Vaki - 01.09.1953, Blaðsíða 36

fylgjumst með sögu rómanskra högg-
mynda elleftu aldar, sést hvernig formið
er að leitast við með fálmandi og
groddalegum tilraunum að hagnýta til-
brigði skreytisins og auðga þær með
myndum af fólki sem falla um leið að
kröfum hússins. Maðurinn er ekki enn-
þá orðinn sérstakt rannsóknarefni og
því síður mælikvarði allra hluta. Þegar
efnið er mótað er massinn látinn halda
gildi sínu, hann virðist þéttur fyrir eins
og veggur. Ummerki og dældir eftir
höndina þegar hún mótar efnið eru rétt
á yfirborðinu eins og létt gáruhreyfing
á vatni. Klæðafellingar rista aldrei
djúpt en líkjast helzt pennadráttum.
Þannig eru vinnubrögð á öllum tilrauna-
tímum. Forngríski arkaisminn hefst
líka á þéttum og heilsteyptum massa,
hann dreymir ennþá um ófreskjur og
furðudýr sem valda beig í mannheim-
um, hann er ekki ennþá farinn að heill-
ast af tónlistinni í hlutföllum lík-
amans. Á klassíska tímanum finn-
um við ótal hlutfallalögmál um manns-
líkama, arkaisminn leitar hins vegar
ekki tilbrigða nema í byggingu sem hann
hugsar ávallt sem gildan og heilsteypt-
an massa. I rómönskum og gotneskum
arkaisma rekur hver breytingin aðra
með svo miklum hraða að við eigum
erfitt með að átta okkur. Sjötta öldin
gríska og ellefta öldin í Frakklandi eru
undirbúningsskeið. Á fyrra helmingi
fimmtu aldar og á tveim fyrstu þriðj-
ungum tólftu aldar blómgast stíllinn og
nær fullum þroska. Gotneski arkaisminn
fer ef til vill enn hraðar yfir, hann
reynir f jölda ráða í gerð hússins, skapar
föst dæmi (types), sem virðast full-
þroska, en leitar enn og skapar ný
dæmi þar til við erum vitni að fyllingu
tímans í dómkirkjunni í Chartres. Högg-
myndalistin gotneska færir okkur eina
sönnun í viðbót um gildi þessa lögmáls,
hún er óskiljanleg ef við skoðum hana
sem dauðateygjur rómanskrar listar
eða ,,breytingatíma“ milli rómanskrar
listar og gotneskrar. Þar sem áður er rót
og æst hreyfing sjáum við í höggmynd-
Klassisisminn, Mærin og Jesúbarnið,
frönsk tréskurðarstytta frá 13. öld.
TlMARITIÐ VAKI
34