Óðinn - 01.01.1929, Síða 28

Hróarsholtsfólkið
í vesturbænum.
Víðsýnt er af Hróarsholtsklettum í fögru veðri
og góðu skygni. Þaðan sjer yfir Árnessýslu mest-
alla og mikinn hluta Rangárvallasýslu. Vest-
mannaeyjar blasa við austan til við hádegisstað
og síðan opið haf fyrir ströndum alla leið að
Reykjanesfjallgarði. Þar tekur við fjallahringur-
inn skeifumyndaður í íjarska og lokar útsýn í
vestri, norðri og austri; augað nemur ekki stað-
ar fyr en við Seljalandsmúla í landsuðri. Á þess-
ari löngu leið sjer víða inn til jökla og óbygða.
Eyjafjallajökull, Þríhyrningur og Hekla blasa
beinast við frá bænum og eru mesta augnaynd-
ið. Heima fyrir er einnig fagurt um að litast og
búsældarlegt. Bærinn stendur sunnan undir kletl-
unum vestanvert; þar er tvíbýlt og reisulegt.
Framundan hallar túnunum víðum og sljeltum
móti suðri, en engi taka við í suðri og vestri. 1
Hróarsholli hafa búið merkisbændur hver fram
af öðrum um langan aldur. En mikill er sjón-
arsviftir þar nú orðinn í vestutbænum á skömm-
um tíma. Gamla fólkið er horfið og komið und-
ir græna torfu. Þeim, sem voru þar heimagang-
ar fyrir rúmum tug ára, finst nú tómlegt og
saknavinarí stað. Þeir voru ekki færri en fjórir,
sem ljetust þar af gamla fólkinu á rúmu hálfu
öðru missiri. Það voru þau gömlu hjónin, Guð-
mundur og Guðrún, Marin, sem var hjú þeirra
langalengi, og síðast húsbóndinn á heimilinu,
Ágúst sonur Guðrúnar.
Guðmundur var fæddur í Hróarsholti 22.
marts 1845, sonur Guðmundar bónda þar og
konu hans Elínar. Guðmundur faðir hans var
sonur sjera Tómasar í Villingaholti, Guðmunds-
sonar, Bárðarsonar, Sæmundssonar. Sjera Tóm-
as var merkisprestur og ræðumaður góður. Móð-
ir hans var Þórdís, dóttir Vigfúsar Árnasonar
og Margrjetar Guðmundsdóttur í Álfhólum, Gísla-
sonar, og verður sú ætt ekki rakin lengra með
vissu.
Elín móðir Guðmundar var dóttir Einars
bónda í Hróarsholti. Var hún 11 ára, þegar rænt
var á Kambi, og mundi það alla sína tíð, er
Hjörtur kom á gluggann og vakti upp um nótt-
ina. Systir Elínar var Guðleif, móðir Sveins heit-
ins Árnasonar í Króki, en bróðir hennar Jón,
faðir Lauga-Jóns heitins, sem lengi bjó í Hafn-
arfirði. Faðir Einars og afi Elínar var Brandur
í Hróarsholti Pálsson frá Hlíðarenda í Ölfusi,
Bjarnasonar í Króki í Arnarbælishverfi, Páls-
sonar á Hjalla, Pálssonar og Guðrúnar, dóttur
Vigfúsar Erlendssonar hirðstjóra.
Guðmundur var þriðji í röðinni af tíu syst-
kinum, og ólst upp með þeim hjá foreldrum
sinum. Ekki var hann settur til menta, en not-
ið mun hann hafa þeirrar fræðslu í heimahús-
um, sem þá tíðkaðist á góðum heimilum. Hann
hafði gaman af stærðfræði og las Tölvísi Bjarn-
ar Gunnlaugssonar, en þótti hún strembin, sem
von var, tilsagnarlaust. Rithönd skrifaði hann
sæmilega góða og mjög líka rithönd sjera Tóm-
asar afa síns. Snemma vandist hann öllum störf-
um bæði til sveita og sjávar, stundaði útróðra
á vertíðum leDgi fram eftir æfi í ýmsum ver-
stöðvum sunnanlands, eins og þá tíðkaðist. Kapp-
samur var hann og fylginn sjer í öllum verk-
um og lagvirkur í besta lagi, smiður ágætur
bæði á járn og trje. Eru ýmsir lilutir og áhöld
til eftir hann, sem sýna það ljóslega.
Guðmundur var orðinn hálffimtugur, þegar
hann kvæntist, 26. júni 1890. Kona hans var
Guðrún Halldórsdóttir, sem síðar verður getið.
Tók hann þá við jörðinni, og bjuggu þau hjón
þar upp frá því fram til 1918, er þau fengu bú-
ið í bendur Ágústi syni Guðrúnar, en bæði dvöldu
þau á heimili hans til dauðadags. — Efni voru
góð þegar frá byrjun, og búnaðist þeim vel.
Síðari búskaparár sín sýndi Guðmundur það
best, hvilíkur framfara og atorkumaður hann
var. Þótt kominn væri á efri ár, var hann manna
fyrstur til þess að taka upp nýjungar þær og
framfarir, sem flóðu yfir landið eftir aldamótin.
Hann bætti jörð sína á ýmsa vegu, girti engjar
sínar og ræsti, sljettaði túnið, ruddi akveg heim
að bæ sínum ásamt sambýlismanni. Þá reisti
hann einnig fjárhús, hlöður og peningshús, alt
járni varið og vel um vandað. Árið 1907 tók
hann niður bæ sinn allan og reisti vandað og
rúmgolt timburhús. Nokkru síðar lagði hann
vatnsveitu bæði í ibúðarhús og fjós, sem þá var
nýreist úr steinsteypu. Mikið var lagt í kostnað
um þessar mundir, en alt um það fóru efnin
fremur vaxandi en þverrandi. Bústofninn var
bæði mikill og góður og arðurinn ágætur. Skepnu-
höld voru altaf í besta lagi og vel um hirt á
allan hátt. Þann grip átti Guðmundur í eigu