Tímarit Þjóðræknisfélags Íslendinga - 01.01.1960, Blaðsíða 61

Tímarit Þjóðræknisfélags Íslendinga - 01.01.1960, Blaðsíða 61
UPPLÝSING EÐA NÝ-KLASSÍK Á ÍSLANDI 43 fræðum; því skrifaði hann um Os- sian og orti sjálfur, jafnvel á dönsku. Hitt var stórvirki, er hann lauk við útgáfu Sæmundar-Eddu (1787-1828) fyrir Árnasjóð; þá þýddi hann kvæðin á dönsku og skrifaði um Eddufræði og goðafræði norræna með samanburði við persneskar og indverskar goðsagnir; var það djörf en ef til vill heldur snemmbær til- raun til að gera það fyrir goðsagn- irnar sem Rask hafði gert fyrir mál- fræðina; þó má vera að samanburðar goðsagnafræðingar nútímans eins og G. Dumézil og Jan de Vries fyndu enn þá eithvað nýtt hjá Finni inn- an um hugarflugið. Síðan varð Finn- ur mestur rúnafræðingur á Norður- löndum, en mjög galt sú frægð af- hroð eftir ritgerðina um Rúna mó. Bókmenniir — Uegar litið er á bókmenntirnar í þrengri merkingu, sést að öllum tegundum ljóðagerðar er haldið áfram á upplýsingaröld: sálmum, rímum og ljóðum, en auk riddara- sagna bætast nú við þrjár bók- uienntagreinir í lausu máli: grein- ar eða huganir (kallaðar „tilraunir" eftir enska orðinu essays), skáld- sögur og leikrit. Sálmabókin 1801, gefin út af Magnúsi Stephensen til að útrýma 200 ára gömlum Grallara, sem víða var þó notaður í kirkjum fram um miðja öldina, bar ljósan vott um skynsemistrú Magnúsar og smekk fyrir ný sálmalög, en var annars ekki mjög merkileg né andrík, enda ávallt tekið illa af eldra fólki, sem niat hana stundum sem versta guð- last. Svo gerðu austfirzku skáldin, bræðurnir Indriði og Hallgrímur Helgasynir, en Jón Stefánsson faktor á Djúpavogi tók boðskap hennar ef- laust tveim höndum. En rímur þrifust sem bezt á þessu tímabili þrátt fyrir harða árás Magn- úsar á þær og rímnalögin. Hrapps- eyjarprentsmiðja prentaði þó nokk- uð af rímum og hefur tæplega þurft að liggja með margar óseldar — þar á meðal þrjá flokka eftir Árna Böðv- arsson (1713-77), fremsta rímnaskáld á þeim dögum og hið fyrsta, sem fékk veraldlegar rímur prentaðar á íslandi og um sína daga; aðeins biblíurímnaskáld höfðu komizt á hornið í Vísnabók Guðbrands. Þegar Árni dó, hafði hann ort 221 rímna- flokk fyrir utan önnur ljóð — en af þeim varð skopkvæðið „Skipafregn“ (Vorið langl, verður oft dónunum) langvinsælast. En Björn K. Þórólfs- son telur, að Gunnlaugur Snorrason (1713-96) kunni að eiga eitthvað í því kvæði. Svo og Æviskrár. Hinn nýi skáldskapur upplýsing- arstefnunnar fellur í tvo flokka: beinar þýðingar á frægustu erlend- um kvæðum stefnunnar og nýr ís- lenzkur kveðskapur kveðinn eftir fyrirmælum og smekk stefnunnar. Þótt ólíklegra virðist verður íslenzka kvæðagerðin fyrst í kvæðum Egg- erts Ólafssonar. í þeim er ný-klassík og fræðiljóð. Sveitasæluljóð hans eru af forn-latneskum uppruna (Virgilius, Horatius, Martialis); hann notar nöfn úr grísk-rómverskri goða- fræði: allt þetta er tvímælalaus ný- klassík. Meir í anda tímanna sjálfra (hins stundlega að mati Nordals), er fræðandi samtalsform, táknfræði eins og fjallkonan, er hér mun fyrst koma fyrir utan sálma og prédik- ana, en verður algeng bæði í kvæð-
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138

x

Tímarit Þjóðræknisfélags Íslendinga

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Þjóðræknisfélags Íslendinga
https://timarit.is/publication/895

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.