Morgunblaðið - 04.05.2002, Side 36

36 LAUGARDAGUR 4. MAÍ 2002 MORGUNBLAÐIÐ
Hallgrímur B. Geirsson.
Styrmir Gunnarsson.
Framkvæmdastjóri:
Ritstjóri:
STOFNAÐ 1913
Útgefandi: Árvakur hf., Reykjavík.
Aðstoðarritstjórar:
Karl Blöndal, Ólafur Þ. Stephensen.
Fréttaritstjóri:
Björn Vignir Sigurpálsson.
Þ
egar Morgunblaðið var að berj-
ast fyrir réttlátri fiskveiði-
stjórnun sögðu sannleiksvitni í
Sjálfstæðisflokknum, að rit-
stjórar blaðsins væru sósíal-
istar. Blaðið hélt því fram að það væri
ósiðlegt að braska með kvóta eins og gert
hafði verið og veita útvöldum rétt til að
selja og veðsetja sameignina eins og þeir
ættu hana. Ritstjórar blaðsins töldu sem
sagt ekki, að það væri í anda kapítalism-
ans að menn gætu lagt undir sig eigur
annarra vegna þess að þeir höfðu komizt
yfir gamla ryðkláfa sem voru einhvers
konar ávísun á brask og óréttlæti, þegar
kerfið var tekið upp.
Í þessu þjarki hefur staðið allar götur
frá upphafi níunda áratugarins og margar
hnútur flogið um borð af þeim sökum. Að
því kom að blaðið taldi að unnt væri að
fullnægja réttlætinu með því að eigand-
inn, þjóðin sjálf, fengi greitt fyrir afnot af
sameigninni og á það hefur nú verið fall-
izt, góðu heilli. Framsal kvóta á þeim for-
sendum ætti ekki að særa réttlætiskennd
nokkurs manns. Það er ekki sama og
brask með eigur annarra.
Með þessu ætti að nást sátt um auð-
lindina og mun það ekki sízt koma þeim
að gagni sem kunna að gera út á hana,
samfélaginu öllu til heilla.
Það eru ekki sízt sósíalistarnir í þing-
flokki Sjálfstæðisflokksins sem hafa beitt
sér fyrir þessari siðlegu afstöðu á loka-
sprettinum. Það mun styrkja flokkinn og
hefði mátt gera löngu fyrr.
Þessi afstaða Morgunblaðsins var liður
í því að það gæti haft það hlutverk með
höndum að vera blað allra landsmanna.
Blaðið hélt þessari stefnu á hverju sem
gekk og tókst að andæfa, jafnvel í gjörn-
ingaveðrinu mikla, þegar hæst var hrópað
á sósíalistana í brúnni og þeir sakaðir um
þjónkun við þá stefnu sem blaðið hefur
ævinlega talið verri pólitík en það sem
eitt sinn var kallað auðjöfnun upp á við,
en forsenda þeirra vígorða var einka-
rekstur án þjóðnýtingar. En það merkti
ekki að þjóðin mætti ekki eiga sameig-
inlega auðlind sína í friði fyrir yfirgangi
alls kyns sérfræðinga og skammsýnna
stjórnmálamanna sem sumir hverjir áttu
jafnvel hagsmuna að gæta og töldu að
þeir væru ríkið og gætu ráðskazt með það
að eigin geðþótta.
Morgunblaðið hefur aldrei amazt við
þeim dugnaðarforkum sem kunna öðrum
fremur að gera út á gullnámuna umhverf-
is land
kvóta
grundv
í árssk
mönnu
þegar
af því
hvert s
Sjálf
meiri á
irminn
í landi
ekki en
Það
auðlind
þeim g
að söls
arinna
heldur
til hag
ingi í
anlega
sem hú
Men
sinn v
Þjóðarskúta á
réttum kóss
Í FORYSTUGREIN Morgunblaðsins hinn 3. janúar 2001, sem nefndist Matthías og Morg-
unblaðið, þar sem fjallað var um starf Matthíasar Johannessen á Morgunblaðinu í hálfa öld
í tilefni af því að hann lét af störfum sem ritstjóri blaðsins um þau áramót, sagði m.a.:
„Matthías Johannessen er höfundur að stefnu Morgunblaðsins í fiskveiðistjórnarmálum.
