Vaki - 01.09.1953, Blaðsíða 39

það er tákn um innibyrgðan vilja, það
er afskræmt og pyndað til að flytja sér-
staka merkingu. Á þessu stigi setzt
málaralistin í öndvegið, allar tækni-
greinar rugla saman reitum, afmá
landamærin og taka að láni stíláhrif og
útlit hver frá annarri. Um leið vaknar
til lífsins mikill áhugi á fortíðinni, og
má þar eflaust sjá áhrif sterkrar heim-
þrár sem býr í sjálfu eðli barokkform-
anna. Þessi þráláti söguáhugi leitar for-
dæma, stuðnings og keppinauta aftur í
grárri forneskju. En það sem barokklist
er að slægjast eftir í fortíðinni eru
liðnir barokktímar. Frönsku 17. aldar
skáldin dáðu Evrípídes og Senecu
en ekki Eslcýlos; eins beindist áhugi
rómantíska barokksins að flaniboyant-
listinni, barokkstigi gotneskunnar. Nú
er ekki ætlunin að jafna rómantísku við
barokklist að öllu leyti, en í franskri
listsögu virðast þessi tvö tímabil ekki
einungis aðskilin af því að hvort er
við líði á sérstökum tíma, heldur að
á milli þeirra verður sögulegt rof,
stutt og ákaft millistig þar sem tilbúinn
klassískur tími fær að ríkja um skeið
undir forustu Davíðs. Þegar davíðski
tíminn er liðinn leita franskir málarar
til barokkmeistaranna, Tízíans, Tintor-
ettos, Caravaygios og Rubens og síðar,
á dögum Napóleons þriðja, taka þeir
málara 18. aldar til fyrirmyndar.
Á ferð sinni um hina ýmsu stíláfanga
eru formin ekki á flugi í lausu lofti, haf-
in yfir jörð og menn; þau taka þátt í
lífinu þar sem þau eiga upptök sín og
tjá ákveðnar hreyfingar hugans í
efni og rúmi. En greinilegur stíll er
annað og meira en sérstætt tímaskeið í
formlífinu, hann er samkynja formum-
Kverfi, heilt og óskipt, þar lifir fólkið og
hrærist. Og umhverfið getur flutzt í
heilu lagi land úr landi. Við þekkjum
gotneskar stílheildir sem hafa flutzt til
Norðurspánar, Englands og Þýzkalands,
þar dafna þær og vaxa, taka ýmist inn í
formaforða sinn gömul form sem verða
um leið staðbundin, eða ýta undir nýstár-
legar formhreyfingar. Hvort sem þær
halda kyrru fyrir eða ferðast land úr
landi, hafa stílheildirnar óbrigðul áhrif
á félagslífið í kringum sig, geta af
sér félagslegt umhverfi, lífshætti,
málfar, hugarástand. Formlífið skap-
ar og sérstök andleg aðsetur, án form-
anna væru staðareinkennin dauf og
næstum ósýnileg. Grikkland er til sem
jarðfræðilegur grunnur að sérstakri
mannlífshugmynd, en hið dóríska lands-
lag eða öllu heldur dórísk list sem staður
hefur skapað Grikkland, sem Grikk-
land náttúrunnar gæti ekki án verið,
yrði þá í mesta lagi sólrík auðn. Hið
gotneska landslag eða gotneska listin
sem staður hefur mótað nýtt Frakkland,
franskt mannkyn, nýjan sjóndeildar-
hring, útlínu borga og bæja, skáldlegt
andrúmsloft sem stígur upp frá gotn-
eskum húsum og hlutum, en ekki frá
moldinni eða ríkisvaldi og stofnunum
Kapetinga. En er það ekki höfuðeigind
umhverfis að geta af sér sögusagnir og
hugsunarhátt, að laga fortíðina eftir
eigin þörfum? Formumhverfið býr til
goðsagnir sínar í sögunni, og þær mót-
ast ekki aðeins af hugarþörf eða fróð-
leiksfýsn, þær eru svar við kröfum
forma. Við sjáum til dæmis hvernig
myndauðugar goðsagnir fornaldarþjóð-
anna við Miðjarðarhaf berast frá kyn-
slóð til kynslóðar eins og hafalda, sag-
an klæðist nýjum búningi eftir því hvort
hún fær húsaskjól og beina hjá róm-
anskri list eða gotneskri, list Davíðs á
tímum byltingarinnar eða rómantísku
stefnunni, hún aðhæfist æ nýju um-
hverfi og breytist í meðförum, og í huga
TlMARITIÐ VAKI
37
L