Skírnir - 01.09.2017, Page 56

ekki hluti af mannkyni við það að tilheyra þjóð, heldur er þjóðin til-
viljunarkenndur og afmarkaður hluti mannkyns sem hver og einn
hefur aðgang að og samskipti við. Þjóðin er því fyrst og fremst póli-
tísk eining, byggð á lögum og ríkisborgararétti. Ein af forsendum
þjóðernishyggju er aðskilnaður þjóðar og ríkis og síðar einingu
þessa í þjóðríkinu. Samkvæmt menningarlegri þjóðernishyggju
liggur að baki ríkjaskipan heimsins náttúruleg regla, fjölbreyttar
þjóðir skapa fjölbreytt ríki. Samkvæmt pólitískri þjóðernishyggju
var málið flóknara og tilviljunarkenndara, enda erfiðara að gera
greinarmun á ríki og þjóð. Hugmyndin um fullveldi þjóðarinnar
byggðist þó á þessum greinarmun. „Frelsi, jöfnuður og bræðralag“
kröfðust samstöðu sem einungis ríkið gat veitt, stundum með all-
nokkrum þvingunum.
Félagsfræðingurinn John Hutchinson (1987, 1994, 2005, 2013)
byggir að mörgu leyti á þessari tvískiptingu í greiningu sinni á
tveimur gerðum þjóðernishyggju. Öll þjóðernishyggja er að mati
Hutchinson andsnúin hefðarhyggju og byggist á því að virkja fólk
til breytinga í nafni þjóðarinnar. Pólitísk þjóðernishyggja byggist á
arfi upplýsingastefnunnar og frönsku byltingarinnar og lítur á
þjóðina sem sjálfviljugt pólitískt samfélag sem byggir á sameigin-
legum og skynsömum ákvörðunum borgaranna eins og þær birtast
í hinu fullvalda ríkisvaldi. Pólitísk þjóðernishyggja stefnir að nú-
tímavæðingu samfélagsins, framförum að alþjóðlegri fyrirmynd,
jöfnum ríkisborgararétti og nútíma þjóðríki. Menningarleg þjóð -
ernis hyggja byggist á ákveðinni fjölhyggju um ólíka menningu sem
hver um sig varðveiti arfleifð fólks og sýn á heiminn. Með því að
blása nýju lífi í þessa arfleifð er lagður grunnur að þjóðmenningu,
vilja fólks til að fórna sér fyrir þjóðina og skapa nýja framtíð byggða
á þjóðlegum framförum. Markmið menningarlegrar þjóðernis-
hyggju er endurreisn þjóðlegrar menningar, óháð því hvort full-
valda ríkisvald sé í sjónmáli eða ekki. Pólitísk þjóðernishyggja
leggur áherslu á breytingar, en Hutchinson telur óvarlegt að bendla
menningarlega þjóðernishyggju við varðveislu fyrst og fremst. Frá
sjónarhóli Hutchinsons hefur „varðveisla menningararfs“ of íhalds-
söm hugrenningartengsl, þegar vakning er að hans mati eitt helsta
einkenni menningarlegrar þjóðernishyggju. Ljóð Jónasar Hall-
320 birgir hermannsson skírnir
Skírnir HAUST 2017 (13.10.2017).qxp_Layout 1 20.10.2017 13:46 Page 320