Skírnir - 01.09.2017, Blaðsíða 108

Schenz rekur rætur pólitísks rétttrúnaðar til umbóta- og stjórn-
málahreyfinga á sjöunda og áttunda áratug síðustu aldar. Á þeim
tíma sé farið að nota hugtökin „political correctness“ eða „politically
correct“ um þá einstaklinga og hópa innan marxískra hreyfinga sem
þyki ósveigjanlegir í kenningarlegum efnum. Dæmi um slíka af -
stöðu sé hvernig Rauða kverið eftir Mao Zedong varð að mælistiku
á allt innan maóistahreyfinga (Schenz 1994: 28). Schenz skiptir sögu
umbóta- og stjórnmálahreyfinga í Bandaríkjunum í tvö tímabil. Á
því fyrra hafi þessar hreyfingar verið mótaðar af grunnhugmyndum
meginhugsuða upplýsingarinnar um sjálfræði hvers einstaklings, al-
menn mannréttindi og tjáningarfrelsi en á síðara tímabilinu, ekki
síst frá og með áttunda áratugnum, taki þær aukið tillit til gagnrýni
á þessar grunnhugmyndir. Áherslur heimspekinga eins og Jacques
Derrida (1930–2004), Michel Foucault (1926–1984) og Jacques
Lacan (1901–1981) verði áberandi, en þeir höfðu dregið í efa vest-
rænar hugmyndir um skynsemishyggju og sjálfræði einstaklings-
ins. Þess í stað reyndu þeir að sýna fram á hvernig grunnhugmyndir
upplýsingarinnar væru í raun notaðar til blekkja fólk og fá kúgaðar
stéttir til að sætta sig við stöðu sína og kjör (Schenz 1994: 28).
Í Bandaríkjunum nýttu vinstri menn og fulltrúar pólitísks rétt-
trúnaðar þessar hugmyndir til að afbyggja ráðandi hugmyndakerfi
innan vestrænnar menningar og leitast við að sýna fram á að fólk
mótist mun meira af „kynþætti, uppruna og kyni“ en áður var talið.
Í því sambandi sé rík ástæða til að sýna fram á áhrif tungumáls og
menningararfleifðar á samfélagsgerðina og sjálfsmynd manna.
Ógjörn ingur sé að aðgreina sjálfsskilning frá uppruna og menning-
arlegu umhverfi, eins og gengið hafi verið út frá innan upplýsing-
arinnar, og því beinlínis rangt að meta allt alfarið út frá sjónarhóli
hvítra gagnkynhneigðra karlmanna (Schenz 1994: 43). Virða beri
fjölmenningu, fjölbreytileika samfélagsins og ólíka menningarkima
innan þess og til þess þurfi að gera upp við hvíta feðraveldið og átta
sig á takmörkunum vestrænnar menningararfleifðar. Sumir fulltrúar
pólitísks rétttrúnaðar segi hreint út: „Óvinurinn er vestræn menn-
ing“ (Schenz 1994: 30, 42).
Að mati Schenz eru þessir heimspekistraumar helsta ástæða þess
að námsefni innan háskóla hafi í vaxandi mæli verið lagað að for-
372 sigurjón árni eyjólfsson skírnir
Skírnir HAUST 2017 (13.10.2017).qxp_Layout 1 20.10.2017 13:46 Page 372