Morgunblaðið - 23.05.1998, Side 42

42 LAUGARDAGUR 23. MAÍ 1998
MORGUNBLAÐIÐ
AÐSENDAR GREINAR
Ætlar Alþingi að virða
að vettugi ákvæði
stj ornarskrárinnar ?
í BREYTINGARTILLÖGUM
meirihluta félagsmálanefodar AI-
þingis við frumvarp til sveitarstjórn-
arlaga segir m.a.: Við 7. gr. bætist ný
málsgrein er orðist svo: „Sveit-
arfélög skulu setja sér stefnu um
arðgjafar- og arðgreiðslumarkmið í
rekstri fyrirtækja sinna og stofnana
og er heimilt að ákveða sér eðlilegan
afrakstur af því fjármagni sem bund-
ið er í rekstri þeirra.“ Krafa um „af-
rakstur“ af opinberum þjónustufyr-
irtækjum er að sjálfsögðu ekkert
annað en krafa um skattlagningu og
því brot á 77. gr. stjórnarskrár
íýðveldisins íslands.
Aðdragandi að breytingu á 7.
gr. sveitarstjómarlaga
Telja má fullvíst að umrædd til-
laga er fram komin vegna kæru
greinarhöfundar á afgjaldi Hitaveitu
Reykjavíkur, sem nú er til úrskurðar
hjá umboðsmanni Alþingis. Nú á að
lögleiða það lögbrot sem Reykjavík-
urborg hefúr að mati undirritaðs
framið og m.a. skattlagt ekki aðeins
sína eigin borgara heldur einnig íbúa
nágrannasveitarfélaga.
Opinber fyrirtæki eru eign fólks-
ins og er ekki gert ráð fyrir að þau
skili arði á annan hátt en þann að
selja þjónustu sína á kostnaðarverði.
Þau eru skattfrjáls lögum sam-
kvæmt og því er fráleitt að hugsa sér
að hægt sé að koma yfir þau óbeinni
skattlagningu með því að krefjast
„afraksturs“ af þeim. Slíkt mundi
brjóta gegn stjórnarskrá landsins.
í tillögu nefndarinnar er talað um
„... afrakstur af því fjármagni, sem
bundið er í rekstri..." Vakin skal at-
hygli á því að ef Hitaveita Reykjavík-
ur er tekin sem dæmi má á það
benda að Reykjavíkurborg hefur
ekki lagt eina einustu krónu í upp-
byggingu veitunnar. Hver á svo að fá
arð af fjármagninu, sem bundið er í
fyrirtækinu? Hjá einkafyrirtækjum
og hlutafélögum eru það þeir sem
leggja peninga í fyrirtækin sem fá
arðinn, ef einhver er, og sem ákvarð-
ast af markaðsaðstæðum og hag-
kvæmni rekstrarins. Hjá Hitaveitu
Reykjavíkur, svo hún sé notuð sem
dæmi um opinbert einokunarfyrir-
tæki, hefur afgjald til Reykjavíkur-
borgar fyrst verið ákveðið og síðan
notuð einokunaraðstaðan til að
ákveða nauðsynlegt gjald á þjónust-
unni. Á þann hátt er búið að koma
skattlagningunni, sem kölluð hefur
verið afgjald, í 30% af veltu, sem þýð-
ir að gjaldið þarf að vera 50% hærra
en ella svo til sé fé til skattgreiðsl-
unnar. Þama er því um að ræða 50%
skattlagningu á hitaveitugjöldin. Af
framanrituðu er ljóst að það er ekki
hægt að velta arðsemissjónarmiðum
einkafyrirtækja og hlutafélaga yfir á
opinber einokunarfyrirtæki.
Með afgjaldi því, sem Reykjavík-
urborg krafði Hitaveitu Reykjavíkur
um á árinu 1997, greiddu Hafn-
firðingar um 80 milljónir króna í
skatt í borgarsjóð eða sem nemur
um 4.500 kr. á hvern íbúa. Það er
örugglega vandfundið dæmi um það í
öðru Evrópulandi að eitt sveitarfélag
komist upp með það að skattleggja
íbúa annars sveitarfélags.
