Vaki - 01.09.1953, Side 69

rétta amllit (vcrulcikinn licfur margsinnis svipt
burt grímu hinnar vestrænu menningar) á hag-
stæðum augnabiikum (þ. e. þegar hið ósýnilega í
okkur sofnar á vcrðinum) frammi fyrir vorri
eilifu blindu (enda þótt vér séum ekki ævinlega
slegnir blindu, en vér skiljum ekki það sem vér
sjáum).“
Eg býst við að lesendum finnist sem iítið sé eftir
af því sem gerði ljóðlínurnar að skáldskap. er
þeir hafa lesið skýringarnar. Það sýnir nefnilega
grundvallarmisskiining á skáldskap ef menn álíta
að hægt sé að umrita hann. Þá væri einmitt þarf-
laust að skrifa skáldskap. ,.It is a commonplace
to obscrve that the mcaning of a poem may
wholly escape paraphrase. It is not auite so
commonplace to observc that the mcaning of a
poem may be sometliing larger than its author’s
conscious purpose, and something remote from its
origins .... If, as we are aware, only a part of
the meaning can bc convcyæd by paraplirase, that
is because the poet is occupied with frontiers of
consciousness beyond which words fail, thougli
mcaning stili exists." segir einmitt T. S. Eliot í
fyrirlestri við háskólann í Glasgow 24. febrúar
1942.
En það sem kallað er „rök“ virðist ekki annað
en letin sem fær menn til að hanga við gamal-
vana siði; og óttinn við hið nýja, sem svo mjög
angrar dr. Svein að hann spyr; „hver er hér að
ieika á hvern? Eru menn að ráðast á list, sem cr
i cðli sínu réttmæt og góð', ef aðeins nógu lærður
listfræðingur kæmi fram. sem gæti skilið hana
og skýrt? Eða cru ungskáldin að leika á okkur
og pranga inn á okkur nýju fötum keisarans?
l>að skal þegar játað, að sú sölumennska gcngur
hcidur treglega." Manni dettur nú kannske í hug
að skáldin kunni að hafa aðrar ástæður til að
yrkja en stráksskapinn einan.
Manni þykir líka nokkuð hart að málfræðingur
og bókmenntamaður skuli geta látið hafa eftir
sér eins originellar umsagnir og t. d. þá að aðal-
einkenni atómskáldskaparins sé að hann hafi gert
táknmál að tæki sínu. Eg veit ekki til að nokkur
Spurningar og svör
í tilefni þess að hafnar eru byggingarfram-
kvæmdir fyrirhugaðrar Hallgrímskirkju á Skóla-
vörðuholti og vegna þess að skiptar eru skoð-
anir manna um uppdrætti kirkjunnar, hefur
tímaritinu Vaka þótt hlýða að snúa sér til nokk-
urra sérfróðra manna og leggja fyrir þá eftir-
taldar spurningar:
1) Hvert er álit yðar á byggingarlist Hallgríms-
kirkju?
2) Ef það er neikvætt, teljið þér heppilegt,
jafnvel nauðsynlegt, að komið verði í veg fyrir
byggingu hennar?
3) Og þá: Á hvern hátt helzt?
Spurningarnar voru lagðar fyrir eftirtalda
menn: Þá Einar Erlendsson húsameistara
rikisins, Hörð Bjarnason. skipulagsstjóra
ríkisins, Einar Sveinsson, húsameistara bæjar-
ins, Gunniaug Halldórsson, húsameistara, Hannes
skáldskapur hafi nokkru sinni verið, sem hafi
ekki haft táknmál að tæki. Allt sem ljóð segir
er táknveruleiki dýpri og algerri veruleika. Sam-
kvæmt Saussure sem dr. Sveinn hlýtur að kannast
við sem málvísindamaður er tungan sjáif skil-
greind sem kerfi tákna. Það er beiting táknanna
sem er ný, en tilvist þeirra í skáldskap dagsins
sproti á elztum meiði.
Að lokum: það er mikill vandi að snúa til
íslenzks máls erlendum orðum yfir hugtök sem
ókunn eru hjá okkur. Eg sé enga ástæðu til að
kalla súrrealisma duldastefnu og symbólisma
táknmyndastefnu. Og mér finnst „altækur" og
kenndarraunsæi vera vafasamar þýðingar. Og
hugtakaruglingur og virðingarleysi fyrir orðunum
sem dr. Sveinn gerir sig sekan um t. d. í eftir-
farandi setningu: „þá kom T. S. Eliot fram með
sína háspekilegu tómliyggju, scm var kunnáttu-
samlega byggð' upp úr mótsagnakenndum hug-
tökum og lærðri klassik” ætti engan að henda
sem hefur köilun til að skrifa fyrir fólk. Ég skora
á hann að greina þessa setningu eða t. d. þýða
hana á einhverja a'ðra tungu og vita hvaða mein-
ing verður í henni.
Maður verður að geta búið í orð'unum, gera úr
þeim traust hýbýli, byggja þau af sömu ná-
kvæmni og húsin í götunum kringuin okkur, var-
ast bæði skúrbyggingar og slæmar steinsteypu-
hallir fullar af tómri reisn. Hjá okkur er þegar
of mikið af slíku. Væri ekki ráð að endurskoða
afstöðuna?
Það er verra en ekki að fá slíka grein er hefur
yfir sér grímu nokkurrar hógværðar og þekk-
ingar á yfirborðinu, en víkur sér undan að kafa
dýpri rök þeirrar þróunar sem orðið hefur. Ef
menn vilja finna það og skynja sem er að gerast
þarf ekki skólavizku heldur samúð og opinn hug.
Þeir sem allt vita eiga ekkert eftir ólært. Skáld-
skapurinn krefst auðmýktar. Hinir hrokafullu
skella á sjálfra sín nef dyrunum að ríki skáld-
skaparins.
W. E.
um Hallgrímskirkju
Davíðsson, húsameistara, Sigvalda Thordarson,
húsameistara, og Skarphéðin Jóhannsson, húsa-
meistara.
Af þeim var einn erlendis, Hörður Bjarnason.
Tveir treystu sér ekki til að svara, þeir Einar
Erlendsson og Einar Sveinsson.
Svör hinna fara hér á eftir:
Svar Gunnlaugs Halldórssonar:
Hugmyndin að Hallgrímskirkju er sérkennileg
og frumleg á margan hátt — þótt mér virðist
þar gæta áhrifa margra stíltegunda, en hún á
sér engar rætur í yngri kynslóðinni. Á hinn
bóginn verður hún trauðla reist í þeim anda,
sem hún var hugsuð, þar sem skortir teikningar
og fyrirsagnir frá hendi höfundar. Þó mætti
þetta máske takast, ef samstarfsmenn próf. G. S.
TlMARITIÐ VAKI
67