Múlaþing: byggðasögurit Austurlands - 01.01.2001, Blaðsíða 117

Hermann Pálsson
Lífgjöf við Aðalból
Hugleiðingar um Hrafnkels sögu
Rétt um þessar mundir er hálf öld
liðin síðan Aðalsteinn Jónsson
gagnrýndi kenningar Sigurðar Nor-
dals um staðfræði og sannfræði Hrafnkels
sögu Freysgoða.1 Grein Aðalsteins reynist
enn hollur lestur hverjum þeim sem er rækt
á hinu forna listaverki. Bóndinn á Vað-
brekku bar skarpara skyn á landslag sög-
unnar en hinn mæti fræðimaður sem hafði
aldrei stigið fæti í Hrafnkelsdal og hlítti
frásögnum annarra manna af staðháttum á
þeim slóðum. Og sú djarfa kenning Sig-
urðar að aðalviðburðir Hrafnkels sögu hafi
aldrei gerst gekk í berhögg við þá almennu
skoðun ‘að Islendingasögur væru að mestu
leyti ofnar utanum sannsögulega atburði,’
svo að orðalagi Aðalsteins sé fylgt.2
Atburðir, hugmyndir og ritsmíði
Hér er ekki ætlunin að rekja andmæli
hans gegn hugmyndum Sigurðar, en með
því að enn gerist tíðrætt um sagnfræði
Freyr, goð Hrafnkels.Teikning eftir Jacques Reich
úr hókinni Myths ofthe Norsemen.
Hrafnkels sögu, hugmyndir og list, þykir
mér ástæða til að taka þrætuna upp að nýju.
I skömmu máli má segja að afrek sögu-
smiðs sé ekki í því fólgið að skapa kynngi
magnað verk um eilthvað sem hafði aldrei
gerst, heldur öllu fremur að yrkja um raun-
verulega fortíð af þvílíkri snilld og hug-
kvæmni að frásögn hans varðar hvern
mann sem nennir að hugsa rækilega um
þann reginvanda að vera til.
Nú er mér svipað farið og Aðalsteini
heitnum á Vaðbrekku að því leyti að mér
þykir ekki ástæða til að draga í efa að
Hrafnkell hafi verið hrakinn frá Aðalbóli,
skapað sér síðan nýtt mannaforráð austur í
Fljótsdal og enn síðar endurheimt goðorð
sitt í Hrafnkelsdal. Þessi kjami atburða í
Hrafnkels sögu heyrir veruleika til, en á
hinn bóginn er ærin nauðsyn að kanna
gaumgæfilega meðferð höfundar á þessum
atburðum. Það er skálda háttur að yrkja um
það sem verið hefur; skapandi ritsmiðir
hafa jafnan kjark, glöggskyggni og tækni
til að sýna liðna viðburði í nýju ljósi. Eng-
inn sem þekkir Njálu og sögu þjóðarinnar á
öndverðri elleftu öld mun draga í efa að
' Aðalsteinn Jónsson, bóndi, Vaóbrekku: 'Hrafnkatla hin nýja og SigurSur Nordal prófessor.' Gerpir. MánaBarrit
Fjórðungsþings Austfirðinga. V. árg., 6-7. tbl. (júní-júlí 1951), bls. 2-9. Aðalsteinn beindi skeytum sínum að riti Sigurðar
Hrafnkatla. íslenzk fræði 7 (Reykjavík 1940).
^Sigurður Nordal rökstyður prýðilega þá kenningu að Þjóstarssynir hafi aldrei verið til en öðru máli gegnir um skoðanir
hans á athöfnum Hrafnkels goða. Þótt Þjóstarssynir teljist tilbúningur höfundar, þá er vafasamt að bera brigður á allt það
sem Hrafnkatli er eignað í sögu, enda eru nægar heimildir fyrir því að hann hafi verið til.