Fljótlega eftir að kvótakerfið kom til sögunnar fór hann að tala við samstarfsmenn sína
um þá vankanta á kerfinu, sem síðar urðu almennt viðurkenndir. Hann mætti litlum skiln-
ingi innan ritstjórnarinnar í fyrstu en síðar komu aðrir til sögunnar og tóku þátt í þeirri
baráttu, sem hann hafði hafið.“ Í gær samþykkti Alþingi lög, sem fela m.a. í sér að tekið
verður upp auðlindagjald í sjávarútvegi. Þar með hefur það grundvallaratriði, sem Morg-
unblaðið hefur barizt fyrir á annan áratug, orðið að lögum. Á þeim tímamótum hefur
Morgunblaðið óskað eftir umsögn Matthíasar Johannessen fyrrverandi ritstjóra blaðsins
um þá niðurstöðu og fer hún hér á eftir:
MEÐ þeirri breytingu álögum um stjórn fisk-veiða sem Alþingi hefursamþykkt ber að leggja
á veiðigjald vegna úthlutunar veiði-
heimilda úr fiskistofnum innan eða
utan íslensku fiskveiðilögsögunnar.
Ákvæði laganna taka gildi í áföng-
um á árunum 2004 til 2009 og hækk-
ar gjaldið úr 6% í 9,5% af aflaverð-
mæti að frádregnum olíu-, rekstrar-
og launakostnaði á því tímabili.
Í lagafrumvarpinu segir að ráð-
herra skuli ákvarða veiðigjald kom-
andi fiskveiðiárs fyrir 15. júlí ár
hvert og skuli til grundvallar gjald-
inu leggja aflaverðmæti næstliðins
árs miðað við tímabilið 1. maí til 30.
apríl. Fiskistofa skuli reikna út afla-
verðmæti fyrir þær tegundir sem
sæti ákvörðun um stjórn veiða og
frá aflaverðmætinu skuli draga
reiknaðan olíukostnað, reiknaðan
annan rekstrarkostnað og reiknað-
an launakostnað á sama tímabili.
Aflaverðmæti sem þannig fæst út
skuli skipta jafnt á aflamagn sama
tímabils umreiknað til þorskígilda
miðað við þorskígildisstuðla næsta
fiskveiðiárs og veiðigjald komandi
fiskveiðiárs skuli reikna, þegar lög-
in eru að fullu komin til fram-
kvæmda, sem 9,5% af niðurstöð-
unni þannig fenginni og skuli skipta
gjaldinu í krónur á hvert þorsk-
ígildiskílógramm.
Greitt með þremur
jöfnum afborgunum
Þá er kveðið á um það í lögunum
að Fiskistofa leggi gjaldið á og skuli
það miðast við úthlutaðar veiði-
heimildir í kílógrömmum eða land-
aðan afla einstakra tegunda. Gjald-
ið skal inna af hendi með þremur
jöfnum greiðslum sem eru á gjald-
daga 1. september, 1. janúar og 1.
maí ár hvert. Eindagi sé fimmtán
dögum eftir gjalddaga og hafi
greiðsla ekki borist innan mánaðar
frá gjalddaga falli veiðileyfi skips
niður.
Í greinargerð með lagafrumvarp-
inu kemur fram að í skipunarbréfi
nefndarinnar, sem undirbjó tillög-
urnar, segi að henni beri að taka til-
lit til hagsmuna sjávarú
byggðanna og almennings
í starfi sínu. Markmið brey
sé að ná fram sem víðtæk
landsmanna um fiskveiði
arkerfið, en þess skuli þó
fórna ekki markmiðum u
samlega nýtingu og bæ
gengni um auðlindina n
raska stöðugleika og hag
greininni. Hafi meginum
efni nefndarinnar verið hv
skyldi á auðlindagjald og
formi slík gjaldtaka ætti a
„Meirihlutinn taldi og m
að deilur um eignarhald o
rétt á nytjastofnum sjá
settar niður og til þess sk
sú leið sem auðlindanefnd
þ.e. að greiðsla kæmi fyr
réttinn með hliðsjón af afk
veiða. Þessi niðurstaða m
ans byggðist þó á
sjávarútvegurinn fengi au
rúm og honum yrði gert
treysta stöðu sína, grei
skuldir og auka hagnað. T
megi verða skiptir mestu
ræði verði aukið í sjávar
langtímastefnumótun og
9,5% veiði-
gjald á afla-
verðmæti
Alþingi samþykkti í gær frumvarp til laga um b
Auðlindagjald í sjávarútvegi kemur til
framkvæmda frá og með 1. september árið
2004 og hækkar í áföngum til ársins 2009
eftir að Alþingi samþykkti í gær breytingu
á lögunum um stjórn fiskveiða.