Álit bæjarstjóranna á höfuð-
borgarsvæðinu
í Morgunblaðinu hinn 6. maí sl.
sagði borgarstjórinn í Reykjavík,
Ingibjörg Sólrún Gísladóttir: „Miðað
við þau viðhorf, sem uppi eru í dag,
þá held ég að það sé betra fyrir
sveitarfélögin að hafa lagagrunn til
að standa á en ekki bara hefðina.“
Skýrari yfirlýsingu um að afgjald-
staka Reykjavíkurborgar af m.a.
Hitaveitu Reykjavíkur hafi ekki
Knýi meirihluti félags-
málanefndar Alþingis
fram þá breytingu á 7.
gr. sveitarstjórnarlaga,
sem hann hefur lagt
fram, segir Gísli Jóns-
son, kemur Alþingi til
með að brjóta ákvæði
stjórnarskrár landsins.
lagastoð, heldur aðeins hefð, er ekki
hægt að fá. í sama blaði sagði bæjar-
stjórinn í Hafnarfirði, Ingvar Vikt-
orsson, að sér litist nokkuð vel á
breytingartillöguna. Hann er sem
sagt harla ánægður með framan-
greindar skattgreiðslur Hafnfirðinga
í borgarsjóð Reykjavíkur. Frekar
hefði mátt búast við því að bæjar-
stjórinn styddi við bakið á greinar-
höfundi í baráttunni gegn skattlagn-
ingu Reykjavíkur á Hafnfirðinga.
Mæðravernd -
U ngbarnavernd
Á HEILSUGÆSLUSTÖÐVUM líkamsbyggingu, þyngd, blóðþrýst-
fer fram meðal annars mæðra- og
ungbarnavemd. Stefnt er að því að
sama ljósmóðir/hjúkrunarfræðingur
og læknir sinni konunni á meðgöng-
unni og í gegnum ungbamavemd-
ina. Þannig fæst sú besta þjónusta
sem völ er á og samfella verður í
starfinu. Með mæðravernd er átt
við að gæta að og efla heilsu, vöxt
og þroska móður, barns og fjöl-
skyldu, með eftirliti, stuðningi og
fræðslu. Að fyrirbyggja og greina
óeðlilegt ástand á meðgöngutíman-
um, bæði líkamlegt og andlegt.
Einnig að sjá fyrir ástand sem get-
ur haft áhrif á fæðinguna og greina
þá áhættuhópa sem aukið eftirlit
þarf að vera með.
Við fyrstu skoðun er gerð mæðra-
skrá þar sem eru skráð persónuat-
riði, fyrri fæðingar- og fjölskyldu-
saga, ásamt hefðbundinni skoðun
sem felur í sér að huga að almennri
líðan konunnar t.d. verkjum, ógleði,
andlegri líðan, næringarástandi,
ingi og mörgu fleiru. Við 18.- 19.
viku meðgöngunnar er mælt með
einni ómskoðun. Meðgöngulengd er
Mæðra- og ungbarna-
vernd á heilsugæslu-
stöð, segja Margrét N.
Svane og Sigríður
Brynja Sigurðardóttir,
er til að veita verðandi
móður og barni sem
besta þjónustu.
reiknuð út í þeirri skoðun, aðrar
ómskoðanir, bæði snemma og undir
lok meðgöngunnar eru gerðar ef
læknisfræðileg ástæða er fyrir
hendi.
Hjúkrunarfræðingar í ungbarna-
Svo hefur ekki verið en
þess í stað hefur hann
leitast eftir því að fá
hluta af kökunni.
Að lokum skal vitnað í
viðtal við bæjarstjórann
í Garðabæ, Ingimund
Sigurpálsson, í um-
ræddri Morgunblaðs-
grein. Ingimundur segir
m.a.: „Þá er einnig á það
að líta að vafasamt er að
sveitarfélög stefni sér-
staklega að því að hagn-
ast á þjónustu við
íbúana. Eðlilegt er og
óumdeilt að sveitarfélög
skuli á ákveðnum svið-
um innheimta að fullu
gjöld á móti þeim kostnaði, sem þau
hafa veitt við þjónustu, en tekjuöflun
sveitarfélaga hlýtur að öðru leyti að
eiga að byggjast á skattheimtu í sam-
ræmi við lög um tekjustofna sveit-
arfélaga." Ingimundur fjallar mjög
málefnalega og faglega um málið,
enda tók leiðari Morgunblaðsins dag-
inn eftir undir sjónarmið hans með
svofelldum orðum: „Er það eðlilegt
að sveitarfélög hafi sjálfdæmi um,
hvað þau sækja mikla fjármuni í
verði veittrar þjónustu, umfi'am
kostnað af henni, í vasa fólks og fyr-
irtækja? Bryti slíkt ekki í bága við
77. gr. stjórnarskrárinnar?"
