Læknablaðið

Ukioqatigiit

Læknablaðið - 15.01.1990, Qupperneq 31

Læknablaðið - 15.01.1990, Qupperneq 31
LÆKNABLAÐIÐ 29 1. Meginreglan um hið mesta og jafnasta frelsi. Sérhver maður á að eiga jafnan rétt til hins víðtækasta kerfis jafnra grunnréttinda samrýmanlegt svipuðu kerfi réttinda fyrir alla menn (5). 2. Meginreglan um jafnrétti um óvilhöll tœkifœri. Embætti og stöður eiga að vera opin öllum og allir eiga að njóta jafnréttis um óvilhöll tækifæri og þeir sem hafa svipaða hæfni og fæmi, eiga að hafa jafnan aðgang að embættum og stöðum (6). 3. Mismunarmeginreglan. Félags- og efnahagsstofnunum skal þannig skipað, að þær gagnist þeim bezt, sem verst stendur á fyrir (7). Grunnréttindin, sem vitnað er til í fyrstu meginreglunni em málfrelsi, samvizkufrelsi, frelsi undan geðþóttahandtöku, réttur til þess að eiga eignir og frelsi til þátttöku í stjómmálum (kosningaréttur, kjörgengi). Þar sem kröfumar í meginreglunum geta rekizt á, þarf að raða þeim á einvem hátt. Samkvæmt því sem Rawls segir, er fyrstu meginreglunni raðað framar (lexically prior) en þeirri sem er númer tvö og henni síðan framar þeirri þriðju. Meginregla «P» er fremri annarri meginreglu «Q», þegar og þá því aðeins að við þurfum fyrst að fullnægja kröfum «P», áður en við snúum okkur að því að fullnægja kröfum «Q». Forgangsröðunin leyfir ekki að einni meginreglunni sé fómað fyrir aðra, þegar kröfumar rekast á: Sú meginreglan sem fyrr kemur, hefir algeran forgang. Rawls vekur athygli á því, að «margt er sagt vera réttlátt og óréttlátt, ekki eingöngu lög, stofnanir og félagsleg kerfi, heldur einnig tilteknar athafnir af mörgu tagi...» (8). Hann heldur því ákveðið fram, að meginviðfangsefni réttlætis sé grunngerð samfélagsins, vegna þess að það hefir veruleg og djúpstæð áhrif á lífsmöguleika einstaklingsins. Grunngerðin er óskert kerfi stjómmálalegra, lagalegra, efnahagslegra og félagslegra stofnana. Rawls, sem er Bandaríkjamaður, segir ennfremur, að í samfélaginu feli grunngerðin í sér stjómarskrána, einkaeign á framleiðslutækjum, samkeppnismarkaði og einkvæni. Grunngerðin á stóran þátt í að útdeila þeim byrðum og hagsbótum, er fylgja samstarfi þeirra sem mynda samfélagið. Sé grunngerðin meginviðfangsefni réttlætis, er meginvandamál réttlætis að orða og réttlæta meginreglur, sem réttlát granngerð verður að fullnægja. Þessar meginreglur munu greina frá því, hvemig granngerðin á að útdeila væntanlegum frumgœðum, sem Rawls nefnir svo. Þau era grannréttindin, sem talin era upp í fyrstu meginreglunni og auk þeirra völd, myndugleiki, tækifæri, tekjur og auðlegð. Rawls fullyrðir að framgæðin séu þess eðlis, að ætla megi að sérhver viti borinn maður óski sér þeirra vegna þess, að af þeim era venjulega not, hver svo sem er skynsamleg ætlan manns með líf sitt (9). Fyrsta meginreglan skipar niður útdeilingu væntinga um grannréttindi. Önnur meginreglan temprar útdeilingu væntanlegs valds og myndugleika, að svo miklu leyti, sem þeir felast í embættum og stöðum í stofnunum samfélagsins. Þriðja meginreglan stýrir dreifingu annarra væntanlegra framgæða, þar með talin auðlegð og tekjur. Þó að fyrri meginreglurnar tvær krefjist jafnréttis, leyfir mismunarmeginreglan ósamkvæmni, svo lengi sem heildarkerfi stofnana eflir hag þeirra, sem verst era settir, varðandi framgæðin, sem um er að ræða. Rawls leggur fram þrenns konar réttlœtingu á meginreglum sínum. Tvær þeirra höfða til yfirvegaðs mats okkar, en sú þriðja er byggð á því, sem hann segir vera túíkun á kenningu sinni í anda Kants. I. Fyrsta gerð réttlœtingar byggir á þeirri hugmynd, sem fyrr var nefnd, að veiti samstæða meginreglna okkur beztu skýringuna á yfirveguðu mati okkar á því, hvað sé réttlátt eða ranglátt, þá sé ástæða til þess að taka upp þessar meginreglur. Meginreglumar skýra mat okkar þá því aðeins, að matið sé leitt af meginreglunum. II. í nœstu gerð réttlœtingar heldur Rawls því fram, að væri samstæða meginreglna valin við skilyrði, sem samkvæmt yfirveguðu mati okkar væra við hæfi til þess að velja slíka samstæðu, þá sé ástæða til þess að taka við þessum meginreglum. Þessi gerð réttlætingar skiptist í þrjá hluta:
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64
Qupperneq 65
Qupperneq 66
Qupperneq 67
Qupperneq 68
Qupperneq 69
Qupperneq 70
Qupperneq 71
Qupperneq 72
Qupperneq 73
Qupperneq 74
Qupperneq 75
Qupperneq 76
Qupperneq 77
Qupperneq 78
Qupperneq 79
Qupperneq 80
Qupperneq 81
Qupperneq 82
Qupperneq 83
Qupperneq 84
Qupperneq 85
Qupperneq 86
Qupperneq 87
Qupperneq 88

x

Læknablaðið

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Læknablaðið
https://timarit.is/publication/986

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.