Vaki - 01.09.1953, Blaðsíða 51

fyrsta lagi eru allir þessir drykkir
áfengir og geta kallað fram hrifningar-
ástand (ekstasis), sem álitið var gefa
manninum samband við æðri völd ann-
ars heims. 1 öðru lagi var drykkja þessa
neytt með vissum helgisiðum, þ. e. í
samfélagi. Sumblið er félagslegt fyrir-
brigði, og sem slíkt veigamikill þáttur
félagslegrar einingar. I þriðja lagi var
goðunum blótað dreypifórnum til að
hnýta fastar þau bönd er tengdu guði
og menn. Þannig eru goðin sjálf þátt-
takar í blótunum. Sjálft orðið goð er
dregið af indóevrópsku rótinni *gheu-
(gríska cheó, sanskrít hu-) „hella“ og
merkir: „sá sem þiggur dreypifórn". 1
f jórða lagi, þar sem þessi heimur er full-
komin hliðstæða annars heims, er félags-
legt samkvæmi manna skýrt goðsögu-
lega sem félagslegt samkvæmi guðanna
þar sem öl er bruggað og drukkið að
sumbli.
Ásum er þannig lýst, að þeir væru
sumblsamir, þ. e. í ástandi þar sem ritú-
el bruggun og drykkja er velferð sam-
félagsins nauðsyn. Leitin að katlinum er
því síður en svo hversdagslegt eða lítil-
vægt atvik, heldur atburður er hefur,
lílct og í gral-leitinni, lífgjöful áhrif á
heim goða og manna.
Týr og Þór leggja upp í för til Jötun-
heima, „fyrir austan“, „at himins enda“,
— týpisk för til annars heims. Áður en
þeir koma til bústaðar Hymis, hitta þeir
Egil, „hirði hafra“. Við sáum áður, að
bústaða jötunsins í kviðunni um Kulh-
wch var einnig gætt af hirði. Þetta at-
riði er allalgengt í norrænum og kelt-
neskum hugmyndum um annan heim, til
dæmis má minnast hirðisins Eggþérs í
Völuspá (14). Til samanburðar má og
taka hugmyndir Grikkja um Hades (15).
Egill hefur engu sérstöku hlutverki að
gegna í Hymiskviðu; eigi að síður rek-
umst við á hann þegar Þór fer aðra ferð
til annars heims, í för hans til Utgarða-
loka (16). Þetta atriði virðist benda til
þess, að hirðirinn var óaðskiljanlegur
hluti norrænna hugmynda um aðgang að
öðrum heimi, sem hann var og meðal
Kelta.
Hymi er lýst sem týpískum hrímþurs,
samt verður að álíta að hann sé upp-
runalega vatnsdemón (17). Hymir birt-
ist sem fiskimaður á sama hátt og gral-
konungurinn keltneski: í raun og veru
liggur þungamiðja kviðunnar í veiði-
kaflanum. Hymi vatnsdemón má líkja
við Nuadu eða Nodens með Keltum, en
hann verður ekki skilinn nema sem gral-
konungur. Heimurinn á hafsbotni er
iðulega tákn fyrir annan heim: báðir
ráða yfir auði (Njörður var guð auðs
jafnframt því að vera guð sjávar), og á
báða má líta sem heimkynni dauðans og
alls kyns dularfullra hluta.
En Hymir býr ekki einsamall: hann
hefur konu sér til fylgdar eins og gral-
konungurinn, en hún er óskapnaður með
níuhundruð höfuð. Einnig fylgir honum
jötunmær fögur „algollin", er veitir ás-
unum tveim öl. Við höfum séð að í gral-
kviðunum voru tvær konur við hirð kon-
ungsins, eða reyndar ein kona tvíræð:
gralberinn fagri og skassið forljóta. Hér
verður að bæta við þriðju konunni eða
þriðja þætti sömu konunnar. Hún er
kona eða dóttir hins gestrisna húsbónda,
sem stundum er gral-konungurinn sjálf-
ur (eins og í Perceval) stundum jötun-
hirðirinn (eins og í Kulhwch), stundum
sérstök persóna (t. d. Yvain hjá Chrét-
ien de Troyes (18)). Það er skylt að
leiða athygli að því, að hinum ýmsu hlut-
verkum gralsagnarinnar er ekki ávallt
úthlutað á sama hátt: stundum kemur
fyrir að ein persóna hefur á hendi fleiri
en eitt hlutverk, stundum er einu hlut-
TlMARITIÐ VAKI
49