Hvað næst?
Hollt er að hugleiða, hvernig sveit-
arfélög kynnu að notfæra sér þá
galopnu skattheimtuheimild, sem
verið er að reyna að troða inn í 7. gr.
sveitarstj órnarlaga.
Mundu þau t.d. ekki
vilja fá arð af því fjár-
magni, sem íbúarnir
hafa byggt upp í vatns-
veitukerfinu og í hol-
ræsakerfinu og með því
móti fá hækkun á
vatnsgjaldi og holræsa-
gjaldi?
Hinn 13. maí sl. kvað
Hæstiréttur upp mjög
athyglisverðan dóm
varðandi vatnsgjald. í
greinargerð dómsins er
staðfest það álit um-
boðsmanns Alþingis að
gjöld fyrir opinbera
þjónustu megi ekki
vera hærri en sem svarar til eðlilegs
kostnaðar. Dulbúinn ai'ður af
ímyndaðri eign getur ekki talist til
eðlilegs tilkostnaðar. Viðbótargjöld
tO að standa undir dulbúnum arði
eru því hreinn skattur, sem ekki
verður lagður á nema með sérstök-
um lögum sbr. 77. gr. stjórnarskrár
lýðveldisins íslands.
Knýi meirihluti félagsmálanefndar
Alþingis fram þá breytingu á 7. gr.
sveitarstjórnarlaga, sem hann hefur
lagt fram, kemur Alþingi til með að
brjóta ákvæði stjórnarskrár landsins
og má fullvíst telja að við það verði
ekki unað. Þótt vald Alþingis sé mik-
ið er hægt að fá ákvarðanir þess
ógiltar, brjóti þær í bága við stjórn-
arskrá lýðveldisins íslands.
Höfundur er fv. prófessor við
Háskóla íslands.
Gísli
Jónsson
Margrét N. Sigríður Brynja
Svane Sigurðardóttir
vernd fylgjast með vexti, þroska og
félagslegu umhverfi barnsins,
ásamt líðan móðurinnar og fjöl-
skyldunnar í heild. Fyrstu vikurnar
eftir fæðingu barnsins er foreldrum
boðið upp á vitjanir hjúkrunar-
fræðinga heim. Nær undantekn-
ingalaust er það boð vel þegið. Að
koma inn á heimili fjölskyldu í þeim
tilgangi að fræða og leiðbeina krefst
mikillar tillitssemi og ávallt þarf að
hafa þarfir fjölskyldunnar í huga.
Vitjanir eru um það bil einu sinni í
viku og oftar ef þörf krefur. Síðan
er reglubundið ungbarnaeftirlit á
heilsugæslustöð, þar
sem læknir og hjúkr-
unarfræðingur fylgjast
með baminu.
Stuðningur við for-
eldra er mikilvægur
fyrst eftir fæðingu og
sérstaklega við fyrsta
barn því mikil breyting
verður á lífi fjölskyld-
unnar. Foreldrar eru
fræddir um meðferð
ungbarna og örvaðir til
sjálfstæðis því það eru
fyrst og fremst for-
eldramir sem bera
ábyrgð á að barnið
þroskist við góð skil-
yrði.
Markmið ungbarna- og smá-
barnaverndar er að stuðla að góðri
líðan og heilsu ungbarna, einnig er
mikilvægt að finna frávik frá and-
legum og líkamlegum þroska og
grípa inn í á viðeigandi hátt. Ef
vandamál koma upp við umönnun
bamsins aðstoðar hjúkrunar-
fræðingurinn foreldrana við að
leysa úr þeim eða vísar þeim réttu
leiðina sé þess þörf.
Höfundar eru hjúkruníirforsijóri og
hjúkrunardeildarstjóri á
Heilsugæslustöðinni í Grafarvogi.
Syngur þú í bíl?
Verð frá
Mazda 323 Sedan 1.330.000
Nú fylgir geislaspilari ásamt geislaplötu aö eigin vali.
Umboðsmenn: Akranes: Bdás sf. • ísafjörður: Bílatangi ehf. • Akureyri: BSA hf. • Egilsstaðir: Bílasalan Fell • Selfoss: Betri bílasalan • Vestmannaeyjar: Bifreiðaverkstæði Muggs