hc7 Kh7
35. Hd4 Bf5 36. Hxd3 Bxd3 37. Bxf6
Kg6 38. Be5 og svartur gafst upp
(Ehlvest-Pliester, Haarlem 1996)
14. – Hb8 15. Be3 He8 16. Hb1 a5
17. Rb5 e5 18. f5 Rd4 19. Rc3 Bc6 20.
Hf2 Hb6 21. g4 Rh7! 22. Hg2 Rg5 23.
Hg3 Da8! 24. Bxg5 –
Hvítur verður að drepa riddarann,
því að peðið á e4 er í dauðanum.
24. – hxg5 25. Dd2 Dd8 26. Hh3
De7 27. Re2?! –
Eftir 27. Bc2 Heb8 28. Bd1 Dd8
29. Rd5 Bxd5 30. exd5 virðist staðan
nokkuð jöfn.
27. – Hb3 28. Rc1 Hb6 29. Dxa5? –
Betra er að leika riddaranum til
baka, 29. Re2 o. s. frv.
29. – Db7 30. Dd2 f6 31. He3 –
Hvítur setur traust sitt á þennan
leik, en því miður dugar hann ekki.
Aðrar leiðir hefðu ekki bjargað tafl-
inu, t. d. 31. Re2 Hb3 32. Rxd4 exd4
33. De2 Hb8 34. Dd1 Hxb2 35. Hxb2
Dxb2 36. Bc2 Da2 37. Hb3 Hxb3 38.
Bxb3 Dxa3, eða 31. Dg2 Hb8 32. b3
Ha8 33. b4 cxb4 34. c5 dxc5 35. Da2+
Kf8 36. Hh8+ Ke7 37. Hg8 Kd6 38.
Hxa8 Dxa8 39. axb4 Hxb4 40. Hxb4
cxb4 41. Db1 Db7 o. s. frv.
31. – Bxe4! 32. Df2 –
Eða 32. Bxe4 Dxe4! 33. Hxe4
Rf3+ 34. Kf2 Rxd2 og svartur vinn-
ur.
32. – Bc6 33. h4 –
Örvæntingarfull tilraun til að
flækja tapað tafl.
33. – Rf3+ 34. Hxf3 Bxf3 35. hxg5
fxg5 36. De3 e4 37. Bf1 De7 38. b4
De5
39. b5 –
Leikur sig í mát í gjörtapaðri
stöðu.
39. – Dg3+ og hvítur gafst upp.
Atkvöld á mánudag
Taflfélagið Hellir heldur atkvöld
mánudaginn 6. maí og hefst mótið kl.
20. Fyrst eru tefldar 3 hraðskákir
þar sem hvor keppandi hefur 5 mín-
útur til að ljúka skákinni og síðan
þrjár atskákir, með tuttugu mínútna
umhugsun.
Sigurvegarinn fær verðlaun, mat
fyrir tvo frá Dominos Pizzum. Þá
verður annar keppandi dreginn út af
handahófi og fær hann einnig máltíð
fyrir tvo hjá Dominos Pizzum. Þar
eiga allir jafna möguleika, án tillits
til árangurs á mótinu.
Þátttökugjald er kr. 300 fyrir fé-
lagsmenn (kr. 200 fyrir 15 ára og
yngri) og kr. 500 fyrir aðra (kr. 300
fyrir 15 ára og yngri). Allir velkomn-
ir.
SKÁK
Prag, Tékklandi
EUROTEL-SKÁKMÓTIÐ
28. apríl – 5. maí 2002
Kasparov úr leik –
Karpov og Anand í úrslitum
Anatoly Karpov
Daði Örn Jónsson
Bragi Kristjánsson
INNLENT
AÐALFUNDUR Vinafélags
Blindrabókasafns Íslands verður
haldinn mánudaginn 6. maí kl. 20
að Litlu-Brekku við Bankastræti.
Dagskrá aðalfundar er sam-
kvæmt lögum félagsins. Að loknum
aðalfundarstörfum mun Björg Ein-
arsdóttir rithöfundur kynna
væntalega bók sína um sögu
Hringsins í 90 ár, segir í frétta-
tilkynningu.Aðalfundur
Vinafélags
Blindra-
bókasafns
FERÐAFÉLAG Íslands verður
með göngu um Skipastíg í Grinda-
vík sunnudaginn 5. maí.
Gangan er um 5 – 6 klst., 14 –
16 km. Leiðin er lá úr Njarðvík-
um til Grindavíkur nefndist
Skipsstígur og var þá farið milli
Stapafells og Súlna, vestan við
Þórðarfell og um austanverð eld-
vörp niður í Járngerðarstaða-
hverfi. Við þennan stíg er Bláa
Lónið.
Fararstjóri er Ásgeir Pálsson
en leiðsögumaður er Elín Her-
mannsdóttir. Verð kr. 2.000 en kr.
1.700 fyrir félagsmenn F.Í. Brott-
för frá BSÍ kl 10.30 með viðkomu
í Mörkinni 6, kl 11.15 við íþrótta-
miðstöðina í Mosfellsbæ og aust-
an við kirkjugarðinn í Hafnarfirði,
segir í fréttatilkynningu.
Gengið um
Skipastíg