Læknablaðið

Ukioqatigiit

Læknablaðið - 15.01.1990, Qupperneq 35

Læknablaðið - 15.01.1990, Qupperneq 35
LÆKNABLAÐIÐ 33 þvingunarskattlagning, til þess að afla fjár til hvers konar velgerðarstarfsemi, hreinlega þjófnaður. Samkvæmt því felast grófleg rangindi í miklum hluta þeirra athafna sem ríkisstjómir beita sér fyrir. Því kemur ekki á óvart að Nozick er talsmaður lágmarksríkisins. Ferlið sem leiðir til lágmarksríkis, án þess að brotinn sé réttur á nokkrum manni, segir Nozick felast í nokkrum stigum (19): 1. í byrjun myndu einstaklingar í «frumástandi», þar sem siðferðilegar (frjálshyggju)-meginreglur eru almennt viðurkenndar, koma sér upp fjölda «vemdarfyrirtækja», í því skyni að framfylgja frjálshyggjuréttindum, enda myndi eigin viðleitni einstaklinga í þá veru reynast óhagkvæm og hætta væri á misnotkun. 2. Vegna samkeppni um viðskiptavini myndi í fyllingu tímans koma fram ríkjandi vemdarfyrirtæki á tilteknu landsvæði. 3. Fyrirtæki af þessu tagi myndi síðan breytast í lágmarksríkið með því að slá föstum einkarétti á vemdarþjónustu. Sá einkaréttur beindist að því, að koma í veg fyrir að aðrir haldi upp tilraunum til að framfylgja réttindum, þar sem þær tilraunir gætu reynzt viðskiptavinunum hættulegar. Lágmarksríkið myndi banna «óháðum aðilum», þ.e. þeim sem neita að kaupa þjónustu þess, að leita annarra leiða um fullnustu. 4. A fjórða stiginu er gert ráð fyrir að ennþá sé fylgt réttum siðferðilegum meginreglum. Þá myndu þeir, sem væra í einokunarvemdarfyrirtækinu, vera skuldbundnir til þess að bæta þeim, sem ekki era í viðskiptum (ef það era þá nokkrir sem svo er ástatt um) þau óþægindi sem samskipti þeirra við viðskiptavini svo voldugs vemdarfyrirtækis veldur þeim. Þar af leiðandi hefir fyrirtækið rétt til og raunar er það skyldugt til þess, að «skattleggja» viðskiptavini sína, til þess að hægt sé að kaupa nokkra vemd fyrir þá, sem standa verr að vígi vegna þess að þeir era ekki viðskiptavinir (20). Sú vemd sem fyrirtækið, lágmarksríkið, veitir, er gegn líkamlegum meiðslum, þjófnaði, svikum og broti á samningum og er það í samræmi við það sem áður sagði. Andstætt því sem er í kenningu Rawls, takmarka Nozick og aðrir frjálshyggjumenn siðferðið ekki við réttlæti. Þannig leggur Nozick áherzlu á það, að við frjálshyggjukenningu um réttindi einstaklinga beri að bæta frjálshyggjukenningu um dyggðir, sem viðurkenni, að ekki era allar siðferðilegar meginreglur hæfar til þess að framfylgja þeim og að siðrænt líf felur meira í sér en það að vanvirða ekki réttindi. Frjálshyggjumenn benda gjaman á skilin milli réttlætis og gjafmildi, sem andsvar við þeirri ásökun, að réttur til eignarhalds í anda Lockes geri lögmæta sárastu fátækt milljóna manna. Þeir leggja áherslu á það, að þó svo að réttlæti krefjist þess, að við séum ekki neydd til þess að leggja af mörkum til velferðar annarra, krefjist gjafmildin þess, að við hjálpum jafnvel þeim, sem engan rétt eiga á aðstoð okkar. Kenningar þeirra Rawls og Nozick era raktar hér vegna þess, að þær auðvelda okkur að greina meginatriði í þeirri umræðu, sem nú er uppi um vandamál heilbrigðisþjónustunnar, svo sem: Eigum við rétt á heilbrigðisþjónustu? TILVITNANIR 1. Norman R. The Moral Philosophers. An Introduction to Ethics. Oxford: Clarendon Press 1983. Reprinted 1986, s. 132. 2. Beauchamp TL, Childress JF. Principles of Biomedics Second edition. New York, Oxford: Oxford University Press 1983, s. 19. 3. Reich WT ed. Encyclopedia of Bioethics. New York: Macmillan and Free Press 1978, Vol. 1 s. 413-17. 4. Shelp EE ed. Justice and Health Care. A Pallas Paperback. Dordrecht, Boston, London: D. Reidel Publishing Company 1981, s. 6-14. 5. Rawls J. A Theory of Justice. Oxford: Oxford University Press 1972, reprinted 1985, s. 60, 201-5. 6. Sama rit, s. 60, 73, 83-9. 7. Sama rit, s. 60, 75-83. 8. Sama rit, s. 7. 9. Sama rit, s. 62. 10. Sama rit, s. 11. 11. Sama rit, s. 15. 12. Sama rit, s. 21. 13. Sama rit, s. 252. 14. Nozick R. Anarchy, State and Utopia. New York: Basic Books Inc. 1974. 15. Sama rit, s. 171-2. 16. Sama rit, s. 151. 17. Sama rit, s. 178-9. 18. Sama rit, s. 151. 19. Sama rit, s. 10-25. 20. Wolff RP. Robert Nozick’s Derivation of the Minimal State. í: Paul J ed: Reading Nozick. Essays on Anarchy, State and Utopia. Oxford: Basil Blackwell 1983 s. 79.
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64
Qupperneq 65
Qupperneq 66
Qupperneq 67
Qupperneq 68
Qupperneq 69
Qupperneq 70
Qupperneq 71
Qupperneq 72
Qupperneq 73
Qupperneq 74
Qupperneq 75
Qupperneq 76
Qupperneq 77
Qupperneq 78
Qupperneq 79
Qupperneq 80
Qupperneq 81
Qupperneq 82
Qupperneq 83
Qupperneq 84
Qupperneq 85
Qupperneq 86
Qupperneq 87
Qupperneq 88

x

Læknablaðið

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Læknablaðið
https://timarit.is/publication/986

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.