Í ÞÁGU ÞJÓÐARINNAR
Auðlindagjald í sjávarútvegi erorðið að lögum. SamþykktAlþingis í gær markar mik-
ilvæg þáttaskil í baráttu fyrir því,
að íslenzka þjóðin njóti sanngjarns
afraksturs af auðlindum, sem lögum
samkvæmt eru sameign þjóðarinn-
ar. Sl. haust var orðið ljóst, að
flestir stjórnmálaflokkanna höfðu
gert þetta grundvallaratriði að
stefnumáli sínu. Það hefur nú verið
staðfest með löggjöf.
Samþykkt Alþingis í gær er ekki
lokaskref í þessari baráttu heldur
upphaf að veigamikilli stefnubreyt-
ingu í íslenzkum stjórnmálum.
Eðlilegt er að næsti áfangi verði
að taka ákvæði um þjóðareign skv.
tillögum auðlindanefndar upp í
stjórnarskrá lýðveldisins. Umræður
eru hafnar um auðlindagjald af nýt-
ingu fallvatna og jarðvarmi mun
einnig koma við sögu. Yfirlýsing
liggur fyrir um gjaldtöku af far-
símarásum og í kjölfar þess munu
umræður hefjast um gjaldtöku af
útvarps- og sjónvarpsrásum. Ís-
lenzka þjóðin mun njóta eðlilegrar
ávöxtunar af sameiginlegum eign-
um sínum – þjóðareignum. Beinn
ávinningur þjóðarinnar gæti t.d.
fólgizt í skattalækkunum, sem yrðu
mögulegar vegna auðlindagjaldsins.
Átökin um auðlindagjaldið voru
einhver mestu þjóðfélagsátök á Ís-
landi á síðari hluta 20. aldarinnar ef
undan eru skilin átökin um aðild Ís-
lands að Atlantshafsbandalaginu og
varnarsamninginn við Bandaríkin.
Hér var um gífurlega hagsmuni
að ræða. Í krafti kvótakerfisins
voru ótrúlega háar fjárhæðir fluttar
úr almannaeigu til fámenns hóps,
sem aftur flutti verulegan hluta
þeirra fjármuna úr landi skatta-
lausa að mestu. Þessi mikla til-
færsla fjármuna hefur átt mikinn
þátt í vaxandi efnamun í samfélagi
okkar. Það sem gerzt hefur verður
ekki aftur tekið. En nú hefur tekizt
að koma í veg fyrir að áfram yrði
haldið á sömu braut.
Þeir sem haldið hafa uppi baráttu
fyrir breytingum á kvótakerfinu
hafa ekki haft það að markmiði að
taka eitthvað af útgerðarmönnum
heldur hitt að skýra mörkin á milli
þjóðareignarinnar og afnotaréttar
útgerðarmanna af henni.
Margir talsmenn gjaldtöku í sjáv-
arútvegi eru óánægðir með að ekki
skyldu tekin stærri skref að þessu
sinni. Um það má deila endalaust.
Höfuðmáli skiptir að grundvallarat-
riðið um auðlindagjald í sjávarút-
vegi hefur náð fram að ganga. Ísinn
hefur verið brotinn. Eftirleikurinn
verður auðveldari.
Þær lagabreytingar, sem sam-
þykktar voru á Alþingi í gær, munu
ekki skapa allsherjarsátt um sjáv-
arútvegsmál en þær munu tryggja
mun meiri sátt en verið hefur.
