Tímarit um menntarannsóknir - 01.01.2005, Blaðsíða 15

15
Tímarit um menntarannsóknir, 2. árgangur 2005
uppeldis, þ.e. viðurkenningu, hegðunarstjórn
og stuðningi (Gray og Steinberg, 1999).
Í rannsókninni er sérstaklega hugað að
því hvort uppeldisaðferðir foreldra tengjast
brotthvarfi ungmennanna frá námi þrátt fyrir
að tillit sé tekið til félags- og efnahagslegrar
stöðu foreldra. Eins og fram hefur komið
hefur áhersla í rannsóknum á tengslum á milli
fjölskylduþátta og brotthvarfs frá námi aðallega
beinst að félags- og efnahagslegri stöðu
foreldra. Komið hefur fram sú athyglisverða
umræða að mæling á félags- og efnahagslegri
stöðu foreldra sé í raun ekki aðeins mæling
á menntun, stöðu og tekjum þeirra heldur
á fjölda persónu- og félagslegra þátta eins
og uppeldisaðferðum foreldra sem tengjast
námsgengi ungmennanna (sjá yfirlitsgrein
Jeynes, 2002). Okkur þykir því mikilvægt
að taka tillit til félags- og efnahagslegrar
stöðu foreldra þegar við könnum tengslin á
milli uppeldisaðferða foreldra og brotthvarfs
ungmenna frá námi. Jafnframt er tekið tillit til
þess hvort í hlut eiga stúlkur eða piltar þar sem
piltar virðast síður ljúka framhaldsskóla en
stúlkur (Jón Torfi Jónasson og Kristjana Stella
Blöndal, 2002).
Í ljósi þess að fyrri rannsóknir (samantekt
Battin-Pearson o.fl., 2000; Jón Torfi Jónasson
og Kristjana Stella Blöndal, 2002) benda til
sterkra tengsla á milli fyrri námsárangurs
og brotthvarfs frá námi er tekið tillit til
námsárangurs þegar athuguð eru tengsl upp-
eldisaðferða foreldra og brotthvarfs ung-
menna frá námi. Önnur ástæða fyrir því að
taka tillit til námsárangurs er sú að á fyrri
stigum þessarar rannsóknar kom fram að
uppeldisaðferðir foreldra tengjast náms-
árangri þeirra á samræmdum prófum (Sigrún
Aðalbjarnardóttir og Kristjana Stella Blöndal,
2004).
Því hefur verið haldið fram að samræmd
próf við lok grunnskóla endurspegli námshæfni
fólks ekki síður en að vera mæling á kunnáttu
í einstökum greinum (Jón Torfi Jónasson
og Guðmundur B. Arnkelsson, 1992). Þá
hefur komið fram að forspárgildi einkunna
á samræmdu prófi í íslensku og í stærðfræði
um brotthvarf frá námi virðist svipað (Jón
Torfi Jónasson og Kristjana Stella Blöndal,
2002). Af þeim sökum er hér aðeins hugað að
námsárangri úr annarri námsgreininni og varð
íslenska fyrir valinu.
Rannsóknir á brotthvarfi frá námi hafa verið
gagnrýndar fyrir skort á langtímasniði þar sem
slíkt snið gefur kost á að álykta af meira öryggi
um hvort þættir eins og uppeldisaðferðir spái
fyrir um brotthvarf en ef um er að ræða
þversnið (Rosenthal, 1998). Þessi rannsókn
er byggð á langtímasniði sem nær yfir ríflega
sjö ára tímabil og var ungmennum fylgt eftir
frá 14 ára aldri þar til flest þeirra voru orðin
22 ára. Þær langtímarannsóknir sem gerðar
hafa verið á þessu sviði hafa jafnframt flestar
náð yfir styttri tíma en í þessari rannsókn.
Lengra tímabil ætti augljóslega að gefa betri
upplýsingar um brotthvarf frá námi þótt ljóst
sé að einhver ungmenni sem hér flokkast
undir brotthvarfshóp eigi eftir að ljúka
framhaldsskóla. Bent skal á að í umfjöllun um
trúverðugleika upplýsinga um brotthvarf frá
námi hefur verið mælt með þeirri aðferð sem
hér er viðhöfð, það er að fylgja eftir árgangi
(Orfield, 2004).
Tilgátur
Í ljósi niðurstaðna ofangreindra rannsókna er
búist við því
• að „viðurkenning“ foreldra og „stuðningur“
tengist brotthvarfi ungmenna frá námi;
því meiri viðurkenningu og stuðning sem
unglingarnir telja sig búa við 14 ára gamlir
þeim mun líklegra sé að þeir hafi lokið
framhaldsskólaprófi við 22 ára aldur. Þá
er þess vænst að þeir unglingar sem telja
sig búa við miðlungs „hegðunarstjórn“
foreldra við 14 ára aldur séu líklegri til að
ljúka framhaldsskóla;
• að uppeldisaðferðir foreldra tengist brott-
hvarfi frá námi á ofangreindan hátt hvort
sem stúlkur eða piltar eiga í hlut, hver sem
félags- og efnahagsleg staða foreldra þeirra
er og hvort sem ungmennin hlutu lága eða
háa einkunn á samræmdu prófi í íslensku
við lok grunnskóla.
Brotthvarf frá námi