Réttur


Réttur - 01.01.1959, Page 129

Réttur - 01.01.1959, Page 129
RÉTTDB 129 efnisins eru langt frá því að vera óbreytanlegir, frumeindirn- ar eru undirorpnar stöðugum breytingum. Það var fyrsr hin dialektíska heimsskoðun, sem gerði sér grein fyrir öllu þessu. Hún leggur einmitt áherzlu á það, að allt breytist, ekkert stendur í stað stundinni lengur, og öll kyrr- staða er aðeins afstæð. En öll þessi breyting stefnir stöðugt upp á við, hún er jafnframt framþróun. En nú vaknar sú spurning, hvað þessari framþróun valdi. Eins og áður var sagt, viðurkenndi vélræna efnishyggjan ekki annan aflvaka breytingar en utanaðkomandi orsakir, þ.e.a.s. árekstur efniseinda. En þessir tilviijunarkenndu og stefnulausu árekstrar geta ómögulega skýrt þróunina upp á við, frá lægri tilverustigum til æðri. Hvað er það þá, sem veldur henni?. Hér erum við komin að sjálfum kjarna dilalektískrar heimsskoðun- ar, undirstöðunni undir allri byggingu hennar. Hún álítur sem sé, að driffjöður þessarar þróunar séu innri mótsagnir, sem í hlutunum búa og koma af stað átökum andstæðra afla. Til skýringar þessu er rétt að líta á fáein dæmi. Þannig stafar framþróun lífveranna af mótsögninni, sem er milli erfðaeigin- leika þeirra og þess umhverfis, sem þær þurfa að laga sig að; hún skapar sífellt æðri og hæfari tegundir. Hliðstæð þessu er mótsögnin milli manns og náttúru, en hún er leyst á annan hátt: með stöðugum umbótum á framleiðslutækjunum. Mann- leg þekking vex einnig á dialektískan hátt: gamlar hugmyndir ienda í mótsögn við nýjar uppgötvanir og er þá ýmist varpað fyrir borð eða breytt til samræmis við kröfur samtímans. Og þannig mætti lengi teija. Þessi átök mótsagnanna koma ætíð fram sem barátta forms og innihalds. Innan sérhvers forms kemur fram vísir hins nýja, vex þar og dafnar, unz hann sprengir af sér gamla formið og skapar nýtt. Af þessu leiðir enn eina dialektíska grundvallarsetningu. Hægfara „kvantítatívar" eða megindarbreytingar leiða í fyllingu tímans til eigindar- breytinga, byltinga, sem gerast með tiltölulega snöggum hætti — eða, eins og Hegel orðaði það fyrst, megind breytizt í eigind. Þetta kemur fram á öllum sviðum náttúru og þjóðfélags; við getum tekið nokkur dæmi: Þegar vatn er hitað upp, ger-
Page 1
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
Page 10
Page 11
Page 12
Page 13
Page 14
Page 15
Page 16
Page 17
Page 18
Page 19
Page 20
Page 21
Page 22
Page 23
Page 24
Page 25
Page 26
Page 27
Page 28
Page 29
Page 30
Page 31
Page 32
Page 33
Page 34
Page 35
Page 36
Page 37
Page 38
Page 39
Page 40
Page 41
Page 42
Page 43
Page 44
Page 45
Page 46
Page 47
Page 48
Page 49
Page 50
Page 51
Page 52
Page 53
Page 54
Page 55
Page 56
Page 57
Page 58
Page 59
Page 60
Page 61
Page 62
Page 63
Page 64
Page 65
Page 66
Page 67
Page 68
Page 69
Page 70
Page 71
Page 72
Page 73
Page 74
Page 75
Page 76
Page 77
Page 78
Page 79
Page 80
Page 81
Page 82
Page 83
Page 84
Page 85
Page 86
Page 87
Page 88
Page 89
Page 90
Page 91
Page 92
Page 93
Page 94
Page 95
Page 96
Page 97
Page 98
Page 99
Page 100
Page 101
Page 102
Page 103
Page 104
Page 105
Page 106
Page 107
Page 108
Page 109
Page 110
Page 111
Page 112
Page 113
Page 114
Page 115
Page 116
Page 117
Page 118
Page 119
Page 120
Page 121
Page 122
Page 123
Page 124
Page 125
Page 126
Page 127
Page 128
Page 129
Page 130
Page 131
Page 132
Page 133
Page 134
Page 135
Page 136
Page 137
Page 138
Page 139
Page 140
Page 141
Page 142
Page 143
Page 144
Page 145
Page 146
Page 147
Page 148
Page 149
Page 150
Page 151
Page 152

x

Réttur

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Réttur
https://timarit.is/publication/319

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.