Auðlindagjaldið mun ekki skila
háum fjárhæðum til eigenda auð-
lindarinnar fyrst í stað en þær upp-
hæðir eiga eftir að hækka, þegar
fram líða stundir og fleiri þjóðar-
eignir en fiskimiðin koma inn í
þetta kerfi.
Hér er um að ræða nýjan grund-
vallarþátt í þjóðfélagsbyggingu
okkar, sem ekki er ólíklegt að eigi
eftir að vekja athygli annarra þjóða
og verða fyrirmynd að sambæri-
legri löggjöf í öðrum löndum.
Baráttan fyrir því að þeir, sem
nýti auðlindir í þjóðareign, greiði
gjald fyrir þau afnot er mesta bar-
átta, sem Morgunblaðið hefur háð
sl. hálfa öld ef undan er skilin varð-
staða blaðsins um Atlantshafs-
bandalagið og varnarsamninginn.
Þessi barátta hefur verið blaðinu
erfið ekki sízt vegna þess að hún
leiddi til þess að leiðir skildu um
skeið með mörgum þeim, sem blað-
ið hafði áður átt samleið með ára-
tugum saman.
Styrkur blaðsins í þessari baráttu
hefur hins vegar verið sá, að það
hefur gerzt einn helzti talsmaður
almannahagsmuna í einhverju
mesta hagsmunamáli íslenzku þjóð-
arinnar. Talsmaður réttlætis. Yfir-
gnæfandi meirihluti íslenzku þjóð-
arinnar hefur árum saman verið
hlynntur gjaldtöku vegna nýtingar
auðlinda, þótt sjónarmið minnihlut-
ans hafi ráðið ferðinni þar til nú.
Þáttaskil urðu í baráttu fyrir auð-
lindagjaldi með kjöri auðlinda-
nefndar á Alþingi fyrir tæpum fjór-
um árum. Þá varð ljóst að oddvitar
stjórnarflokkanna, þeir Davíð
Oddsson forsætisráðherra og Hall-
dór Ásgrímsson utanríkisráðherra,
voru tilbúnir til að leita sátta í
þessu djúpstæða deilumáli. Í ljósi
þeirra harkalegu átaka, sem geisað
höfðu, var það erfið ákvörðun fyrir
þá báða en jafnframt ákvörðun, sem
skipti sköpum um framhald máls-
ins. Forsætisráðherra og utanrík-
isráðherra hafa staðið við allt, sem
þeir hafa sagt eftir þá stefnubreyt-
ingu.
Morgunblaðið vildi eiga þátt í að
ná sátt um auðlindagjald, sem hægt
væri að una við. Blaðið hefur hagað
skrifum sínum síðustu árin í sam-
ræmi við það markmið. Ekki hellt
olíu á þann eld, sem lengi hefur
verið auðvelt að magna heldur leit-
azt við að setja niður deilur.
Útgerðarmenn hafa tekið þátt í
að finna lausn, sem þeir gætu sætt
sig við. Morgunblaðið hefur alltaf
lýst þeirri skoðun, að útgerðar-
menn yrðu að vera aðilar að sam-
komulagi um þetta mál. Það eru
þeir, þótt viðleitni þeirra síðustu
mánuði til þess að sýna fram á að í
auðlindagjaldi felist landsbyggðar-
skattur sýni hversu tregir þeir hafa
verið til þessa samkomulags.
Margir hafa lagt þessari baráttu
lið. Stjórnmálamenn í flestum
flokkum, almennir borgarar, sem
sumir hverjir hafa verið óþreytandi
við að skrifa hér í blaðið til stuðn-
ings þessum sjónarmiðum, sérfræð-
ingar við Háskóla Íslands og marg-
ir fleiri. Frá sjónarhóli ritstjórnar
Morgunblaðsins er hér um að ræða
einn mesta málefnasigur í sögu
blaðsins.
Með samþykkt laga um auðlinda-
gjald hefur grundvöllur verið lagð-
ur að því að við búum í réttlátara
samfélagi en áður – og það er fyrir
mestu.