Vaki - 01.09.1953, Blaðsíða 54

sögriinni af Hymi í Hymislcviðu; má því
og skilja hana sem frásögn af för til
annars heims. Berum saman eitt atvik
í sögu Geirröðar við kafla í Kulhwch-
kviðu: Geirröður þykist auðsýna Þór
vináttu og taka vel á móti honum, en
freistar þess að drepa hann með ails
kyns ráðum: eitt þessara ráða er að
hann slöngvar skyndilega að honum
„járnsíu glóandi“, en hann hendir á lofti
og þeytir að árásarmanninum. Er Kulh-
wch kemur til hirðar Yspaddadens ræðst
jötunninn snögglega að honum og leggur
til hans eiturdrifnu spjóti. Hann grípur
það á lofti, fleygir því til baka og særir
jötuninn svíanda sári.
Beinum nú athyglinni að enn öðrum
heimildum, þar sem haugganga verður
tákn fyrir förina til annars heims. Tvær
eru þær sagnir sem eru þess virði að
við þær sé staðnæmzt: frásögnin af
Gretti og Kár hinum gamla í Grettissögu
(31) og frásögnin af Hrómundi og Þráni
í Hrómundarsögu (32). Haugur Kárs er
hliðstæður við helli Utgarthilocuss og
einkennist af sama ýlduþef og myrkri,
sömu risavöxnu ófreskjunni sitjandi
innan um bein, gull og gersemar. Auk
þess getur þar vafurloga-stefsins, sem
talið er svipur annarrar hugmyndar um
annan heim, hugmyndar um land girt
eldi (33). Þetta stef kemur inn í frásögn
Saxós af för Hadinguss til lands ódauðra
(4), sem og frásögnum Eddu af Gerði
(35) og Sigdrífu (36). Atvikið í Grettis-
sögu nær hámarki sínu, er hausinn er
höggvinn af draugnum, er einnig kemur
fyrir í sögunni af Kulwch og er eitt aðal-
atriði keltnesku goðsögunnar, svo sem
margir fræðimenn hafa fært sönnur á.
Við rekumst á höfuðlát konungsins
helga, þ. e. gral-konungsins í öllum
frumstæðum trúarbrögðum : því höfuðið
helga var álitið sérstakt aðsetur kon-
ungsvaldsins og færði þjóðinni sem slíkt
bæði hernaðarlegt öryggi og búsæld. Á
þennan hátt var heilögu höfði keltneska
konungsins Brans beitt til varnar Lund-
únum allt fram til daga Arthúrs konungs
(37), og því til heiðurs eru enn varð-
veittir og aldir tamdir hrafnar, helgitákn
hans, í Tower of London.
1 norrænni erfð er og minnzt sundur-
limunar Hálfdanar konungs svarta (38),
er jafnvel dauður var álitinn færa landi
sínu hagsæld. Ennfremur minnast menn
þess að Mímir missti höfuð sitt, það er
færði Óðni alla skyggni (39).
1 frásögunni af Hrómundi og Þráni
koma fram atriði er ekki eiga sinn líka
í allri goðafræði Norðurlanda. Haugur
Þráins er alveg eins og haugur Kárs
hvað myrkur, óþefjan og dýrgripi
snertir. En það liggur frekar í augum
uppi um Þráin en nokkurn hinna, að
hann er hliðstæða við gral-konunginn.
I fyrsta lagi á hann gífurstóran ketil, en
það er eitt aðaleinkenni keltnesku sög-
unnar og mikilvægur þáttur Hymiskviðu
eins og við höfum séð. 1 öðru lagi er það
einkenni hans, að hann framleiðir há-
vaða mikinn og þyt. Þetta undarlega
atiúði má skýra með samanburði við
keltneskar heimildir. Svo virðist sem
gral-konungurinn sé og stormkonungur,
en það er ósköp eðlilegt er við gætum
þess að hann er einnig sjávarguð. Sævar-
búinn Ægir er og nefndur Hlér, en það
er nafn sem hæfir þeim sem ræður fyrir
vindum. Þegar Gawain hittir fyrst
græna riddarann hjá grænu kirkjunni
heyrir hann einungis ógurlegan þyt. öfl-
ugur stormur skellur á er Yvain hittir
riddarann Escaldos li Ros við brunninn
(Tristan et Iseult).
En í Hrómundarsögu verður ljósast
gildi gral-gripanna, sem hetjan hefur á
brott með sér. í sögunni segir að Hró-
TlMARITIÐ VAKI
52